Luận án tiến sĩ: Dự báo phân bổ nhu cầu đi lại theo phương thức vận tải đô thị tại Việt Nam - Phan Nguyễn Hoài Nam, Đại học Giao thông Vận tải

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIAO THÔNG VẬN TẢI PHAN NGUYỄN HOÀI NAM NGHIÊN CỨU DỰ BÁO PHÂN BỔ NHU CẦU ĐI LẠI THEO PHƯƠNG THỨC VẬN TẢI TRONG CÁC ĐÔ THỊ VIỆT NAM HÀ NỘI, 2021 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIAO THÔNG VẬN TẢI PHAN NGUYỄN HOÀI NAM NGHIÊN CỨU DỰ BÁO PHÂN BỔ NHU CẦU ĐI LẠI THEO PHƯƠNG THỨC VẬN TẢI TRONG CÁC ĐÔ THỊ VIỆT NAM NGÀNH : Tổ chức và quản lý vận tải MÃ SỐ : 9.03 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC 1. Nguyễn Xuân Hoàn 2. Trần Thị Lan Hương HÀ NỘI, 2021 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu, kết quả liên quan trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng. Tác giả luận án Phan Nguyễn Hoài Nam ii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN.ii DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT.vi DANH MỤC BẢNG BIỂU.vii DANH MỤC HÌNH VẼ.

ix PHẦN MỞ ĐẦU. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU.

PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU.4 CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU.1 Các công trình nghiên cứu trên thế giới.1 Chương trình “Nghiên cứu giao thông khu vực Pittsburgh”.2 Chương trình nghiên cứu nhu cầu đi lại thành phố Washington D.3 Nghiên cứu về đường cao tốc của hội đồng nghiên cứu quốc gia Mỹ.4 Công trình nghiên cứu về sự lựa chọn phương thức vận tải đối với các chuyến đi hai chiều của công ty vận tải Riga-Daugavpils.5 Nghiên cứu so sánh các mô hình phân chia phương thức vận tải.6 Nghiên cứu về quy hoạch giao thông đô thị của Michael D. Meyer và Eric J.7 Nghiên cứu nhu cầu đi lại tại thành phố Dhaka, Bangladesh.8 Nghiên cứu ước tính giá trị thời gian đi lại cho chuyến đi làm việc.9 Nghiên cứu về giao thông và thiết kế cao tốc.10 Nghiên cứu về quyết định lựa chọn phương tiện tại Nam Kinh, Trung Quốc 13 1.11 Nghiên cứu khung lý thuyết cho mô hình Logit.12 Nghiên cứu quyết định lựa chọn phương thức đi lại của người lao động ở thành phố Chennai.13 Chương trình hợp tác nghiên cứu giao thông quốc gia, Mỹ.14 Nghiên cứu về phân chia phương thức vận tải của Minal và Ch.15 Nghiên cứu về giao thông vận tải và tăng trưởng vùng của đại học Minnesota.2 Các công trình nghiên cứu trong nước.1 Đề tài “Quy hoạch tổng thể phát triển giao thông vận tải thành phố Hồ Chí Minh đến năm 2020”.2 Dự án “Quy hoạch tổng thể và Nghiên cứu khả thi về giao thông vận tải đô thị khu vực thành phố Hồ Chí Minh”.3 Dự án nghiên cứu khả thi hai tuyến metro ưu tiên TP. Hồ Chí Minh.4 Chương trình phát triển đô thị tổng thể tại thủ đô Hà Nội.5 Dự án nghiên cứu khả thi đường sắt đô thị Hà Nội.6 Dự án Metro Hà Nội – tuyến số 3.3 Khoảng trống trong nghiên cứu và đề xuất hướng nghiên cứu của đề tài 23 1.1 Đánh giá chung.2 Khoảng trống trong nghiên cứu.3 Hướng nghiên cứu của đề tài.25 Kết luận chương 1.

