Đấu tranh xóa bỏ apartheid ở Nam Phi 1948-1994 - Luận án TS Tăng Thị Thủy

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI ------------------------- TĂNG THỊ THỦY QU¸ TR×NH §ÊU TRANH XãA Bá CHÕ §é APARTHEID ë NAM PHI (1948 - 1994) Chuyên ngành: Lịch sử thế giới Mã số: 9.11 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ Người hướng dẫn khoa học: GS.TS Đỗ Thanh Bình HÀ NỘI - 2018 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, đƣợc thực hiện trên cơ sở nghiên cứu nghiêm túc các nguồn tƣ liệu khoa học, có giá trị cao. Các số liệu, kết quả của luận án là trung thực và chƣa từng đƣợc bảo vệ trƣớc bất kỳ hội đồng nào trƣớc đây. Tác giả Tăng Thị Thủy LỜI CẢM ƠN Trong quá trình thực hiện luận án này, tôi đã nhận đƣợc sự giúp đỡ tận tình, quý báu và tạo điều kiện của nhiều tập thể và cá nhân. Trƣớc hết, tôi xin đƣợc gửi lời cảm ơn chân thành, lòng biết ơn sâu sắc đến GS.TS Đỗ Thanh Bình, ngƣời đã trực tiếp hƣớng dẫn và chỉ bảo cho tôi hoàn thành luận án này.

Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn chân thành tới: - Bộ môn Lịch sử Thế giới, khoa Lịch sử, trƣờng ĐH Sƣ phạm Hà Nội. - Viện nghiên cứu Châu Phi và Trung Đông, Tạp chí Nghiên cứu Châu Mỹ, Tạp chí Khoa học trƣờng ĐH Sƣ phạm Hà Nội. Cuối cùng tôi xin cảm ơn bạn bè và những ngƣời thân trong gia đình đã luôn động viên, khích lệ và tạo điều kiện giúp đỡ tôi về nhiều mặt trong suốt quá trình tôi thực hiện và hoàn thành luận án này. Chân thành cảm ơn! Hà Nội, ngày 20 tháng 11 năm 2018 Tác giả Tăng Thị Thủy DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT AAC All – Africa Convention Công ƣớc Toàn châu Phi AMWU Africa Mine Worker‟s Union Liên minh Lao động châu Phi ANC African National Congress Đại hội Dân tộc Phi APO African People‟s Organisation Tổ chức Nhân dân châu Phi CAAA Comprehensive Anti Apartheid Đạo luật Chống Phân biệt chủng Act tộc Toàn diện COSATU Congress of South African Trade Đại hội Liên đoàn Thƣơng mại unions Nam Phi CPSA Communist Party of South Africa Đảng Cộng sản Nam Phi NAM Non – Aligned Movement Phong trào Không Liên kết NNC Natal Native Congress Quốc hội Bản địa Natal NP National Party Đảng Quốc gia OAU Organisation of African Unity Tổ chức Thống nhất châu Phi PAC Pan Africanist Congress Đại hội Liên châu Phi SACP South African Communist Party Đảng Cộng sản Nam Phi SANNC South African Native National Đại hội Quốc gia Bản địa Nam Phi Congress SASO South African Student Tổ chức Sinh viên Nam Phi Organisation SAUF South African United Front Mặt trận Thống nhất Nhân dân UDF United Democratic Front Mặt trận Dân chủ Thống nhất MỤC LỤC MỞ ĐẦU.

Tính cấp thiết của đề tài. Mục đích và nhiệm vụ. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu. Phƣơng pháp luận và phƣơng pháp nghiên cứu.

Đóng góp của luận án. Bố cục luận án .6 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ .Các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài luận án. Nghiên cứu về chế độ Apartheid, những chính sách phát triển kinh tế xã hội, thực trạng và mâu thuẫn cũng như cuộc sống của người dân dưới chế độ Apartheid. Nghiên cứu về các hoạt động đấu tranh chống chế độ Apartheid cả ở Nam Phi và quốc tế.

Nghiên cứu về vai trò của những cá nhân kiệt xuất trong phong trào đấu tranh chống Apartheid. Những vấn đề đã đƣợc nghiên cứu và chƣa đƣợc nghiên cứu. Những vấn đề luận án tập trung nghiên cứu giải quyết .23 CHƢƠNG 2: NHỮNG NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG TỚI QUÁ TRÌNH ĐẤU TRANH XÓA BỎ CHẾ ĐỘ APARTHEID Ở NAM PHI (1948 - 1994). Chế độ Apartheid và những mâu thuẫn trong xã hội Nam Phi thời kỳ Apartheid.

