Luận án: Thanh tra chuyên ngành giao thông vận tải Việt Nam - Trần Văn Trường

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI ---------------------------- TRẦN VĂN TRƢỜNG THANH TRA CHUYÊN NGÀNH GIAO THÔNG VẬN TẢI THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC Hà Nội - 2018 VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI ---------------------------- TRẦN VĂN TRƢỜNG THANH TRA CHUYÊN NGÀNH GIAO THÔNG VẬN TẢI THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM HIỆN NAY Chuyên ngành: Luật Hiến pháp và luật Hành chính Mã số: 9.02 NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC PGS. Vũ Thƣ Hà Nội - 2018 LỜI CAM ĐOAN Tác giả xin cam đoan luận án này là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của tác giả. Các tư liệu, tài liệu, ý kiến khoa học được sử dụng trong luận án có nguồn gốc rõ ràng, được trích dẫn đầy đủ. Kết quả nghiên cứu là quá trình lao động, nghiên cứu và học tập trung thực của tác giả.

Hà nội, ngày 23 tháng 11 năm 2018 TÁC GIẢ LUẬN ÁN 2 MỤC LỤC Nội dung Trang Lời cam đoan Mục lục Danh mục chữ viết tắt Danh mục bảng, sơ đồ MỞ ĐẦU 1 Chương 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LUẬN ÁN 9 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu. Đánh giá tổng quan tình hình nghiên cứu.

Giả thuyết nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu. NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THANH TRA CHUYÊN NGÀNH GIAO THÔNG VẬN TẢI 26 2. Khái niệm, đặc điểm, vị trí, vai trò của thanh tra chuyên ngành giao thông vận tải. Điều chỉnh pháp luật về thanh tra chuyên ngành giao thông vận tải.

Những yếu tố cơ bản tác động đến thanh tra chuyên ngành giao thông vận tải theo pháp luật Việt Nam. THỰC TRẠNG THANH TRA CHUYÊN NGÀNH GIAO THÔNG VẬN TẢI THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM HIỆN NAY 71 3. Tình hình pháp luật về thanh tra chuyên ngành giao thông vận tải ở Việt Nam. Tổ chức và hoạt động thanh tra chuyên ngành giao thông vận tải theo quy định pháp luật Việt Nam hiện nay.

QUAN ĐIỂM, GIẢI PHÁP ĐỔI MỚI THANH TRA CHUYÊN NGÀNH GIAO THÔNG VẬN TẢI Ở VIỆT NAM 113 4. Nhu cầu đổi mới thanh tra chuyên ngành giao thông vận tải. Quan điểm đổi mới thanh tra chuyên ngành giao thông vận tải. Giải pháp đổi mới thanh tra chuyên ngành giao thông vận tải ở Việt Nam hiện nay 122.