26 CHƯƠNG 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DỰ BÁO PHÂN BỔ NHU CẦU ĐI LẠI CHO CÁC PHƯƠNG THỨC VẬN TẢI TRONG ĐÔ THỊ.1 Hành vi của người thực hiện chuyến đi.1 Hành vi của người thực hiện chuyến đi trên quan điểm tâm lý học.2 Hành vi người thực hiện chuyến đi trên quan điểm marketing.3 Hành vi người thực hiện chuyến đi trên quan điểm kinh tế.2 Lý thuyết về dự báo nhu cầu đi lại.1 Nhu cầu đi lại và vận tải hành khách đô thị.2 Phân tích và dự báo phân bổ nhu cầu đi lại đô thị.49 Kết luận chương 2. 61 CHƯƠNG 3 PHƯƠNG PHÁP TIẾP CẬN.1 Nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng bằng phương pháp phân tích nhân tố khám phá.1 Khái quát về phương pháp phân tích nhân tố khám phá.2 Quy trình nghiên cứu.3 Tổ chức điều tra và thu thập số liệu phục vụ công tác nghiên cứu dự báo phân bổ nhu cầu đi lại cho các phương thức vận tải trong các đô thị.4 Mô tả kết quả cuộc điều tra.5 Xác định nhân tố ảnh hưởng tới quyết định lựa chọn phương thức vận tải của người thực hiện chuyến đi.2 Số liệu phục vụ dự báo phân bổ nhu cầu đi lại.3 Lựa chọn mô hình dự báo.1 Đánh giá và lựa chọn dạng mô hình dự báo phân bổ nhu cầu đi lại cho các phương thức vận tải trong đô thị.2 Mô hình logit đa thức trong dự báo phân bổ nhu cầu đi lại cho các phương thức vận tải (dự báo lựa chọn phương thức vận tải).97 Kết luận chương 3. 117 CHƯƠNG 4 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU DỰ BÁO PHÂN BỔ NHU CẦU ĐI LẠI CHO CÁC PHƯƠNG THỨC VẬN TẢI ỨNG DỤNG TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH.1 Giới thiệu về khu vực nghiên cứu.1 Tình hình phát triển kinh tế - xã hội thành phố Hồ Chí Minh.2 Các vấn đề giao thông vận tải.2 Xây dựng mô hình dự báo xác suất lựa chọn phương thức vận tải tại thành phố Hồ Chí Minh.1 Dạng mô hình dự báo.2 Cách tiếp cận mô hình dự báo. Xây dựng mô hình dự báo.3 Bàn luận về kết quả.1 Tầm quan trọng của các nhân tố ảnh hưởng.2 Ảnh hưởng của các nhân tố.3 Tác động của cơ hội sử dụng xe máy tới lựa chọn phương thức vận tải công cộng.4 Một số kiến nghị.148 Kết luận chương 4.150 CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ.152 TÀI LIỆU THAM KHẢO.153 Tài liệu tiếng Việt.153 PHỤ LỤC vi DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT EFA : Phân tích nhân tố khám phá GTVT : Giao thông vận tải LMP : Mô hình xác suất tuyến tính OLS : Phương pháp bình phương tối thiểu STT : Số thứ tự SUD : Công ty cổ phần phát triển đô thị bền vững VTHKCC : Vận tải hành khách công cộng vi DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 2.

1 Phân loại nhu cầu đi lại theo bốn tiêu thức. 1 Các thang đo trong nghiên cứu. 2 Cơ cấu lấy mẫu. 3 Cơ cấu mẫu điều tra theo giới tính.

4 Cơ cấu mẫu điều tra theo độ tuổi. 5 Cơ cấu mẫu điều tra theo thu nhập. 6 Cơ cấu mẫu điều tra theo phương tiện đi lại hàng ngày. 7 Cơ cấu mẫu điều tra theo nghề nghiệp.

8 Kết quả đánh giá độ tin cậy của thang đo. 9 Kết quả kiểm định KMO. 10 Trích bảng tổng phương sai. 11 Ma trận xoay nhân tố.

12 Tên các nhân tố ảnh hưởng. 13 Ký hiệu các nhân tố ảnh hưởng. 14 Kết quả ước lượng tham số mô hình. 15 Tóm lược kết quả mô hình.

16 Kết quả kiểm định F. 17 Kết quả kiểm định phương sai của sai số thay đổi. 18 Kết quả ước lượng mô hình sai số chuẩn mạnh. 19 Cơ cấu chuyến đi theo phương thức vận tải.

20 Cơ cấu chuyến đi theo phương thức – mục đích (đơn vị: chuyến). 21 Tỷ lệ trong cơ cấu chuyến đi theo phương thức - mục đích (đơn vị: %). 22 Cơ cấu chuyến đi theo phương thức – giới tính (đơn vị: chuyến). 23 Tỷ lệ trong cơ cấu chuyến đi theo phương thức – giới tính (đơn vị: %) 89 Bảng 3.