Chế độ Apartheid ở Nam Phi. Những mâu thuẫn trong xã hội Nam Phi thời kỳ Apartheid. Nhận thức của các tầng lớp xã hội Nam Phi về Apartheid. Hoạt động đấu tranh chống phân biệt chủng tộc trƣớc năm 1948.

Vai trò của Nelson Mandela trong quá trình đấu tranh xóa bỏ chế độ Apartheid. Phong trào đấu tranh của ngƣời Mỹ gốc Phi chống kỳ thị chủng tộc. Phong trào quốc tế chống chế độ Apartheid từ năm 1948 - 1994 .55 TIỂU KẾT CHƢƠNG 2.65 CHƢƠNG 3: QUÁ TRÌNH VẬN ĐỘNG CỦA CUỘC ĐẤU TRANH XÓA BỎ CHẾ ĐỘ APARTHEID Ở NAM PHI (1948 - 1994): TỪ CÔNG KHAI BẤT BẠO ĐỘNG ĐẾN ĐẤU TRANH VŨ TRANG VÀ ĐÀM PHÁN. Quá trình đấu tranh công khai bất bạo động chống chế độ Apartheid (Từ năm 1948 đến nửa đầu những năm 80 của thế kỷ XX).

Các chiến dịch đại chúng. Cuộc đấu tranh của giới văn học – nghệ thuật. Quá trình đấu tranh của học sinh sinh viên. Phong trào chính trị bất bạo động chống chế độ Apartheid.

Quá trình đấu tranh vũ trang chống chế độ Apartheid (1961 - 1990). Bối cảnh lịch sử chuyển hướng đấu tranh vũ trang và sự ra đời của MK. Hoạt động đấu tranh vũ trang. Quá trình đấu tranh trên bàn đàm phán (1985 - 1994).

Bối cảnh đàm phán. Quá trình đàm phán chấm dứt chế độ Apartheid.94 TIỂU KẾT CHƢƠNG 3.107 CHƢƠNG 4: MỘT SỐ NHẬN XÉT VỀ QUÁ TRÌNH ĐẤU TRANH XÓA BỎ CHẾ ĐỘ APARTHEID Ở NAM PHI (1948 - 1994). Kết quả của phong trào đấu tranh xóa bỏ chế độ Apartheid ở Nam Phi (1948 - 1994). Sự ra đời của Hiến pháp lâm thời ở Nam Phi năm 1993.

Cuộc bầu cử dân chủ năm 1994 và sự ra đời của Hiến pháp Nam Phi năm 1996. Đặc điểm của quá trình đấu tranh xóa bỏ chế độ Apartheid ở Nam Phi (1948 - 1994). Tác động của quá trình đấu tranh xóa bỏ chế độ Apartheid ở Nam Phi (1948 - 1994). Đối với Nam Phi.

Đối với Khu vực và thế giới. Hạn chế của quá trình đấu tranh xóa bỏ chế độ Apartheid ở Nam Phi .143 TIỂU KẾT CHƢƠNG 4.148 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ .151 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 152 PHỤ LỤC 1 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Năm 1948, thiểu số ngƣời da trắng ở Nam Phi đã thiết lập chế độ Apartheid – chế độ phân biệt chủng tộc hà khắc nhất trên thế giới, dành mọi quyền ƣu tiên cho ngƣời da trắng, trong khi chà đạp lên tất cả lợi ích chính đáng của ngƣời dân da đen, da màu Nam Phi, đặc biệt là các quyền về kinh tế, chính trị, văn hóa - xã hội.

Sự bất công và tàn bạo của chế độ Apartheid đã buộc quần chúng nhân dân Nam Phi phải phản kháng, sự hà khắc và phi dân chủ của chế độ này cũng khiến thế giới lên tiếng đấu tranh, và cứ thế quá trình đấu tranh xóa bỏ chế độ Apartheid ở Nam Phi xuất hiện nhƣ một điều tất yếu hòa chung vào dòng chảy của lịch sử Nam Phi hiện đại. Từ Apartheid lần đầu tiên xuất hiện năm 1917 trong một bài diễn văn của Jan Christiaan Smuts - Thủ Tƣớng của Liên bang Nam Phi năm 1919. “Đây là một thuật ngữ chỉ hệ thống phân biệt chủng tộc độc trị ở Nam Phi [4; 245]. Những tƣ tƣởng phân biệt chủng tộc này bắt nguồn từ chính sách cai trị của thực dân Hà Lan và thực dân Anh từ thế kỷ XVII.

