Luận án: Đánh giá cảnh quan phục vụ phát triển nông lâm nghiệp và môi trường lưu vực sông Bung

ĐẠI HỌC HUẾ TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC NGUYỄN THỊ DIỆU ĐÁNH GIÁ CẢNH QUAN PHỤC VỤ PHÁT TRIỂN NÔNG - LÂM NGHIỆP VÀ BẢO VỆ MÔI TRƢỜNG LƢU VỰC SÔNG BUNG, TỈNH QUẢNG NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUẢN LÝ TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƢỜNG HUẾ, NĂM 2023 luan an ĐẠI HỌC HUẾ TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC NGUYỄN THỊ DIỆU ĐÁNH GIÁ CẢNH QUAN PHỤC VỤ PHÁT TRIỂN NÔNG - LÂM NGHIỆP VÀ BẢO VỆ MÔI TRƢỜNG LƢU VỰC SÔNG BUNG, TỈNH QUẢNG NAM NGÀNH: QUẢN LÝ TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƢỜNG MÃ SỐ: 9850101 LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUẢN LÝ TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƢỜNG Ngƣời hƣớng dẫn: Hƣớng dẫn 1: PGS. LÊ VĂN THĂNG Hƣớng dẫn 2: TS. BÙI THỊ THU HUẾ, NĂM 2023 luan an LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả trình bày trong luận án là trung thực và chƣa từng đƣợc ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác.

Những quan điểm, số liệu luận án kế thừa của những tác giả đi trƣớc đều đƣợc trích dẫn rõ nguồn gốc cụ thể và chính xác. Thừa Thiên Huế, ngày….năm 2023 Tác giả luận án Nguyễn Thị Diệu i luan an LỜI CẢM ƠN Luận án đƣợc hoàn thành tại Khoa Địa lý - Địa chất, Trƣờng Đại học Khoa học, Đại học Huế, dƣới sự hƣớng dẫn khoa học nghiêm túc, chu đáo và hết sức tận tình của PGS. Lê Văn Thăng và TS. Bùi Thị Thu.

Tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc nhất đến Thầy, Cô hƣớng dẫn - những ngƣời đã thƣờng xuyên chỉ dạy, luôn động viên khuyến khích, tạo mọi điều kiện để tác giả thực hiện luận án này. Chân thành cảm ơn sự giảng dạy, chỉ bảo tận tình của Quý Thầy, Cô giáo ở Khoa Địa lý - Địa chất, sự hỗ trợ và tạo điều kiện của cán bộ Phòng Đào tạo Sau đại học, Trƣờng Đại học Khoa học; Ban Đào tạo và Công tác Sinh viên, Đại học Huế. Xin cám ơn các anh chị ở Sở Tài nguyên và Môi trƣờng tỉnh Quảng Nam, Phòng Nông nghiệp, Phòng Tài nguyên và Môi trƣờng và Phòng Thống kê các huyện Tây Giang, Nam Giang, Đông Giang đã tận tình cung cấp thông tin, tài liệu, số liệu để tác giả thực hiện nghiên cứu và hoàn thành luận án này. Tác giả xin trân trọng cảm ơn Ban Giám đốc Đại học Đà Nẵng, Ban Giám hiệu Trƣờng Đại học Sƣ phạm, Ban Chủ nhiệm Khoa Địa lý - Trƣờng Đại học Sƣ phạm, Đại học Đà Nẵng đã tạo nhiều điều kiện thuận lợi, khích lệ NCS trong suốt quá trình thực hiện luận án.

Cảm ơn gia đình đã luôn quan tâm, giúp đỡ, động viên trong suốt thời gian học tập và hoàn thành luận án này. Thừa Thiên Huế, ngày……tháng……năm 2023 TÁC GIẢ LUẬN ÁN Nguyễn Thị Diệu ii luan an MỤC LỤC Trang BẢNG CHỮ VIẾT TẮT. vi DANH MỤC CÁC BẢNG. vii DANH MỤC CÁC HÌNH.

ix MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu và nội dung nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu.

Điểm mới của luận án. Luận điểm bảo vệ. Cơ sở dữ liệu của luận án. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài.

Cấu trúc của luận án. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI. Các công trình nghiên cứu về cảnh quan.

Các công trình nghiên cứu về lƣu vực sông. Các công trình nghiên cứu ở lãnh thổ lƣu vực sông Bung. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NGHIÊN CỨU CẢNH QUAN CHO PHÁT TRIỂN NÔNG - LÂM NGHIỆP VÀ BẢO VỆ MÔI TRƢỜNG. Cơ sở lý luận về cảnh quan và dịch vụ cảnh quan.

