Luận án tiến sĩ: Đấu tranh giành độc lập dân tộc Malaya (1895-1957)

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI -------------------------------- LÝ TƯỜNG VÂN CON ĐƯỜNG ĐẤU TRANH GIÀNH ĐỘC LẬP DÂN TỘC CỦA MALAYA TỪ CUỐI THẾ KỈ XIX ĐẾN NĂM 1957 LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH LỊCH SỬ VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI -------------------------------- LÝ TƯỜNG VÂN CON ĐƯỜNG ĐẤU TRANH GIÀNH ĐỘC LẬP DÂN TỘC CỦA MALAYA TỪ CUỐI THẾ KỈ XIX ĐẾN NĂM 1957 Chuyên ngành: Lịch sử Thế giới cận đại và hiện đại Mã số: 62.05 LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH LỊCH SỬ Người hướng dẫn khoa học: 1. Trần Khánh 2. Vũ Công Quý Lời cam đoan Tôi xin cam đoan: Luận án này là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các kết quả và số liệu đƣợc nêu trong luận án là trung thực.

Những kết luận của Luận án chƣa đƣợc công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Tác giả Luận án Lý Tường Vân Lời cảm ơn Tác giả xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS. Trần Khánh, TS. Vũ Công Quý - hai người thầy trực tiếp hướng dẫn tôi thực hiện Luận án và GS.

Vũ Dương Ninh - người thầy không chỉ ủng hộ ý tưởng khoa học của tôi ngay từ những ngày đầu tôi lựa chọn đề tài này mà còn chia sẻ với tôi các tư liệu nghiên cứu liên quan đến Luận án, cùng nhiều thầy cô giáo khác đã cho tôi những góp ý quí báu về chuyên môn. Chân thành cảm ơn các thầy cô giáo, bạn bè đồng nghiệp ở Khoa Lịch sử - Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Viện Nghiên cứu Đông Nam Á - Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam, Khoa Sử học - Học viện Khoa học Xã hội đã quan tâm, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình tôi học tập và nghiên cứu. Tôi xin được gửi lời cảm ơn sâu sắc tới Viện Nghiên cứu Châu Á (Asia Research Institute) - Đại học Quốc gia Singapore (National University of Singapore) đã cho tôi cơ hội được đến học tập và nghiên cứu tại Singapore và Malaysia. Tại hai đất nước này, những cơ quan tôi đến làm việc như Viện Nghiên cứu Đông Nam Á (Institute of Southeast Asian Studies), Lưu trữ Quốc gia Singapore (National Archives of Singapore), Thư viện Quốc gia Singapore, Thư viện Đại học Quốc gia Singapore và Lưu trữ Quốc gia Malaysia (Arkib Negara - National Archives of Malaysia)… đã luôn tạo mọi điều kiện tốt nhất cho tôi, giúp tôi hoàn thành bản Luận án này.

Quĩ Sumitomo là nơi tôi được hợp tác trong các năm 2011-2012, không chỉ cho phép tôi được trao đổi về chuyên môn khi thực hiện Đề tài “The Japanese occupation of Malaya (1941-1945) and its impact on the development of Malay political consciousness” mà nguồn tài trợ của Quĩ đã cho tôi điều kiện tài chính để tôi có thể thực hiện các nhiệm vụ nghiên cứu thực địa của mình tại Malaysia và Singapore. Tôi gửi tới gia đình và bạn bè lời biết ơn sâu sắc nhất về mọi sự cảm thông, sẻ chia và khích lệ. Xin chân thành cảm ơn! MỤC LỤC Trang DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ……………………………………………… i DANH MỤC BẢN ĐỒ VÀ BẢNG BIỂU ………………………………… ii MỞ ĐẦU ………………………………………………………………………. 1 Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ ……………….

Tình hình nghiên cứu ở trong nước …………………………………. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài …………………………………. 14 Nhận xét 25 Chương 2: MALAYA DƯỚI TÁC ĐỘNG CỦA CHÍNH SÁCH THỰC DÂN CỦA ANH 27 (CUỐI THẾ KỈ XIX - ĐẦU THẾ KỈ XX) 2. Từ Vương quốc Hồi giáo Malacca đến thuộc địa Malaya của 27 Anh.

Hồi quốc Malacca và những thế kỉ đầu tiếp xúc với phương Tây (1400- 27 1786)……………………………………………………………. Malaya trở thành thuộc địa của Anh (1786-1914) …………. Thành lập Khu định cư Eo biển (Straits Settlements) ……………… 32 2. Quá trình mở rộng can thiệp vào các tiểu quốc Malay và củng cố chế độ cai trị ở Malaya …………………………………….

