Luận án Tiến sĩ Bùi Văn De: Tỉnh, Thành ủy ĐBSCL lãnh đạo ứng phó BĐKH

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH BÙI VĂN DE CÁC TỈNH, THÀNH ỦY Ở ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG LÃNH ĐẠO ỨNG PHÓ VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU GIAI ĐOẠN HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYÊN NGÀNH XÂY DỰNG ĐẢNG VÀ CHÍNH QUYỀN NHÀ NƯỚC HÀ NỘI - 2019 HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH BÙI VĂN DE CÁC TỈNH, THÀNH ỦY Ở ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG LÃNH ĐẠO ỨNG PHÓ VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU GIAI ĐOẠN HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYÊN NGÀNH XÂY DỰNG ĐẢNG VÀ CHÍNH QUYỀN NHÀ NƯỚC Mã số: 62 31 02 03 NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS, TS Đinh Ngọc Giang HÀ NỘI - 2019 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng và được trích dẫn đầy đủ theo quy định. Tác giả luận án Bùi Văn De MỤC LỤC MỞ ĐẦU 1 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 7 1. Các công trình nghiên cứu trong nước 7 1.

Các công trình nghiên cứu của nước ngoài 21 1. Kết quả nghiên cứu của các công trình khoa học có liên quan và những vấn đề luận án tập trung giải quyết 25 CHƯƠNG 2: CÁC TỈNH, THÀNH ỦY Ở ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG LÃNH ĐẠO ỨNG PHÓ VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU - NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 28 2. Khái quát về các tỉnh, thành phố ở đồng bằng sông Cửu Long và ứng phó với biến đổi khí hậu ở đồng bằng sông Cửu Long 28 2. Những vấn đề cơ bản về các tỉnh, thành ủy lãnh đạo ứng phó với biến đổi khí hậu ở đồng bằng sông Cửu Long 42 CHƯƠNG 3: ỨNG PHÓ VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU VÀ CÁC TỈNH, THÀNH ỦY Ở ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG LÃNH ĐẠO THỰC HIỆN ỨNG PHÓ VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU - THỰC TRẠNG, NGUYÊN NHÂN, KINH NGHIỆM 66 3.

Thực trạng ứng phó với biến đổi khí hậu ở các tỉnh, thành phố đồng bằng sông Cửu Long 66 3. Các tỉnh, thành ủy ở đồng bằng sông Cửu Long lãnh đạo ứng phó với biến đổi khí hậu - thực trạng, nguyên nhân và những kinh nghiệm 75 CHƯƠNG 4: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ NHỮNG GIẢI PHÁP CHỦ YẾU TĂNG CƯỜNG SỰ LÃNH ĐẠO CỦA CÁC TỈNH, THÀNH ỦY Ở ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG TRONG ỨNG PHÓ VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU ĐẾN NĂM 2030 108 4. Dự báo những yếu tố tác động và phương hướng tăng cường sự lãnh đạo của các tỉnh, thành ủy ở đồng bằng sông Cửu Long trong ứng phó với biến đổi khí hậu đến năm 2030 108 4. Những giải pháp chủ yếu tăng cường sự lãnh đạo ứng phó với biến đổi khí hậu của các tỉnh, thành ủy ở đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030 117 KẾT LUẬN 149 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN 151 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 152 PHỤ LỤC 167 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT BĐKH : Biến đổi khí hậu ĐBSCL : Đồng bằng sông Cửu Long HTCT : Hệ thống chính trị MTTQ : Mặt trận Tổ quốc PTLĐ : Phương thức lãnh đạo UBND : Ủy ban nhân dân 1 MỞ ĐẦU 1.

Tính cấp thiết của đề tài Biến đổi khí hậu (BĐKH) đã trở thành thách thức lớn nhất của nhân loại trong thế kỷ XXI. Sự tác động của biến đổi khí hậu đang hàng ngày, hàng giờ làm thay đổi toàn diện sâu sắc hệ sinh thái tự nhiên, đời sống kinh tế - xã hội, đe dọa nghiêm trọng an ninh môi trường, năng lượng, nguồn nước, lương thực trên phạm vi toàn cầu. Ở phạm vi quốc gia BĐKH đã tác động đến các chủ trương, chính sách làm thay đổi quá trình định hướng phát triển kinh tế của các quốc gia. Đặt cho từng quốc gia phải đối mặt với vấn đề cấp bách như năng lượng, nước sạch, lương thực, dịch bệnh, việc làm, v.

