Tổ chức kiểm toán ngân sách nhà nước do Kiểm toán Nhà nước Việt Nam thực hiện - Luận án tiến sĩ

BỘ GIÁO DỤC VÀ ðÀO TẠO TRƯỜNG ðẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN NGUYỄN HỮU PHÚC TỔ CHỨC KIỂM TOÁN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC DO KIỂM TOÁN NHÀ NƯỚC VIỆT NAM THỰC HIỆN Chuyên ngành: Kế toán, Kiểm toán và Phân tích Mã số: 62.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1.TS ðặng Văn Thanh 2. Nguyễn Thị Phương Hoa Hà Nội - 2009 BỘ GIÁO DỤC VÀ ðÀO TẠO TRƯỜNG ðẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN NGUYỄN HỮU PHÚC TỔ CHỨC KIỂM TOÁN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC DO KIỂM TOÁN NHÀ NƯỚC VIỆT NAM THỰC HIỆN LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Hà Nội - 2009 iii LỜI CAM ðOAN Tôi xin cam ñoan Luận án này là công trình của riêng tôi. Số liệu sử dụng trong Luận án là trung thực. Những kết quả của Luận án chưa từng ñược công bố trong bất cứ công trình nào khác.

Tác giả của Luận án Nguyễn Hữu Phúc iv LỜI CẢM ƠN Tác giả xin bày tỏ sự biết ơn sâu sắc tới PGS,TS. ðặng Văn Thanh, TS. Nguyễn Thị Phương Hoa - người hướng dẫn khoa học, ñã nhiệt tình hướng dẫn Tác giả hoàn thành Luận án. Tác giả xin bày tỏ sự cảm ơn Trường ðại học Kinh tế quốc dân, Viện ðào tạo Sau ñại học Trường ðại học Kinh tế Quốc dân, Khoa Kế toán ñã giúp ñỡ Tác giả trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu luận án.

Tác giả xin trân trọng cảm ơn sự hỗ trợ quí báu trong quá trình thu thập tài liệu, trao ñổi kinh nghiệm, góp ý sửa chữa luận án của các kiểm toán viên, các chuyên gia của Kiểm toán nhà nước, cơ quan Kiểm toán nhà nước. Cuối cùng, Tác giả muốn bày tỏ lời cảm ơn tới vợ, con, bố mẹ và các anh, chị ñã ñộng viên, giúp ñỡ Tác giả trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thiện Luận án. Nguyễn Hữu Phúc v Môc lôc Trang Trang phụ bìa Lời cam ñoan iii Lời cảm ơn iv Mục lục v Danh mục các từ viết tắt vi Danh mục sơ ñồ, hình vẽ vii MỞ ðẦU 1 CHƯƠNG 1. NHỮNG VẤN ðỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ TỔ CHỨC KIỂM TOÁN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC 1.

Ngân sách nhà nước với tổ chức kiểm toán ngân sách nhà 8 nước 1. Bản chất của ngân sách nhà nước 8 1. Tổ chức quản lý ngân sách nhà nước 13 1. Quy trình ngân sách nhà nước 15 1.

Kiểm tra, giám sát ngân sách nhà nước và các nguyên tắc quản lý 18 ngân sách nhà nước 1. Chức năng kiểm toán ngân sách nhà nước gắn với việc sử dụng 21 các loại hình kiểm toán trong kiểm toán ngân sách nhà nước 1. Tổ chức công tác và bộ máy kiểm toán ngân sách nhà nước 34 1. Bản chất tổ chức kiểm toán ngân sách nhà nước 34 1.

Quy trình tổ chức công tác kiểm toán ngân sách nhà nước 38 1. Tổ chức bộ máy kiểm toán ngân sách nhà nước 54 1. Kinh nghiệm tổ chức kiểm toán ngân sách nhà nước tại một 66 số nước trên thế giới v CHƯƠNG 2. THỰC TRẠNG TỔ CHỨC KIỂM TOÁN NGÂN SÁCH NHÀ 77 NƯỚC DO KIỂM TOÁN NHÀ NƯỚC VIỆT NAM THỰC HIỆN 2.