KẾT LUẬN 149 TÀI LIỆU THAM KHẢO 152 3 DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, BẢNG (Sắp xếp theo nhóm Sơ đồ, Bảng) I.1 Tổ chức thanh tra chuyên ngành giao thông vận tải ở Trang 175 Việt Nam trước 2010.2 Tổ chức thanh tra chuyên ngành giao thông vận tải từ Trang 176 2010 đến nay.3 Mô hình tổng quát tổ chức thanh tra chuyên ngành giao Trang 177 thông vận tải một số nước Một số nước Châu Âu và một số nước Ả rập, như Pháp, Đức, Ai cập.4 Mô hình tổng quát tổ chức thanh tra chuyên ngành giao Trang 178 thông vận tải Australia và một số nước Bắc mỹ như Hoa kỳ, Canada.5 Mô hình tổng quát tổ chức thanh tra chuyên ngành giao Trang 179 thông vận tải Một số nước phát triển Châu Á, Đông Bác Á như Nhật, Hàn quốc, Singapo.1 Mô hình tổ chức thanh tra chuyên ngành giao thông Trang 190 vận tải theo phương hướng đổi mới.1 Văn bản quy phạm pháp luật và điều ước quốc tế Quốc Trang 158 tế hiện hành về thanh tra chuyên ngành giao thông vận tải.2 Văn bản chỉ đạo, điều hành và hướng dẫn quy trình, Trang 167 nghiệp vụ thanh tra CN GTVT.3 Số liệu kết quả thanh tra chuyên ngành giao thông vận Trang 180 tải.4 Số liệu tai nạn giao thông.5 Số liệu đầu tư phát triển ngành giao thông vận tải.1 Đề xuất xây dựng các quy trình thanh tra chuyên ngành Trang 191 giao thông vận tải.2 Đề xuất xây dựng các văn bản quy phạm pháp luật về Trang 195 thanh tra chuyên ngành giao thông vận tải Bảng 4.3 Danh sách tỉnh, thành phố, huyện đảo theo vùng, miền Trang 197 gắn với cơ cấu, tính chất quản lý CN GTVT DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT TT Viết tắt Viết đầy đủ 1 BOT Build - Operate-Transfer (Xây dựng - khai thác - chuyển giao) 2 Công ước Chicago Công ước về Hàng không dân dụng Quốc tế ký tại Chicago – Mỹ năm 1944 3 CN GTVT Chuyên ngành giao thông vận tải 4 Doc + dãy số tự nhiên Document - Tài liệu hướng dẫn của ICAO có 4 chữ số 5 Đảng Đảng cộng sản Việt Nam 6 ICAO Internation Civil Aviation Organization - Tổ chức Hàng không Quốc tế. 7 IMO Internation Marine Orgnization - Tổ chức Hàng hải Quốc tế 8 IRU International road transport Union - Liên minh Đường bộ Quốc tế 9 FAA Federal Aviation Administration - Cục Hàng không Liên bang Mỹ. 10 TTHC Thanh tra hành chính 11 TTCN Thanh tra chuyên ngành 12 TTATGT Trật tự an toàn giao thông 13 Tokyo Mou Memorandum of Understanding on Port State Control in the Asian Pacific Region signed at Tokyo on December 1st, 1993 – Bản ghi nhớ về kiểm soát của nhà nước tại cảng biển thuộc khu vực Châu á Thái Bình Dương ký ngày 01/12/1993 tại Tokyo 14 UNCLOS 1982 United Nations Convention on the Law of the Sea - Công ước về Luật biển năm 1982 15 WTO World Trade Organization - Tổ chức thương mại Thế giới. Tính cấp thiết của đề tài luận án Việt Nam có hệ thống giao thông đa dạng, phức tạp với đầy đủ các loại hình GTVT đường bộ, đường sắt, đường thuỷ nội địa, đường hàng không và đường biển hay còn gọi là hàng hải.

Trong chiến lược phát triển của nước ta, ngành GTVT luôn luôn được xác định có vai trò rất quan trọng đối với sự phát triển kinh tế xã hội, an ninh quốc phòng. Từ khi nước ta thực hiện chính sách mở cửa, hội nhập và phát triển nền kinh tế thị trường theo định hướng Xã hội chủ nghĩa, ngành GTVT đã có sự chuyển đổi, phát triển nhanh và khá toàn diện: chỉ trong thời gian ngắn gần đây (2011 – 2016), ngành GTVT đã có trên 60 dự án do tư nhân đầu tư với quy mô lớn về kết cấu hạ tầng giao thông cầu đường bộ, đường cao tốc, cảng biển, luồng hàng hải, nhà ga sân bay với số vốn trên 186 ngàn tỷ đồng; có trên 140 doanh nghiệp nhà nước thuộc Bộ GTVT hoạt động trong lĩnh vực GTVT được cổ phần, thoái vốn hoặc đã chuyển giao; trong đó có nhiều Tổng công ty có vốn hóa thị trường rất lớn, như Tổng công ty Hàng không Việt Nam, Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam, Tổng công ty Hàng hải Việt Nam, Tổng công ty Đường sắt Việt Nam, Tổng công Quản lý đường cao tốc Việt Nam các Tổng công ty Xây dựng công trình giao thông 1, 4, 5, 6, 8 đã được cổ phần hóa, bán và chuyển phần vốn của nhà nước còn lại cho Ủy ban quản lý vốn nhà nước; có trên 11.000 doanh nghiệp tư nhân, công ty cổ phần, hợp tác xã hoạt động kinh doanh trong lĩnh vực vận tải đường bộ, đường thủy nội địa. Số lượng phương tiện vận tải tăng đột biến, hàng năm tăng trung bình từ 20- 30%, tính riêng lĩnh vực đường bộ đã đạt gần 50 triệu phương tiện. Có nhiều phương thức GTVT mới xuất hiện như: vận tải đa phương thức (Multimodal transport) hay còn gọi là vận tải liên hợp (combined transport), GTVT thông minh có sự tích hợp, kết nối của công nghệ thông tin thành hệ thống (Inteligent Transport System - ITS), Logistic trong GTVT - dịch vụ hậu cần vận tải theo chuỗi cung ứng từ nơi sản xuất đến nơi tiêu thụ; ứng dụng công nghệ thông tin quản lý điều hành vận tải, như quản lý tàu biển (VTS), quản lý tàu sông (AIS), quản lý vận tải hàng không (Saber), quản lý vận tải hành khách đường bộ Grab, Uber.