Một mặt tạo cho các quốc gia xích lại gần nhau hơn vì trách nhiệm chung đối với một thế giới bền vững, mặt khác nó cũng tạo ra những sự chia rẽ về chính sách giữa các nước khi không tuân thủ những quy định chung về ứng phó với BĐKH. Với điều kiện vị trí địa lý tự nhiên thuận lợi cho phát triển kinh tế, Việt Nam đã tận dụng phát triển kinh tế đạt hiệu quả cao. Tuy nhiên, Việt Nam lại là quốc gia sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng của BĐKH, trong đó vùng đồng bằng sông Hồng và đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) bị ảnh hưởng nặng nề nhất. BĐKH đang ảnh hưởng đến nước ta ngày càng rõ nét và gây thiệt hại ngày càng nặng nề hơn.

Thiệt hại do thiên tai ngày càng gia tăng, gây tổn thất to lớn về người, tài sản, và ngân sách quốc gia. Các loại thiên tai trong thời gian qua ước tính gây thiệt hại về tài sản chiếm khoảng 1,5% GDP/năm. Theo tính toán của các chuyên gia, nếu mực nước biển dâng 1mét sẽ có khoảng 1% dân số bị ảnh hưởng trực tiếp, tổn thất đối với GDP nông nghiệp lên đến 25%. Tác động của BĐKH ngày một gia tăng và khó lường, làm gia tăng mức độ cạn kiệt tài nguyên và suy thoái môi trường; làm tăng khả năng bị tổn thương của các ngành kinh tế; làm chậm quá trình phát triển kinh tế - xã hội hoặc làm mất đi nhiều thành quả đã đạt được trong thời gian trước; làm xuất hiện các nguy cơ rủi ro trong quá trình xây dựng và hoàn thiện các chiến lược và quy hoạch phát triển của các ngành và địa phương.

2 Đồng bằng sông Cửu Long là vùng đồng bằng có nhiều điều kiện thuận lợi cho phát triển nông nghiệp, là vựa lúa lớn của cả nước. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, ĐBSCL phải chịu những tác động và những thách thức không nhỏ do BĐKH và mực nước biển dâng. Ở những vùng đầu nguồn ảnh hưởng của lũ chiếm diện tích 1,4 đến 1,9 triệu ha diện tích đất tự nhiên; mùa khô, nguồn nước suy giảm dẫn đến mặn xâm nhập sâu trên diện tích khoảng 1,2 đến 1,6 triệu ha ở vùng ven biển; nhiễm phèn và lan truyền nước chua trên diện tích khoảng 1,2-1,4 triệu ha ở những vùng thấp trũng; thiếu nước ngọt cho sản xuất và sinh hoạt cho khoảng 2,1 triệu ha ở những vùng xa sông; xói lở bờ sông, bờ biển xảy ra nhiều nơi ngày càng nghiêm trọng hơn. Đặc biệt, BĐKH đã đe dọa nghiêm trọng đến an ninh lương thực và phát triển nông nghiệp của khu vực như: diện tích đất nông nghiệp bị thu hẹp do nước biển dâng; tác động đến năng suất cây trồng, thời vụ gieo trồng; tăng nguy cơ lây lan sâu bệnh hại cây trồng; ảnh hưởng đến sinh sản, sinh trưởng truyền dịch trên gia súc, gia cầm.

