Luận án: Vi khuẩn Vibrio gây xuất huyết cá Hồng Mỹ & phòng trị bằng Diệp hạ châu (Huế)

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM PHẠM THỊ HẢI YẾN NGHIÊN CỨU VI KHUẨN Vibrio GÂY BỆNH XUẤT HUYẾT TRÊN CÁ HỒNG MỸ Sciaenops ocellatus (LINNAEUS, 1766) VÀ THỬ NGHIỆM BIỆN PHÁP PHÒNG TRỊ BỆNH BẰNG DIỆP HẠ CHÂU (Phyllanthus amarus) TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ THỦY SẢN THỪA THIÊN HUẾ - 2022 ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM PHẠM THỊ HẢI YẾN NGHIÊN CỨU VI KHUẨN Vibrio GÂY BỆNH XUẤT HUYẾT TRÊN CÁ HỒNG MỸ Sciaenops ocellatus (LINNAEUS, 1766) VÀ THỬ NGHIỆM BIỆN PHÁP PHÒNG TRỊ BỆNH BẰNG DIỆP HẠ CHÂU (Phyllanthus amarus) TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ THỦY SẢN NGÀNH: NUÔI TRỒNG THỦY SẢN MÃ SỐ: 9620301 NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC PGS. NGUYỄN QUANG LINH PGS. NGUYỄN DUY QUỲNH TRÂM THỪA THIÊN HUẾ - 2022 Công trình hoàn thành tại: TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM HUẾ, ĐẠI HỌC HUẾ Người hướng dẫn: 1. NGUYỄN QUANG LINH 2.

NGUYỄN DUY QUỲNH TRÂM Phản biện 1 :. Luận án sẽ được bảo vệ tại Hội đồng chấm luận án cấp Đại học Huế họp tại:. Có thể tìm hiểu luận án tại thư viện: - Thư viện Quốc gia Việt Nam - Trung tâm Học liệu – Đại học Huế - Thư viện Trường Đại học Nông Lâm Huế 1 MỞ ĐẦU 1. Đặt vấn đề Cá Hồng mỹ hay còn gọi là cá Đù đỏ có tên khoa học là Sciaenops ocellatus, một loài cá biển trong họ cá Lù đù (Sciaenidae).

Ngoài tự nhiên chúng phân bố chủ yếu ở vùng vịnh Mexicô và duyên hải Tây Nam nước Mỹ, là loài có khả năng thích nghi tốt, có thể sống được ở trong môi trường nước ngọt, nước lợ, nước mặn nhưng thích hợp nhất vẫn là nước lợ và nước mặn. Với tốc độ tăng trưởng nhanh, cá Hồng mỹ dần dần là đối tượng nuôi phổ biến tại Việt Nam, và đây cũng là một trong những đối tượng cá biển đã và đang được nuôi chính tại tỉnh Thừa Thiên Huế. Đồng thời đây cũng là một trong những loài, đối tượng được ưu tiên nghiên cứu, chọn tạo giống nhằm phát triển nuôi biển trở thành một ngành sản xuất hàng hóa quy mô lớn, công nghiệp phù hợp với chiến lược phát triển nuôi trồng trên biển đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2045. Trong những năm gần đây, bệnh do vi khuẩn Vibrio gây ra những thiệt hại lớn trên cá Hồng mỹ là một trong những thách thức chính cho sự phát triển nghề nuôi cá lồng tại Thừa Thiên Huế.

Trong quá trình nuôi cá Hồng mỹ thương phẩm, để hạn chế thiệt hại do dịch bệnh gây ra, người nuôi thường áp dụng nhiều biện pháp để phòng và trị bệnh, trong đó kháng sinh được sử dụng phổ biến để điều trị bệnh do vi khuẩn, đặc biệt là Vibrio gây ra trên động vật thủy sản. Tuy nhiên trước tình hình lạm dụng kháng sinh trong nuôi trồng thủy sản đã gây nên hiện tượng kháng thuốc của vi khuẩn gây bệnh, gây tồn dư vào sản phẩm, môi trường và ảnh hưởng đến sức khoẻ cho con người, do đó việc nghiên cứu chiết xuất các hoạt chất sinh học từ thực vật đã trở thành một trong những cách tiếp cận mới thay thế cho việc sử dụng kháng sinh như hiện nay. Diệp hạ châu (Phyllanthus amarus) là loại thảo dược mọc phổ biến tại Việt Nam, đặc biệt ở các tỉnh miền Trung Việt Nam. Một số nghiên cứu sử dụng thảo dược phòng trị bệnh cho động vật thuỷ sản cho thấy các hợp chất alkanoid và flavonoid có trong cây Diệp hạ châu có khả năng kháng khuẩn cao.

