Luận án tiến sĩ: Phân tích kênh tín dụng ngân hàng trong cơ chế truyền dẫn tiền tệ ở Việt Nam bằng mô hình VECM

Tr−êng ®¹i häc kinh tÕ quèc d©n §ç KH¾C H¦ëNG ! " # Tr−êng ®¹i häc kinh tÕ quèc d©n §ç KH¾C H¦ëNG ! " # !"#$"%#"%$ Người hướng dẫn khoa học: 1: PGS. VŨ KIM DŨNG 2: PGS. TÔ TRUNG THÀNH LỜI CAM ĐOAN CỦA TÁC GIẢ Tôi đã đọc và hiểu về các hành vi vi phạm sự trung thực trong học thuật. Tôi cam kết bằng danh dự cá nhân rằng nghiên cứu này do tôi tự thực hiện và không vi phạm yêu cầu về sự trung thực trong học thuật.

Hà Nội, ngày 26 tháng 12 năm 2017 Người hướng dẫn khoa học Nghiên cứu sinh PGS. Vũ Kim Dũng PGS. Tô Trung Thành Đỗ Khắc Hưởng MỤC LỤC DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU PHẦN MỞ ĐẦU. 1 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN LÝ THUYẾT VÀ THỰC NGHIỆM VỀ CƠ CHẾ TRUYỀN DẪN TIỀN TỆ THÔNG QUA KÊNH TÍN DỤNG NGÂN HÀNG….

Tổng quan lý thuyết về cơ chế truyền dẫn tiền tệ…………………………………. Kênh tỉ giá. Kênh giá tài sản. Kênh tín dụng ngân hàng.

Tổng quan nghiên cứu thực nghiệm……………………………………. Nghiên cứu trên thế giới. Nghiên cứu tại Việt Nam. Kết luận………………………………………………………………………………23 CHƯƠNG 2: THỰC THI CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ TẠI VIỆT NAM THÔNG QUA KÊNH TÍN DỤNG NGÂN HÀNG.

Mục tiêu điều hành……………………………………………………………. Mục tiêu lạm phát. Mục tiêu tăng trưởng kinh tế. Mục tiêu trung gian…………………………………………………………………31 2.

Mục tiêu tăng trưởng tín dụng. Mục tiêu tổng phương tiện thanh toán. Các công cụ thực thi chính sách tiền tệ……………………………………………. Công cụ dự trữ bắt buộc.

Hạn mức tín dụng. Công cụ lãi suất. Thị trường mở. Diễn biến thực thi chính sách tiền tệ thông qua kênh tín dụng ngân hàng……….53 CHƯƠNG 3: XÁC ĐỊNH SỰ TỒN TẠI KÊNH TÍN DỤNG NGÂN HÀNG TRONG CƠ CHẾ TRUYỀN DẪN TIỀN TỆ Ở VIỆT NAM.

Phương pháp nghiên cứu……………………………………………………………54 3. Thiết lập mô hình xác định kênh truyền dẫn tín dụng ngân hàng ở Việt Nam. Phân tích dữ liệu và kiểm tra điều kiện áp dụng mô hình…………………………. Phân tích dữ liệu.

Kiểm định nghiệm đơn vị. Kiểm định lựa chọn bước trễ tối ưu và phương trình đồng tích hợp. Xác định điều kiện để áp dụng kênh tín dụng ngân hàng. Kiểm định sự tồn tại kênh tín dụng ngân hàng tại Việt Nam…………………….

Kết quả ước lượng mối quan hệ dài hạn đồng tích hợp. Kết quả ước lượng mối quan hệ động trong ngắn hạn. Chuẩn đoán mô hình. Tác động của các cú sốc chính sách tiền tệ .85 CHƯƠNG 4: KẾT LUẬN VÀ GỢI Ý GIẢI PHÁP.

Kết luận từ kết quả nghiên cứu……………………………………………………. Gợi ý điều hành chính sách tiền tệ thông qua kênh tín dụng ngân hàng…………. Định hướng nghiên cứu tiếp theo………………………………………………….92 NHỮNG CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ. 94 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.