Đánh giá cảnh quan cho nông - lâm nghiệp và bảo vệ môi trƣờng. QUAN ĐIỂM, HƢỚNG TIẾP CẬN VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Quan điểm nghiên cứu và hƣớng tiếp cận của luận án. Phƣơng pháp nghiên cứu.

Quy trình nghiên cứu. 43 Tiểu kết chƣơng 1. 44 iii luan an Chƣơng 2. ĐẶC ĐIỂM VÀ SỰ PHÂN HÓA CẢNH QUAN LƢU VỰC SÔNG BUNG, TỈNH QUẢNG NAM.

CÁC NHÂN TỐ HÌNH THÀNH CẢNH QUAN LƢU VỰC SÔNG BUNG. Nhân tố tự nhiên. ĐẶC ĐIỂM VÀ SỰ PHÂN HÓA CẢNH QUAN LƢU VỰC SÔNG BUNG. Phân loại cảnh quan.

Đặc điểm cảnh quan lƣu vực sông Bung. Sự phân hóa cảnh quan và chức năng cảnh quan lƣu vực sông Bung. PHÂN VÙNG CẢNH QUAN LƢU VỰC SÔNG BUNG. Phân vùng cảnh quan lƣu vực sông Bung.

Đặc điểm và chức năng của các tiểu vùng cảnh quan. 84 Tiểu kết chƣơng 2. ĐỊNH HƢỚNG KHÔNG GIAN SỬ DỤNG CẢNH QUAN CHO PHÁT TRIỂN NÔNG - LÂM NGHIỆP VÀ BẢO VỆ MÔI TRƢỜNG LƢU VỰC SÔNG BUNG. ĐÁNH GIÁ CẢNH QUAN CHO PHÁT TRIỂN NÔNG - LÂM NGHIỆP.

Lựa chọn loại hình nông - lâm nghiệp để đánh giá cảnh quan. Nhu cầu sinh thái của một số cây trồng. Lựa chọn và phân cấp chỉ tiêu đánh giá. Phân cấp mức độ thích hợp sinh thái CQ cho nông - lâm nghiệp.

Kết quả đánh giá cảnh quan cho nông - lâm nghiệp. ĐÁNH GIÁ XÓI MÒN ĐẤT LƢU VỰC SÔNG BUNG. Các thông số đầu vào của mô hình xói mòn RUSLE. Đánh giá xói mòn đất lƣu vực sông Bung.

ĐÁNH GIÁ TIỀM NĂNG DỊCH VỤ CẢNH QUAN LƢU VỰC SÔNG BUNG. Hệ thống phân loại dịch vụ cảnh quan. Đánh giá tiềm năng dịch vụ cảnh quan ở lƣu vực sông Bung. Đánh giá tiềm năng dịch vụ cảnh quan theo tiểu vùng.

118 iv luan an 3. ĐỀ XUẤT ĐỊNH HƢỚNG KHÔNG GIAN SỬ DỤNG CẢNH QUAN CHO PHÁT TRIỂN NÔNG - LÂM NGHIỆP VÀ BẢO VỆ MÔI TRƢỜNG. Cơ sở khoa học của việc đề xuất. Định hƣớng sử dụng hợp lý cảnh quan cho phát triển nông - lâm nghiệp và bảo vệ MT.

Giải pháp phát triển nông - lâm nghiệp và bảo vệ môi trƣờng. 133 Tiểu kết chƣơng 3. 138 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ. 140 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI.

141 TÀI LIỆU THAM KHẢO. PL1 v luan an BẢNG CHỮ VIẾT TẮT BVMT : Bảo vệ môi trƣờng CQ : Cảnh quan CTCNN : Cây trồng cạn ngắn ngày DVCQ : Dịch vụ cảnh quan DVHST : Dịch vụ hệ sinh thái DTTN : Diện tích tự nhiên ĐGCQ : Đánh giá cảnh quan ĐKTN : Điều kiện tự nhiên GIS : Geographical Information System (Hệ thống thông tin địa lí) HST : Hệ sinh thái KT-XH : Kinh tế - xã hội LHSDĐ : Loại hình sử dụng đất LVS : Lƣu vực sông MT : Môi trƣờng NCKH : Nghiên cứu khoa học NLN : Nông - lâm nghiệp QPAN : Quốc phòng an ninh SKH : Sinh khí hậu STCQ : Sinh thái cảnh quan TN&MT : Tài nguyên và môi trƣờng TB : Trung bình TNTN : Tài nguyên thiên nhiên TT : Thị trấn TVCQ : Tiểu vùng cảnh quan vi luan an DANH MỤC CÁC BẢNG Trang Bảng 1. Cỡ mẫu điều tra xã hội học ở lƣu vực sông Bung. Diện tích các huyện trong lƣu vực sông Bung.