Xuất phát từ cơ sở lý luận và thực tiễn trên, đề tài: “Nghiên cứu vi khuẩn Vibrio gây bệnh xuất huyết trên cá Hồng mỹ Sciaenops ocellatus (Linnaeus, 1766) và thử nghiệm biện pháp phòng trị bệnh bằng Diệp hạ châu (Phyllanthus amarus)’’ nhằm cung cấp 2 dẫn liệu về bệnh do vi khuẩn Vibrio gây ra trên cá và thử nghiệm cao chiết từ cây Diệp hạ châu góp phần vào việc kiểm soát dịch bệnh ở cá Hồng mỹ nói riêng và ở cá biển nói chung ngày càng hiệu quả hơn. Mục tiêu nghiên cứu Nghiên cứu vi khuẩn Vibrio chính gây bệnh xuất huyết trên cá Hồng mỹ và giải pháp phòng trị bệnh xuất huyết ở cá Hồng mỹ (Sciaenops ocellatus) bằng Diệp hạ châu để nâng cao hiệu quả nuôi cá biển, từ đó làm cơ sở để sản xuất cá Hồng mỹ theo hướng xuất khẩu. Ý nghĩa của luận án Kết quả của luận án đã cung cấp dữ liệu khoa học về các chủng vi khuẩn Vibrio có mang các gen độc tố gây bệnh xuất huyết trên cá Hồng mỹ nuôi lồng ở Thừa Thiên Huế, ứng dụng cao chiết Diệp hạ châu để ức chế vi khuẩn Vibrio và giảm tác hại của bệnh gây ra. Những đóng góp của luận án Bằng kỹ thuật PCR, chúng tôi đã xác định sự hiện diện của 48 chủng vi khuẩn Vibrio, trong đó có 39 chủng Vibrio có mang ít nhất một trong các gen độc lực (trh, tdh, toxR và tlh) và 9 chủng Vibrio không có mang các gen độc lực trên và đã công bố 48 đoạn gen 16S rRNA trên ngân hàng gen thế giới (Genbank) về thông tin dữ liệu Vibrio; Xác định vi khuẩn Vibrio gây bệnh xuất huyết trên cá Hồng mỹ nuôi lồng là chủng V.

alginolyticus, đây là tác nhân chính có mang đồng thời 3 gen độc tố (tdh, toxR và tlh) hoặc (trh, toxR và tlh); Xác định đặc điểm sinh hóa và bệnh học của vi khuẩn Vibrio gây bệnh xuất huyết trên cá Hồng mỹ. Đồng thời khảo sát mức độ nhạy cảm của vi khuẩn đối với một số loại kháng sinh phổ biến trong nuôi trồng thủy sản hiện nay. Ứng dụng cao chiết thảo dược Diệp hạ châu (P. amarrus) trong thử nghiệm ức chế vi khuẩn V.

alginolytiucs, hướng đến việc sử dụng thảo dược trong nuôi trồng thủy sản. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Tổng quan về cá Hồng mỹ và bệnh xuất huyết xảy ra trên cá Hồng mỹ Cá Hỗng mỹ phân bố nhiều ở vịnh Mexico và vùng duyên hải Tây Nam nước Mỹ. Với sự phát triển của công nghệ nuôi trồng thủy sản ngày càng cao, việc nuôi thương phẩm cá Hỗng mỹ dân dần trở thành đối tượng được quan tâm và nuôi phổ biến trên toàn thế giới.

Cá Hồng mỹ đã di nhập vào Việt Nam từ năm 1999, là loài cá nước mặn lợ có giá trị kinh tế, dễ nuôi, thịt thơm ngon, có hàm lượng dinh dưỡng cao. Kết quả nghiên cứu của Đặng Thanh Long và cs (2019), đã phân lập và định danh được một chủng V. parahaemolyticus-01 gây bệnh xuất huyết lở loét ở cá Hồng mỹ nuôi tại Thừa Thiên Huế và đã tạo dòng gen thermolabile hemolysin (tlh) mã hóa tạo kháng nguyên độc tố không bền nhiệt tlh có kích thước 1257 bp. Kết quả nghiên cứu phân lập các chủng vi khuẩn Vibrio gây bệnh lở loét, xuất huyết trên cá Hồng mỹ nuôi lồng tại Hải Dương đã xác định được sự xuất hiện của các loài V.