Đó là những rào cản rất lớn đối với tiến trình phát triển kinh tế xã hội, quá trình sinh hoạt và sản xuất nông nghiệp của người dân ở đây. Trước những vấn đề lớn đặt ra, các tỉnh, thành ủy ở ĐBSCL đã kịp thời tham mưu với Trung ương để có những giải pháp phù hợp, kịp thời xác định những nội dung lãnh đạo cấp thiết trước mắt đó là vấn đề phát triển kinh tế nông nghiệp để thoát khỏi nghèo nàn và lạc hậu của vùng, thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn, tái cơ cấu nông nghiệp gắn với xây dựng nông thôn mới, định hướng phát triển kinh tế gắn với bảo vệ môi trường và ứng phó với BĐKH. Quán triệt thực hiện các Nghị quyết số 24-NQ/TW về "Chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu, tăng cường quản lý tài nguyên và bảo vệ môi trường". của Ban Chấp hành Trung ương Khóa XI, các tỉnh, thành ủy ở ĐBSCL đã lãnh đạo các tổ chức đảng trong toàn đảng bộ, chính quyền các cấp, huy động các tổ chức xã hội cùng tham gia ứng phó với BĐKH.

Với những giải pháp công trình và phi công trình đã mang lại kết quả bước đầu trong công tác ứng phó, không để xảy ra những hậu quả xấu do BĐKH gây ra. Bằng sự nỗ lực của người dân 3 và sự lãnh đạo của các tỉnh, thành ủy ở ĐBSCL, trong thời gian qua, kinh tế xã hội của cả khu vực được ổn định và phát triển, nhiều chủ trương, giải pháp và mô hình ứng phó với BĐKH được triển khai thực hiện có hiệu quả. Trong quá trình lãnh đạo ứng phó với BĐKH, bên cạnh những ưu điểm, các tỉnh, thành ủy ở ĐBSCL vẫn còn những yếu kém và bất cập: tổ chức triển khai thực hiện một số chủ trương, nghị quyết của Đảng và chính sách của Nhà nước về ứng phó với BĐKH chưa kịp thời; chậm ban hành văn bản để lãnh đạo. Chậm đổi mới phương thức lãnh đạo (PTLĐ) ứng phó với BĐKH, còn lúng túng trong quá trình chỉ đạo ứng phó với BĐKH.

Vẫn còn một số tỉnh, thành ủy, chưa gắn phát triển kinh tế với ứng phó BĐKH, trình độ năng lực lãnh đạo, và sự am hiểu về BĐKH của một vài cấp ủy còn hạn chế. Vẫn còn tình trạng giao khoán cho các ngành chuyên môn thực hiện ứng phó với BĐKH, thiếu sự quan tâm, đôn đốc và tìm ra những giải pháp thích hợp cho người dân trong quá trình sản xuất gắn với ứng phó BĐKH. Vẫn còn số ít cán bộ sai phạm trong việc hỗ trợ chính sách cho người dân ứng phó với BĐKH. Việc phát huy vai trò của chính quyền trong ứng phó với BĐKH chưa mạnh mẽ, còn nhiều hạn chế.

Một số cấp ủy chưa quyết tâm còn trông chờ ngân sách trên đưa xuống, chưa quan tâm sơ kết, tổng kết sự lãnh đạo; vai trò của Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) và các đoàn thể chưa phát huy hết trong vận động, tuyên truyền người dân chủ động ứng phó với BĐKH. Từ nay đến năm 2030, BĐKH sẽ có những diễn biến phức tạp, hậu quả gây ra ngày càng nặng nề hơn nhưng cấp ủy và người dân trong vùng còn thiếu nhận thức, chưa thật sự quan tâm tìm ra những giải pháp thích ứng và ứng phó, nguồn lực của vùng còn hạn chế, nghiên cứu khoa học về BĐKH của vùng còn nhiều bất cập. Những thách thức đó đã và đang tác động rất lớn đối với sự lãnh đạo của tỉnh, thành ủy, yêu cầu các tỉnh, thành ủy phải đổi mới nội dung và PTLĐ kịp thời có giải pháp ứng phó với BĐKH bảo vệ vùng ĐBSCL không để xảy ra những hậu quả về người và của, góp phần vào an ninh lương thực cho cả nước là yêu cầu cấp thiết rất cần được đầu tư nghiên cứu thỏa đáng cả về lý luận và thực tiễn.