Sau Chiến tranh thế giới thứ II, sự vƣơn lên mạnh mẽ của chủ nghĩa dân tộc của ngƣời Afrikaner (ngƣời Nam Phi da trắng gốc Hà Lan), những tƣ tƣởng phân biệt, tách ly chủng tộc giữa ngƣời da trắng và ngƣời da đen ngày càng chiếm ƣu thế trong cộng đồng ngƣời da trắng Nam Phi. Năm 1948, sau khi Đảng Quốc gia (Đảng của ngƣời Afrikaner) chiến thắng Đảng Thống nhất trong cuộc bầu cử, chế độ Apartheid đƣợc thiết lập, những chính sách phân biệt chủng tộc đƣợc củng cố, xây dựng và phát triển thành hệ thống chính sách Apartheid cứng nhắc, tàn bạo và phi dân chủ. Những Luật Cấm hôn nhân hỗn hợp(Mixed Marriages Act) năm 1949, Luật Đăng ký nhân khẩu (Population Registration Act) năm 1950, Luật Các Khu vực Nhóm người (Group Areas Act) năm 1950.đã không những đƣa chủ nghĩa phân biệt chủng tộc ở Nam Phi thấm vào tất cả các khía cạnh của cuộc sống mà còn hợp pháp hóa sự bất công, bất bình đẳng và biến đại đa số ngƣời dân Nam Phi da đen thành đối tƣợng thống trị của cái ác. Con đƣờng đi từ dã man đến văn minh không bao giờ là con đƣờng bằng phẳng.

Điều này hoàn toàn đúng với lịch sử quá trình đấu tranh chống phân biệt chủng tộc ở Nam Phi. Ngay khi những luật lệ phân biệt chủng tộc đầu tiên đƣợc áp dụng, quần 2 chúng da đen, da màu ở Nam Phi đã đứng lên đòi quyền sống. Tuy diễn ra liên tục, các cuộc đấu tranh trƣớc những năm 40 của thế kỷ XX vẫn chƣa thể giành đƣợc thắng lợi. Phải từ sau Chiến tranh thế giới thứ II, với những chuyển biến mới về bối cảnh lịch sử kinh tế - xã hội, sự xuất hiện của bộ phận trí thức mới, quá trình đấu tranh chống Apartheid ở Nam Phi mới bƣớc sang giai đoạn quyết liệt, rầm rộ, thu hút mọi lực lƣợng tham gia với nhiều hình thức đấu tranh đa dạng, phát triển từ thấp đến cao, từ đấu tranh công khai bất bạo động đến đấu tranh vũ trang, đấu tranh đàm phán và giành đƣợc thắng lợi quyết định năm 1994 với cuộc bầu cử dân chủ đầu tiên ở Nam Phi.

Cuộc đấu tranh xóa bỏ chế độ Apartheid ở Nam Phi là cuộc đấu tranh mang nhiều ý nghĩa lịch sử, chính trị - xã hội quan trọng rất cần đƣợc nghiên cứu, tìm hiểu nguyên nhân, hình thức đấu tranh, thành quả, đặc điểm cũng nhƣ tác động. Những vấn đề nhƣ: Nhận thức của các tầng lớp xã hội về chế độ Apartheid nhƣ thế nào? Nhân tố nào tác động chi phối tạo nên sự khác biệt giữa giai đoạn đấu tranh trƣớc và sau năm 1948? Sự tham gia và vai trò của các lực lƣợng xã hội, các nhóm sắc tộc trong quá trình đấu tranh ra sao? Phong trào đấu tranh quốc tế chống Apartheid có tác động nhƣ thế nào đến kết quả của cuộc đấu tranh? Là những vấn đề lớn đặt ra trong quá trình nghiên cứu. Bởi vậy, nghiên cứu về Quá trình đấu tranh xóa bỏ chế độ Apartheid ở Nam Phi từ năm 1948 đến năm 1994 là cần thiết, mang ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn sâu sắc. Về khoa học: Nghiên cứu đề tài sẽ góp phần làm sáng tỏ tiến trình vận động của cuộc đấu tranh xóa bỏ chế độ Apartheid ở Nam Phi từ năm 1948 đến năm 1994.