95 Kiểm định biến tồn tại trong dài hạn. 99 Kiểm định giới hạn biến ngoại sinh. 111 Chuẩn đoán mô hình. 123 DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT Từ viết tắt Tiếng Anh Tiếng việt Autoregressive Distributed Lag ARDL Mô hình phân phối độ trễ tự hồi quy model BCTN Báo cáo thường niên CSTT Chính sách tiền tệ DTBB Dự trữ bắt buộc HMTD Hạn mức tín dụng ECM Error Correction model Mô hình hiệu chỉnh sai số IMF International Monetary Fund Quỹ tiền tệ quốc tế International Financial IFS Thống kê tài chính quốc tế Statistics M2 Cung tiền NHNN Ngân hàng Nhà nước Việt Nam NHTW Ngân hàng Trung ương TCTK Tổng cục thống kê TCTD Tổ chức tín dụng VAR Vector Autoregressive model Mô hình vec-tơ tự hồi quy VECM Vector Error Correction model Mô hình vec-tơ hiệu chỉnh sai số VND Việt Nam đồng Structural Vector SVAR Mô hình vec-tơ tự hồi quy cấu trúc Autoregressive model USD Đô la Mỹ Cameroon, the Central African CEMAC Republic, Chad, the Republic of Congo, and Gabon DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU Số thứ tự Nội dung Trang Biểu đồ 2.1: Diễn biến lạm phát mục tiêu và thực hiện 28 Biểu đồ 2.2: Diễn biến mục tiêu và thực hiện tăng trưởng kinh tế 29 Diễn biến tăng trưởng tín dụng mục tiêu và thực hiện Biểu đồ 2.3: 32 hàng năm Diễn biến tổng phương tiện thanh toán mục tiêu và thực Biểu đồ 2.4: 33 hiện Diễn biến tỉ lệ DTBB đối với tiền gửi VND và USD, giai Biểu đồ 2.5: 35 đoạn 1992-2014 Diễn biến lãi suất chiết khấu & lãi suất tái cấp vốn, giai Biểu đồ 2.7: Tỉ giá chính thức NHNN công bố ngày cuối tháng 40 Biểu đồ 2.8: Biên độ tỉ giá quy định của NHNN 2001-2014 41 Kết quả hoạt động nghiệp vụ thị trường mở, giai đoạn Bảng 2.10: Diễn biến lạm phát, giai đoạn 2000-2014 44 Diễn biến tăng trưởng kinh tế, lạm phát và tăng trưởng Biểu đồ 2.11: 47 tín dụng hàng năm Diễn biến tăng trưởng kinh tế,lạm phát và tăng trưởng Biểu đồ 2.12: 50 tín dụng hàng năm Bảng 3.1: Thống kê mô tả của các chuỗi dữ liệu gốc 61 Diễn biễn các chuỗi dữ liệu trong mô hình nghiên cứu, Biểu đồ 3.2: 62 giai đoạn từ tháng 1/2001 đến tháng 12/2014 Bảng 3.3: Kết quả giá trị thống kê kiểm định nghiệm đơn vị 64 Bảng 3.4: Kết quả kiểm định đồng tích hợp Johansen test 66 Bảng 3.5: Kết quả lựa chọn độ trễ tối ưu 68 Bảng 3.6: Hệ số ước lượng từ các vec-tơ đồng tích hợp theo 70 phương pháp kiểm định Johansen test Bảng 3.7: Kết quả kiểm định loại bỏ biến dài hạn 72 Bảng 3.8: Kết quả kiểm định giới hạn biến ngoại sinh 73 Kết quả ước lượng hàm cung, hàm cầu tín dụng ngân Bảng 3.10: Hệ số ước lượng của phương trình hiệu chỉnh sai số 79 Bảng 3.11: Kết quả kiểm định chuẩn đoán mô hình 80 Bảng 3.12: Hàm phản ứng trước các cú sốc 82 Bảng 3.13: Phân rã phương sai 83 PHẦN MỞ ĐẦU 1.

Sự cần thiết của đề tài Cơ chế truyền dẫn tiền tệ là một quá trình mà thông qua đó chính sách tiền tệ (CSTT) gây ra sự thay đổi trong nền kinh tế bằng các kênh truyền dẫn khác nhau. Mặc dù tồn tại những tranh luận khác nhau về cơ chế truyền dẫn tiền tệ giữa các trường phái, song chung quy lại có hai quan điểm được hiểu và sử dụng phổ biến rộng rãi, đó là quan điểm tiền tệ và quan điểm tín dụng. Các kênh theo quan điểm tiền tệ truyền thống bao gồm thông qua kênh lãi suất, kênh tỉ giá; trong khi các kênh theo quan điểm tín dụng được thể hiện thông qua kênh tín dụng ngân hàng và kênh bảng tổng kết tài sản của các doanh nghiệp, kênh giá tài sản, và kênh kỳ vọng của nền kinh tế. Tất cả các kênh đều xác định phạm vi, mức độ ảnh hưởng của việc thực thi chính sách tiền tệ truyền dẫn đến nền kinh tế bằng các công cụ và phương thức khác nhau nhưng cuối cùng để đạt được mục tiêu lạm phát và tăng trưởng kinh tế.