24 Cơ cấu chuyến đi theo phương thức – thu nhập (đơn vị: chuyến). 25 Tỷ lệ trong cơ cấu chuyến đi theo phương thức – thu nhập (đơn vị: %). 26 Cơ cấu chuyến đi theo phương thức – thời gian (đơn vị: chuyến). 27 Tỷ lệ trong cơ cấu chuyến đi theo phương thức - thời gian (đơn vị: %) 91 Bảng 3.

28 Thời gian chuyến đi bình quân (đơn vị: phút). 29 Cơ cấu chuyến đi theo khoảng cách (đơn vị: chuyến). 30 Tỷ lệ trong cơ cấu chuyến đi theo khoảng cách (đơn vị: %). 31 Khoảng cách chuyến đi bình quân (đơn vị: km).

32 Thứ tự ảnh hưởng của các nhân tố. 1 Các chỉ tiêu về năng lực cung ứng của hệ thống giao thông. 2 Tốc độ tăng trưởng phương tiện cơ giới cá nhân. 3 Cơ cấu chuyến đi theo phương thức vận tải.

4 Hệ số đi lại theo giới tính. 5 Hệ số đi lại theo nhóm thu nhập. 6 Hệ số tương quan cặp giữa các biến. 7 Kết quả ước lượng mô hình MH0.

8 Kết quả ước lượng mô hình MH1. 9 Kết quả kiểm định LR-TEST cho mô hình MH0 và MH1. 10 Kết quả ước lượng mô hình MH2. 11 Kết quả kiểm định LR-TEST cho mô hình MH1 và MH2.

12 Kết quả ước lượng mô hình MH3. 13 Chỉ số AIC, BIC trong mô hình MH2 và MH3. 14 Kết quả ước lượng mô hình MH3 bằng mô hình logit có điều kiện riêng theo phương thức vận tải (Mô hình MH3A). 15 Kết quả ước lượng mô hình MH4.

16 Kết quả kiểm định LR-TEST cho mô hình MH4 và MH3A. 17 Kết quả ước lượng mô hình MH5. 18 Kết quả kiểm định LR-TEST cho mô hình MH4 và MH5. 19 Kết quả ước lượng mô hình MHMETRO.

20 Kết quả mô hình MHMETRO quy chuẩn. 21 Kết quả phân tích biến động cận biên của thời gian trên phương tiện 142 Bảng 4. 22 Kết quả phân tích biến động cận biên của thời gian ngoài phương tiện. 23 Kết quả phân tích biến động cận biên của chi phí chuyến đi 144 Bảng 4.

24 Kết quả phân tích biến động cận biên của tỷ lệ chi phí trên thu nhập 144 Bảng 4. 25 Kết quả phân tích biến động cận biên của thu nhập. 26 Kết quả phân tích biến động cận biên của cơ hội sử dụng phương tiện cá nhân. 27 Kết quả mô hình MHMETRO-Base-XEMAY.

147 x DANH MỤC HÌNH VẼ Hình 2. 1 Quá trình quyết định lựa chọn phương tiện đi lại. 2 Các yếu tố điều chỉnh quyết định lựa chọn. 3 Đường bàng quan.

4 Các đường đồng mức thỏa dụng đối với những người di chuyển nhạy cảm với thời gian và chi phí. 5 Mô hình dự báo 4 bước. 1 Quy trình nghiên cứu. 3 Dạng chữ S của xác suất lựa chọn của phương án đi xe máy.

4 Sự ước lượng của độ dốc của đường đồng mức thỏa dụng với dữ liệu chọn quan sát được. 1 Hiện trạng và dự báo dân số thành phố Hồ Chí Minh. 2 Hiện trạng và dự báo GRDP bình quân đầu người thành phố Hồ Chí Minh. 3 Thống kê số lượng phương tiện đăng ký.

4 Đánh giá mức độ chiếm dụng đường của phương tiện cơ giới.123 1 PHẦN MỞ ĐẦU 1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU Trong những năm gần đây, đi đôi với sự phát triển của nền kinh tế quốc dân là tốc độ đô thị hóa ngày càng cao, kéo theo nhu cầu về phát triển giao thông vận tải ngày càng gia tăng. Điều này dẫn tới hậu quả là trong các đô thị phát triển, nạn ùn tắc giao thông ngày càng nghiêm trọng, tai nạn giao thông và ô nhiễm môi trường ngày càng gia tăng.