Diện tích các kiểu địa hình ở lƣu vực sông Bung. Nhiệt độ trung bình tháng, năm ở lãnh thổ nghiên cứu (0C). Lƣợng mƣa trung bình tháng, năm của các trạm lân cận (mm). Hệ thống chỉ tiêu phân loại sinh khí hậu lƣu vực sông Bung.

Diện tích và cơ cấu các loại đất ở lƣu vực sông Bung. Diện tích các kiểu thảm thực vật lƣu vực sông Bung. Hệ thống chỉ tiêu phân loại cảnh quan. Các loại hình sử dụng cảnh quan ở lƣu vực sông Bung, tỉnh Quảng Nam.

Chức năng của phụ lớp cảnh quan lƣu vực sông Bung. Diện tích các tiểu vùng cảnh quan lƣu vực sông Bung. Diện tích các loại hình sử dụng cảnh quan cho nông - lâm nghiệp. Các chỉ tiêu đánh giá thích hợp cảnh quan cho nông - lâm nghiệp.

Yêu cầu sinh thái cho các loại hình sản xuất nông - lâm nghiệp chủ yếu. Kết quả đánh giá và phân hạng mức độ thích hợp cảnh quan cho cây. Kết quả đánh giá và phân hạng mức độ thích hợp cảnh quan cho cây ăn quả. Kết quả đánh giá và phân hạng mức độ thích hợp cảnh quan cho cây dƣợc liệu.

Kết quả đánh giá và phân hạng mức độ thích hợp cảnh quan cho rừng sản xuất. Hệ số K các đơn vị thổ nhƣỡng lƣu vực sông Bung (tấn. Giá trị hệ số P trên lƣu vực sông Bung. Kết quả đánh giá mức độ xói mòn lƣu vực sông Bung.

Kết quả phân cấp xói mòn đất ở các tiểu vùng cảnh quan. Hệ thống phân loại DVCQ, chỉ thị CQ và điểm đánh giá DVCQ theo nhóm loại CQ ở lƣu vực sông Bung. 111 vii luan an Bảng 3. Phân hạng tiềm năng dịch vụ điều tiết trên lƣu vực sông Bung.

Kết quả phân hạng tiềm năng dịch vụ văn hóa lƣu vực sông Bung. Tiềm năng dịch vụ cảnh quan theo loại cảnh quan ở lƣu vực sông Bung 116 Bảng 3. Kết quả đánh giá tiềm năng dịch vụ cảnh quan theo các tiểu vùng cảnh quan. Các loại hình sử dụng cảnh quan cho phát triển nông- lâm nghiệp.

Phân cấp chỉ tiêu đánh giá hiệu quả sử dụng cảnh quan cho nông - lâm nghiệp. Hiệu quả kinh tế của việc sử dụng cảnh quan cho nông - lâm nghiệp. Kết quả đánh giá tổng hợp hiệu quả sử dụng cảnh quan cho nông - lâm nghiệp ở lƣu vực sông Bung. Kết quả đánh giá tiềm năng dịch vụ cảnh quan chủ đạo theo nhóm loại cảnh quan.

Định hƣớng chung sử dụng các loại cảnh quan ở lƣu vực sông Bung. Ðề xuất định hƣớng sử dụng hợp lý lãnh thổ cho nông - lâm nghiệp theo. 132 viii luan an DANH MỤC CÁC HÌNH Trang Hình 1. Sơ đồ các điểm, tuyến khảo sát thực địa.

Sơ đồ xây dựng bản đồ xói mòn đất lƣu vực sông Bung. Quy trình nghiên cứu của luận án. Sơ đồ vị trí lƣu vực sông Bung trên bản đồ hành chính tỉnh Quảng Nam. Sơ đồ địa chất lƣu vực sông Bung, tỉnh Quảng Nam.

Sơ đồ phân bậc địa hình lƣu vực sông Bung, tỉnh Quảng Nam. Sơ đồ phân loại sinh khí hậu LVS ung, tỉnh Quảng Nam. Sơ đồ mạng lƣới thủy văn trên lƣu vực sông Bung, tỉnh Quảng Nam. Sơ đồ đất lƣu vực sông Bung, tỉnh Quảng Nam.

Sơ đồ thảm thực vật lƣu vực sông Bung, tỉnh Quảng Nam năm 2020. Sơ đồ phân bố các điểm trƣợt lở ở LVS Bung. Sơ đồ hệ thống phân loại cảnh quan lƣu vực sông Bung, tỉnh Quảng Nam .