Tác động của chính sách thực dân của Anh ở Malaya………………. Biến đổi cơ cấu kinh tế với vai trò chủ thể của ngoại kiều ………………. Hình thành xã hội đa tộc ngƣời và các nguyên nhân mâu thuẫn tộc ngƣời 43 2. Sự phát triển của đội ngũ trí thức ngƣời Malay ……………………….

Sự phát triển của báo chí bản địa ………………………………………. 53 Tiểu kết chƣơng 2 …………………………………………………………. 56 Chƣơng 3: PHONG TRÀO DÂN TỘC CỦA NGƢỜI MALAY TRONG NHỮNG NĂM GIỮA HAI CUỘC CHIẾN TRANH THẾ GIỚI ……………… 58 3. Những yếu tố tác động ………………………………………………… 59 3.

Phong trào cải cách dưới sự dẫn đường của đội ngũ trí thức tôn 64 giáo. Nhóm trí thức chịu ảnh hưởng của nền giáo dục Anh và phong trào đấu tranh vì “Quyền đặc biệt” của người Malay. Phong trào dân tộc dưới sự lãnh đạo của nhóm trí thức cấp 75 tiến …. Tiểu kết chương 3 …………………………………………………………… 83 Chương 4: CON ĐƯỜNG ĐẤU TRANH GIÀNH ĐỘC LẬP DÂN TỘC CỦA MALAYA (TỪ SAU CHIẾN TRANH THẾ GIỚI II ĐẾN NĂM 1957) 85 4.

Tác động của giai đoạn Nhật Bản chiếm đóng Malaya (1942- 85 1945) …. Tầm quan trọng của Malaya trong chiến lược Đại Đông Á của Nhật Bản …. Chính sách Quân sự hóa và Nhật Bản hóa xã hội Malaya ……………. Chính sách Quân sự hóa xã hội Malaya ……………………………….

Nhật Bản hóa xã hội Malaya thông qua các chính sách văn hóa, giáo dục ………………………………………………………………. Sự chuyển biến ý thức chính trị của người Malay …………………. Malaya ngay sau Chiến tranh thế giới II: Chính sách của Anh và tình trạng phân cực của nền chính trị Malaya 96 …………………. Bối cảnh quốc tế thời hậu chiến ………………….

Từ “Liên hiệp Malaya” đến “Liên bang Malaya” và vai trò của Tổ chức Dân tộc Thống nhất Malay …………………………………………. Đảng Cộng sản Malaya và “Tình trạng Khẩn cấp” …………………. Đảng Dân tộc Malay và sự kết thúc lý tưởng “Indonesia Raya” ……. Đảng Liên minh đấu tranh giành độc lập dân tộc 115 4.

Quan điểm mới trong chính sách thuộc địa Malaya của chính quyền Anh từ cuối thập niên 1940. Từ những thử nghiệm với ý tưởng “phi cộng đồng” đến sự hình thành Liên minh UMNO - MCA - MIC ………………………………………. Cuộc thử nghiệm trên quan điểm của người Anh với “Ủy ban Liên lạc các cộng đồng” …………………………………………………. Cuộc thử nghiệm trên quan điểm của người Malay với “Tổ chức Dân tộc thống nhất Malay” và “Đảng Malaya Độc lập” ………….

Hình thành Liên minh UMNO - MCA - MIC …. Đảng Liên minh đàm phán độc lập …………………………………. Một số nhận xét ………………………………………………………. Về phhía thực dân Anh ……………………………………………….

Về phía người Malay/Malaya…………………………………………. Về sự lựa chọn khác nhau các con đường đấu tranh giành độc lập dân 140 tộc KẾT 146 LUẬN. DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ. 152 TÀI LIỆU THAM 153 KHẢO.