Thực tiễn sự thay đổi này đã tác động mạnh mẽ, làm xuất hiện nhiều vấn đề mới, phức tạp đòi hỏi cần tiếp tục đổi mới toàn diện về cơ chế quản lý nhà nước CN GTVT, trong đó đặc biệt là cơ chế thanh tra, kiểm tra, giám sát CN 1 GTVT. Việc đổi mới này cũng phù hợp với thực tiễn phát triển, hội nhập, đồng thời đáp ứng yêu cầu xây dựng nhà nước pháp quyền, Chính phủ kiến tạo và phục vụ cho sự phát triển hiện nay. Thanh tra chuyên ngành là một trong những công cụ pháp lý, phương thức hữu hiệu của cơ quan quản lý nhà nước CN GTVT để kiểm soát việc thi hành và tuân thủ pháp luật chuyên ngành GTVT đường bộ, đường sắt, đường thủy nội địa, hàng hải và hàng không, góp phần quan trọng trong công cuộc đổi mới, phát triển kinh tế xã hội cấp thiết ở nước ta hiện nay; bảo đảm quyền con người, quyền cơ bản của công dân; bảo đảm TTATGT. Qua nghiên cứu thực tiễn cho thấy, thanh tra CN GTVT đã tiến hành thanh tra, kiểm tra, giám sát việc thi hành, tuân thủ pháp luật về bảo vệ, khai thác, vận hành kết cấu hạ tầng giao thông, hoạt động vận tải và dịch vụ hỗ trợ vận tải, chất lượng phương tiện, quản lý phương tiện, đào tạo, sát hạch, cấp bằng, giấy phép điều khiển phương tiện GTVT đường bộ, đường sắt, đường thuỷ nội địa, hàng không và hàng hải.

Hoạt động này đã góp phần phòng ngừa, phát hiện và ngăn chặn, xử lý kịp thời các hành vi vi phạm pháp luật về GTVT và bảo đảm TTATGT. Ngoài ra, hoạt động thanh tra CN GTVT còn phát hiện nhiều sơ hở, vướng mắc trong cơ chế, chính sách, pháp luật, quy chuẩn, tiêu chuẩn, quy tắc quản lý chuyên ngành để kịp thời đề xuất, kiến nghị với cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền khắc phục bổ sung, sửa đổi cho phù hợp; đồng thời giúp cho các chủ thể tham gia các hoạt động trong lĩnh vực GTVT thực hiện đúng quy định của pháp luật CN GTVT, tạo môi trường pháp lý lành mạnh, bảo đảm kỷ cương, kỷ luật, bảo vệ lợi ích của nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức và cá nhân. Tuy nhiên, bên cạnh những thuận lợi và kết quả đạt được, thực trạng tổ chức và hoạt động thanh tra CN GTVT theo pháp luật Việt Nam hiện nay còn nhiều hạn chế, vướng mắc, bất cập. Quan niệm, nhận thức về thanh tra CN GTVT chưa được thống nhất, thiếu tính khoa học, còn nhiều quan niệm khác nhau về bản chất, vị trí, vai trò và mục đích của thanh tra CN GTVT hay nói cách khác chưa có khái niệm về thanh tra CN GTVT.