Luận án tiến sĩ về tối ưu hóa cơ cấu cân bằng trọng lực - Châu Ngọc Lê

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH CHÂU NGỌC LÊ PHÁT TRIỂN VÀ TỐI ƯU HÓA CƠ CẤU CÂN BẰNG TRỌNG LỰC SỬ DỤNG CƠ CẤU MỀM LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH: KỸ THUẬT CƠ KHÍ Tp, Hồ Chí Minh, tháng 5/2023 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH CHÂU NGỌC LÊ PHÁT TRIỂN VÀ TỐI ƯU HÓA CƠ CẤU CÂN BẰNG TRỌNG LỰC SỬ DỤNG CƠ CẤU MỀM NGÀNH: KỸ THUẬT CƠ KHÍ - 9520103 Người hướng dẫn khoa học 1: TS. Đào Thanh Phong Người hướng dẫn khoa học 2: PGS. Lê Hiếu Giang Phản biện 1: Phản biện 2: Phản biện 3: Tp. Hồ Chí Minh, tháng 5/2023 LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi.

Các số liệu, kết quả nêu trong Luận án là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Hồ Chí Minh, ngày 25 tháng 5 năm 2023 (Ký tên và ghi rõ họ tên) Châu Ngọc Lê i CẢM TẠ Bằng tất cả tấm lòng, tôi xin cảm ơn quý thầy cô trong Ban giám hiệu, các phòng ban của trường ĐH Sư phạm Kỹ thuật TP.HCM đã tạo điều kiện cho tôi được học tập, nghiên cứu tại nhà trường. Tôi cũng xin gửi lời tri ân đến quý thầy cô ban chủ nhiệm và quý thầy cô khoa Cơ khí Chế tạo máy trường Đại học Sư Phạm Kỹ Thuật Thành Phố Hồ Chí Minh đã tận tình giảng dạy cho tôi trong suốt quá trình học tập. Đặc biệt, em xin chân thành cảm ơn đến hai thầy hướng dẫn khoa học: PGS.

TS Lê Hiếu Giang (Phó hiệu trưởng phụ trách, trường Đại học Sư Phạm Kỹ Thuật Thành phố Hồ Chí Minh) và TS. Đào Thanh Phong (Viện Khoa học Tính toán, trường Đại học Tôn Đức Thắng). Nếu không nhận được sự giúp đỡ của hai thầy, tôi khó có thể hoàn thành được nghiên cứu này. Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn đến quý đồng nghiệp của tôi tại khoa Công nghệ Cơ khí, trường Đại học Công nghiệp thành phố Hồ Chí Minh đã giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu.

Xin chân thành cảm ơn đến các bạn trong LAB Cơ Cấu Mềm đã đồng hành cùng tôi trong quá trình nghiên cứu. Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn đến quý thầy cô đã dành thời gian quí báu của mình để tham gia phản biện khoa học và tham gia các hội đồng đánh giá luận án của tôi. Một lần nữa, tôi xin chân thành cảm ơn. Châu Ngọc Lê ii TÓM TẮT Hiện nay, số người bị đột quỵ ngày một tăng và tuổi của người đột quỵ ngày một trẻ.

Đột quỵ dẫn đến các biến chứng ảnh hưởng đến hoạt động hàng ngày. Điều này tạo ra gánh nặng cho gia đình và xã hội. Để cải thiện khả năng hoạt động của người bị đột quỵ, các thiết bị hỗ trợ vận động và tập luyện phục hồi chức năng đã được phát triển. Trên các thiết bị này, cơ cấu cân bằng trọng lực thường được sử dụng.

Cơ cấu cân bằng trọng lực là bộ phận dùng để loại bỏ ảnh hưởng của trọng lực do khối lượng tạo ra. Khi một vật được di chuyển bằng thiết bị có sử dụng cơ cấu cân bằng trọng lực, thì nó được xem như di chuyển trong môi trường lý tưởng. Lúc này, năng lượng cần thiết để di chuyển vật gần như bằng không. Nhờ đặc tính nổi trội này, cơ cấu cân bằng trọng lực đã được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực như: khoa học, công nghệ và đời sống.