Hàng năm, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) đều thiết lập mức tăng trưởng tín dụng của cả hệ thống ngân hàng để kiểm soát lạm phát (Tô Thị Ánh Dương và các cộng sự, 2012), ổn định kinh tế vĩ mô và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, có những giai đoạn mục tiêu tăng trưởng kinh tế được ưu tiên hơn mục tiêu kiểm soát lạm phát là vì lạm phát duy trì và kéo dài mức rất thấp. Chính vì lẽ đó mà mở rộng tín dụng để hỗ trợ và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế được sử dụng trong một khoảng thời gian tương đối; giai đoạn 2001-2005 là một minh chứng rõ. Đó là lý do mục tiêu tăng trưởng tín dụng luôn bị phá vỡ bởi tăng trưởng tín dụng thực thế cao hơn rất nhiều trong giai đoạn này, dư nợ tín dụng năm 2005 đã tăng gần 3 lần so với dư nợ tín dụng năm 2001 và chỉ trong 2 năm 2006-2007 thì dư nợ tín dụng năm 2007 đã được đẩy tăng gần 2 lần so với năm 2005 (Báo cáo thường niên NHNN 2005, 2007).

Tăng trưởng tín dụng nóng và kéo dài liên tục để kích thích tăng trưởng có thể là nguyên nhân chủ yếu làm lạm phát tăng cao trong năm 2008. Khởi điểm lạm phát tăng trở lại trên hai con số bắt đầu từ tháng 11/2007, với mức tăng 10,1% so với cùng kỳ năm trước và kết thúc năm ở mức tăng 12,63%. Tỉ lệ lạm phát tiếp tục tăng ngay trong tháng đầu tiên của năm 2008 và liên tục một mạch lên mức đỉnh 28,2% vào thời điểm tháng 8/2008, sau đó giảm dần và kết thúc năm ở mức 19,89% (Tổng cục thống kê - TCTK). Như vậy, phải chăng NHNN coi kênh tín dụng ngân hàng là một trong những kênh quan trọng trong cơ chế truyền dẫn tiền tệ, vừa sử dụng nó để kiểm soát lạm phát vừa sử dụng nó để hỗ trợ thúc đẩy tăng trưởng kinh tế? 1 Lạm phát bùng nổ và ở mức cao thực sự đã tạo ra cú sốc lớn đến nền kinh tế, do đó NHNN đã phải siết chặt tín dụng để ngăn chặn lạm phát.

NHNN quy định khống chế dư nợ cho vay đầu tư kinh doanh chứng khoán không quá 20% vốn điều lệ của tổ chức tín dụng (TCTD), giảm tỉ trọng dư nợ tín dụng cho lĩnh vực phi sản xuất từ 15% xuống 13% (Báo cáo thường niên NHNN, 2008). Bên cạnh đó NHNN cũng đồng loạt tăng tỉ lệ dự trữ bắt buộc (DTBB) để giảm nguồn cung tín dụng có sẵn do các tổ chức tín dụng (TCTD) phải trích lại nhiều hơn số dư huy động vốn để tại NHNN cũng như tăng lãi suất cho vay tái cấp vốn để hạn chế các TCTD sử dụng kênh này để có thêm cung tín dụng, từ đây biện pháp chặn đà sức nóng của tăng trưởng tín dụng. Biện pháp kiểm soát tín dụng vào các lĩnh vực tạo ra ít năng suất lao động và cũng thường là nguyên nhân của vòng xoáy lạm phát đã kịp thời ngăn chặn đà tăng của lạm phát trong năm 2008. Để kiểm soát lạm phát năm 2009, NHNN tiếp tục thực hiện kiểm soát tín dụng đối với lĩnh vực phi sản xuất và kinh doanh chứng khoán, đồng thời thực hiện các gói hỗ trợ lãi suất (Báo cáo thường niên NHNN, 2009).

Kết quả, lạm phát đến cuối năm 2009 đã được kiểm soát ở mức 6,52% so với cùng kỳ năm trước. Theo dõi sự điều hành của NHNN thông qua công cụ tín dụng trực tiếp và các công cụ tiền tệ gián tiếp, câu hỏi đặt ra vậy kênh tín dụng ngân hàng thực sự tồn tại và hiệu quả ở Việt Nam hay không? Lạm phát được kiểm soát nhưng tăng trưởng kinh tế đã chững lại do tác động của cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu. Tăng trưởng kinh tế năm 2008 ở mức 6,18% - mức thấp nhất kể từ năm 2000.