parahaemolyticus chỉ có mang 01 gen độc tố tlh, trong đó loài V. vulnificus có tần suất xuất hiện nhiều nhất 42,86% 1. Ứng dụng Diệp hạ châu trong phòng và trị bệnh trên động vật thuỷ sản Alkaloid và flavonoid là hai hợp chất có khả năng kháng khuẩn chiếm tỷ lệ cao trong cây Diệp hạ châu Xuất phát từ những tác dụng của cây Diệp hạ châu đối với bệnh gan, các nhà nghiên cứu đã tiến hành các thử nghiệm sử dụng chiết xuất từ cây Diệp hạ châu để phòng bệnh cho tôm nuôi. Một số hộ nuôi đã sử dụng cây Diệp hạ châu đun nước cô đặc trộn vào thức ăn cho tôm ăn để phòng bệnh và tăng cường sức đề kháng.

Ngoài ra, cao chiết từ cây Diệp hạ châu còn giúp tăng đáng kể tỷ lệ sống, tăng trưởng và nồng độ thành phần sinh hóa của tôm Càng xanh (Macrobrachium rosenbergii) khi cho ăn ấu trùng artemia được làm giàu bằng cao chiết này. Kết quả nghiên cứu của Trần Vinh Phương và cs (2019), đã xác định hoạt tính kháng khuẩn và nồng độ ức chế tối thiểu của dịch chiết từ Diệp hạ châu đối với vi khuẩn V. 4 parahaemolyticus và Vibrio sp. gây bệnh hoại tử gan tụy cấp tính (AHPND) ở tôm chân trắng (L.

vannamei) nuôi tại Thừa Thiên Huế. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2. Phạm vi và đối tượng nghiên cứu 2. Phạm vi nghiên cứu + Địa điểm thu mẫu: Cá Hồng mỹ có biểu hiện lâm sàng của bệnh xuất huyết được thu tại các hộ nuôi cá lồng ở xã Hải Dương, thành phố Huế và thị trấn Thuận An, thành phố Huế, tỉnh Thừa Thiên Huế.

+ Đối tượng nghiên cứu: Vi khuẩn Vibrio spp. phân lập từ cá Hồng mỹ (S. ocellatus) bị bệnh xuất huyết tại Thừa Thiên Huế và cây Diệp hạ châu (P. amarus) được thu tại Thừa Thiên Huế.

Nghiên cứu được tiến hành trong vòng 4 năm 2018- 2022. Địa điểm nghiên cứu: Trường Đại học Nông Lâm, Đại học Huế, 102 Phùng Hưng, Huế Viện Công nghệ sinh học, Đại học Huế, Phú Thượng, Huế 2. Nội dung nghiên cứu - Khảo sát tình hình nuôi và dịch bệnh trên cá Hồng mỹ tại một số khu vực ở Thừa Thiên Huế - Phân lập và định danh các chủng vi khuẩn Vibrio gây bệnh xuất huyết trên cá Hồng mỹ. - Nghiên cứu một số đặc điểm sinh học của các chủng Vibrio phân lập được - Nghiên cứu sử dụng cao chiết cây Diệp hạ châu trong phòng và điều trị bệnh xuất huyết do vi khuẩn Vibrio ở cá Hồng mỹ 2.

Phương pháp nghiên cứu 2. Phương pháp điều tra Nghiên cứu đã được tiến hành thông qua việc điều tra các hộ nuôi cá lồng tại xã Hải Dương (thuộc thị xã Hương Trà, nay thuộc thành phố Huế), các xã Lộc Bình và Vinh Hiền (huyện Phú Lộc) và thị trấn Thuận An (huyện Phú Vang, nay thuộc thành phố Huế) tỉnh Thừa Thiên Huế từ tháng 4/2018. Tổng số có 30 phiếu. Phương pháp phân lập và định danh các chủng vi khuẩn Vibrio gây bệnh xuất huyết trên cá Hồng mỹ 2.

Phương pháp thu mẫu Tổng số 62 mẫu cá Hồng mỹ nuôi lồng có biểu hiện lâm sàng của bệnh xuất huyết được thu tại 15 hộ nuôi ở 2 địa điểm bao gồm: 35 mẫu cá ở Thuận An và 27 mẫu cá ở Hải Dương, thành phố Huế, Tỉnh Thừa Thiên Huế. Cá bệnh có kích cỡ từ 12,2 – 37,5cm và khối lượng cá đạt từ 24,20 – 591,00g. Sau khi thu, cá được giữ sống trong thùng 6 xốp và vận chuyển về phòng thí nghiệm để tiến hành phân lập vi khuẩn.