Tuy nhiên, khi sử dụng trong các thiết bị hỗ trợ vận động cho người khuyết tật, cơ cấu cân bằng trọng lực cần phải có kết cấu nhỏ gọn, nhẹ và phải điều chỉnh được tải trọng dễ dàng. Trong khi đó, cơ cấu cân bằng trọng lực vừa nhỏ gọn, nhẹ và có thể điều chỉnh tải trọng dễ dàng hiện nay chưa được nghiên cứu nhiều. Vì vậy, luận án này trình bày một thiết kế cơ cấu cân bằng trọng lực sử dụng cơ cấu mềm để đạt được tính nhỏ gọn, nhẹ và dễ điều chỉnh khi tải trọng thay đổi. Dựa trên các phân tích về cơ cấu cân bằng trọng lực, nghiên cứu này đề xuất nguyên lý cân bằng với tổng mô men tác dụng bằng không.

Thiết kế nguyên lý của cơ cấu cân bằng được thực hiện bằng sự kết hợp giữa lò xo phẳng và khớp xoay mềm. Nguyên lý và phương pháp điều chỉnh độ cứng của lò xo phẳng cũng được đề xuất trong nghiên cứu này. Bên cạnh đó, giá trị độ cứng của lò xo phẳng và khớp xoay mềm cũng được tính toán tương ứng với mỗi khối lượng mà cơ cấu cần di chuyển. Việc tính toán này được thực hiện bằng phương pháp cân bằng tĩnh.

Dựa trên kết quả tính toán, thiết kế, luận án này phát triển hai mô hình cho khớp iii xoay mềm. Mô hình khớp xoay thứ nhất được phát triển bằng cách kết hợp các lò xo xoắn phẳng. Sau đó, thông số thiết kế được tối ưu bằng sự kết hợp giữa phương pháp phần tử hữu hạn, đáp ứng bề mặt và thuật toán tối ưu bầy đàn. Kết quả của khớp xoay thứ nhất xác định được kích thước chiều dày t= 0,94 mm và không gian R= 40 mm.

Kết quả dự đoán được so sánh với kết quả mô phỏng với sai số 6,1 % cho khối lượng, 1,68 % cho biến dạng và 5,6% cho ứng suất. Mô hình khớp xoay thứ hai được phát triển bằng cách kết hợp phương pháp tối ưu hóa cấu trúc Topo, phần tử hữu hạn, mạng nơ ron mờ thích nghi và giải thuật chu kỳ nước – con thiêu thân. Kết quả tối ưu đã tạo ra một khớp xoay thứ hai với các thông số hình học bao gồm r1= 0,5 mm, t1= 0,36 mm, t2= 0,41 mm, l1= 11,3 mm, l2= 14,74 mm. So sánh với mô phỏng, sai số là 4,59% cho mô men, 4,16 % cho ứng suất và 4,73% cho năng lượng.

Dựa trên kết quả thiết kế nguyên lý của cơ cấu cân bằng trọng lực, hai quy trình thiết kế, phân tích và tối ưu hóa cho lò xo phẳng cũng được đề xuất. Trong việc thiết kế tính toán cho lò xo phẳng thứ nhất, quy trình được tạo ra là phương pháp lai giữa mô phỏng phần tử hữu hạn, đáp ứng bề mặt và thuật toán tối ưu di truyền đa mục tiêu. Dựa trên quy trình đề xuất, kết cấu của lò xo phẳng thứ nhất đã được thiết kế và tối ưu hóa. Kết quả đã tìm ra thông số hình học có chiều dài 40,725 mm, chiều dày 0,940 mm và chiều rộng 9,602 mm.