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT API - Angkatan Pemuda Insaf (Youth for Đội quân thanh niên vì công lý Justice Corps) BMA - British Military Administration Chính quyền quân sự Anh CLC - Communities Liaison Committee Ủy ban Liên lạc các cộng đồng EIC - British East India Company Công ty Đông Ấn Anh FMS (Federation of Malay States) Liên bang các bang Malay HĐLPLB Hội đồng Lập pháp Liên bang IMP - Independence of Malaya Party Đảng Malaya Độc lập KMM - Kesatuan Malayu Muda (The Union of Liên hiệp Thanh niên Malay Malay Youths) KMS - Kesatuan Melayu Singapura Hiệp hội ngƣời Malay Singapore KMT - Koumintang Malaya Quốc Dân Đảng (Malaya) MCA - Malayan Chinese Association) Hiệp hội ngƣời Hoa Malaya MCP - Malayan Communist Party Đảng Cộng sản Malaya MIC - Malayan Indian Congress Đại hội Ấn kiều Malaya MMA - Malayan Military Administration Chính quyền quân sự Malaya MNP - Malay National Party Đảng Dân tộc Malay MPAJA - Malayan People‟s Anti-Japanese Quân đội nhân dân Malaya kháng Army Nhật NAM – National Archives of Malaya Lƣu trữ Quốc gia Malaya NAS - National Archives of Singapore Lƣu trữ Quốc gia Singapore PETA - Pembela Tanahair (Defenders of the Đội quân bảo vệ đất mẹ Motherland) PNI - Parti Nasional Indonesia Đảng Dân tộc Indonesia SITC - Sultan Idris Training College Trƣờng Cao đẳng Sƣ phạm Sultan Idris SS - Straits Settlements Khu định cƣ Eo biển UMNO - United Malays National Tổ chức Dân tộc Thống nhất Organization Malay UMS - Un-Federated Malay States Các bang Malay ngoài Liên bang VOC - Vereenigde Oostindische Compagnie Công ty Đông Ấn Hà Lan DANH MỤC BẢN ĐỒ VÀ BẢNG BIỂU Trang Bản đồ Liên bang Malaysia ngày nay iii Bản đồ Malaya thời kì thuộc Anh iv Eo Malacca trên tuyến đƣờng buôn bán Quốc tế 168 Quá trình bành trƣớng thuộc địa của Anh ở bán đảo Malaya (1786 - 1914) 169 Bảng 2.1: Số liệu Ngƣời Hoa ở Malaya 170 Bảng 2.2: Dân số Malaya thuộc Anh năm 1931 171 Bảng 2.3: Tƣơng quan dân số giữa các cộng đồng tộc ngƣời ở UMS 172 Bảng 2.4: Tỉ lệ ngƣời Malay và ngƣời Hoa, ngƣời Ấn ở UMS (%) 172 Bảng 2.5: Số liệu phản ánh tình hình kinh tế ở các bang UMS 173 Bảng 2.6: Số lƣợng trƣờng Malay ở Liên bang các bang Malay (1901 - 1931) 173 Bảng 2.7: Tổng số học sinh đƣợc tuyển vào các trƣờng Anh ở FMS 174 Bản đồ Liên bang Malaysia ngày nay Bản đồ Malaya thời kì thuộc Anh MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Quá trình lịch sử của Malaya/Malaysia dƣờng nhƣ chịu ảnh hƣởng bởi yếu tố địa lý mạnh hơn bất cứ yếu tố nào khác, đặc biệt dƣới thời kì cận đại của lịch sử thế giới. Với eo Malacca giữ vị trí địa chiến lƣợc trên con đƣờng hàng hải từ Ấn Độ Dƣơng sang Thái Bình Dƣơng, vƣơng quốc Malacca nhanh chóng đƣợc hình thành và phát triển thành một trung tâm thƣơng mại xuất nhập khẩu hàng đầu thế giới với các nguồn thƣơng phẩm đặc biệt hấp dẫn. Tuy nhiên, chính sự hấp dẫn đó lại là lý do khiến cho bán đảo Malaya đƣợc ví nhƣ một “cánh cửa quay”1 của những cuộc “đến” rồi “đi” của nhiều thực dân trong suốt hơn 4 thế kỉ.

Có thể so sánh điều này với một số quốc gia khu vực: Trong khi Inđônêsia chỉ là thuộc địa của Hà Lan, Đông Dƣơng luôn là thuộc địa của Pháp, Mianma và Ấn Độ là các thuộc địa của Anh trong nhiều thế kỉ, Philippin trở thành thuộc địa của Mĩ cho đến khi độc lập hoàn toàn sau 300 năm dƣới ách thống trị của Tây Ban Nha, thì trƣờng hợp Malaya có thể đƣợc xem nhƣ là một ngoại lệ. Bồ Đào Nha là thực dân châu Âu đầu tiên bƣớc vào “cánh cửa” này vào năm 1511, cai trị Malacca trong suốt 130 năm. Hà Lan thay thế Bồ Đào Nha ở Malacca từ năm 1641. Năm 1795, nhân cơ hội đƣợc tạm quyền sở hữu Malacca, Anh đã tiến lên loại bỏ hoàn toàn quyền lực Hà Lan ra khỏi bán đảo.

Hiệp ƣớc Anh - Hà Lan năm 1824 phân “thế giới Malay” ra thành Inđônêsia thuộc Hà Lan và bán đảo Malaya thuộc Anh. Hơn 130 năm tiếp theo, Malaya tồn tại dƣới cái tên “Malaya thuộc Anh” - “British Malaya”.