So sánh giữa kết quả dự đoán và mô phỏng tìm thấy sai số nhỏ hơn 0,001% cho khối lượng, 5,78% cho ứng suất và 1,65% cho biến dạng. Trong việc thiết kế tính toán cho lò xo phẳng thứ hai, quy trình được tạo ra là kết hợp giữa phương pháp phân tích phần tử hữu hạn, mạng nơ ron học sâu và thuật toán chu kỳ nước. Dựa trên quy trình đề xuất, kết cấu của lò xo phẳng thứ hai được thiết kế và tối ưu. Kết quả đã tìm được kích thước của lò xo phẳng thứ hai gồm t= 1,029 mm, L= 45 mm, w= 9 mm và r= 0,3 mm.

Kết quả sai số giữa dự đoán với kết quả mô phỏng là 1,87% cho năng lượng, 1,69% cho biến dạng và 3,06% cho ứng suất. Từ kết quả thiết kế tối ưu, cơ cấu cân bằng trọng lực được chế tạo và thiết lập thực nghiệm. Kết quả thực nghiệm chứng minh cơ cấu cân bằng đề xuất đạt được cân bằng iv khi tải thay đổi trong phạm vi 250 gr đến 1000 gr. Khi cơ cấu làm việc ở vị trí 30,6o, sai số giữa mô men do khối lượng và mô men do cơ cấu tạo ra khi tải trọng thay đổi 0,25 kg, 0,4 kg, 0,6 kg, 0,8 kg, 0,9 kg và 1kg lần lượt tương ứng là 2,91%, 4,5%, 2,86%, 3,27%, 0,25% và 3%.

Quá trình điều chỉnh để duy trì trạng thái cân bằng không cần sử dụng năng lượng. v ABSTRACT Nowadays, large numerous amounts of people having a stroke are increasing while the age of stroked people is getting younger and younger. The stroke has strictly influenced on the life and movement of disabled people. This creates a burden on the family and society.

To enhance the moving ability of stroked people, mobility and rehabilitation training devices have been developed. In these devices, gravity balancing mechanism (GBM) is always employed. GBMs are utilized to eliminate the gravity influence which is caused by mass. By using a gravity balancer, when an object is moved, it is considered as a movement in an ideal environment.

As a result, the required energy is almost equal to zero. Due to this outstanding feature, numerous GBMs have been applied in many fields of science, engineering, technology, and life. For disabled mobility aids, gravity balancers should have a compact size, a lightweight, and a simple load adjustment. Nevertheless, such these GBMs have not been researched and developed yet.

Therefore, this thesis presents a design synthesis and analysis of a new GBM based on compliant mechanisms. Based on the analysis of the previous studies on GBMs, the principle of balance is determined via total torques on the mechanism are equal to zero. The principal design of the proposed GBM is developed by a combination of a planar spring and a compliant rotary joint. The principle and the adjusting procedure of the stiffness for the planar spring are presented under different balanced loads.

In addition, the stiffnesses of the planar spring and the rotary joint are computed through a static equilibrium method. In this thesis, two models for the compliant rotary joint are developed. The first model is developed using the tortional springs. The geometrical parameters of the 1st rotary joint are optimally determined through a combination of the finite element analysis method, response surface method, and swarm optimization algorithm.

The vi results of the 1st rotary joint found the optimal factors at t= 0.94 mm and R= 40 mm. The predicted results are compared with the simulation results with an error of 6.68% for strain, and 5. The 2nd rotary joint is developed based on a combination of the Topology method, finite element analysis method, adaptive network- based fuzzy inference system, and water cycle-moth flame optimization algorithm. The results of 2nd rotary joint identified the best factors at r1= 0.41 mm, l1= 11,3 mm, and l2= 14.

The estimated values are also compared with the simulation with an error of 4.16% for stress and 4. Based on the calculating results of the proposed GBM, this thesis introduces two design synthesis processes for the planar spring. In the 1st model of the planar spring, the design process is built via a combination of finite analysis method, response surface method, and multi-objective genetic optimization algorithm. The results of the 1st planar spring determined the optimal parameters, including a length of 40.725 mm, a thickness of 0.940 mm, and a width of 9.

The error between the predicted and the simulation is less than 0.