ðặc ñiểm chung của Ngân sách nhà nước Việt Nam ảnh hưởng 77 tới tổ chức kiểm toán Ngân sách nhà nước 2. Khái quát chức năng, nhiệm vụ của Kiểm toán Nhà nước Việt 80 Nam trong kiểm toán Ngân sách nhà nước 2. Tổ chức kiểm toán Ngân sách nhà nước của Kiểm toán nhà 82 nước Việt Nam 2. Khái quát kết quả kiểm toán Ngân sách nhà nước do Kiểm toán nhà 82 nước Việt Nam thực hiện 2.

Thực trạng tổ chức công tác kiểm toán Ngân sách nhà nước Việt 89 Nam 2. Tổ chức bộ máy kiểm toán Ngân sách nhà nước 116 2. Nguyên nhân của những yếu ñiểm trong tổ chức kiểm toán Ngân 125 sách nhà nước CHƯƠNG 3. ðỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN TỔ CHỨC 131 KIỂM TOÁN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC DO KIỂM TOÁN NHÀ NƯỚC VIỆT NAM THỰC HIỆN 3.

ðịnh hướng hoàn thiện tổ chức kiểm toán Ngân sách nhà nước 131 3. Một số quan ñiểm ñổi mới tổ chức quản lý Ngân sách nhà nước 131 Việt Nam liên quan ñến tổ chức kiểm toán Ngân sách nhà nước 3. ðịnh hướng hoàn thiện tổ chức kiểm toán Ngân sách nhà nước 136 3. Các giải pháp hoàn thiện tổ chức kiểm toán ngân sách nhà 141 nước 3.

Nâng cao nhận thức thức về vị trí, vai trò và chức năng, nhiệm vụ 141 của Kiểm toán Nhà nước trong kiểm toán Ngân sách nhà nước v 3. Hoàn thiện cơ sở pháp lý ñể ñảm bảo tính thống nhất và tính ñộc 142 lập thực sự của hoạt ñộng kiểm toán Ngân sách nhà nước 3. Hoàn thiện về tổ chức bộ máy kiểm toán Ngân sách nhà nước 146 theo mô hình tập trung thống nhất và tăng cường năng lực kiểm toán Ngân sách nhà nước 3. Hoàn thiện tổ chức ñoàn kiểm toán, tổ kiểm toán Ngân sách nhà 154 nước 3.

Hoàn thiện việc áp dụng các loại hình kiểm toán trong kiểm toán 158 Ngân sách nhà nước 3. Hoàn thiện quy trình kiểm toán Ngân sách nhà nước 162 3. Hoàn thiện công tác kiểm soát chất lượng kiểm toán Ngân sách 187 nhà nước cả bên trong và bên ngoài Kiểm toán nhà nước 3. Tăng cường phối hợp giữa Kiểm toán nhà nước với các chủ thể 191 liên quan ñến kiểm toán Ngân sách nhà nước 3.

Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, xây dựng hệ thống 196 thông tin về ñối tượng, hồ sơ và kết quả kiểm toán Ngân sách nhà nước 3. Nâng cao năng lực và ñạo ñức nghề nghiệp của Kiểm toán viên 199 nhà nước KẾT LUẬN 200 DANH MỤC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ viii TÀI LIỆU THAM KHẢO ix PHỤ BIỂU x vi DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT DNNN Doanh nghiệp nhà nước HðND Hội ñồng nhân dân INTOSAI Tổ chức quốc tế các cơ quan kiểm toán tối cao KBNN Kho bạc nhà nước KSNB Kiểm soát nội bộ KTNN Kiểm toán nhà nước KTV Kiểm toán viên NSðP Ngân sách ñịa phương NSNN Ngân sách nhà nước NSTW Ngân sách trung ương TW Trung ương UBND Uỷ ban nhân dân XDCB Xây dựng cơ bản vii DANH MỤC SƠ ðỒ, HÌNH VẼ Trang Hình 1. Quy trình kiểm toán ngân sách nhà nước 39 Hình 1. Mô tả vị trí tổ chức kiểm toán ngân sách nhà nước thuộc 55 cơ quan trực tiếp quản lý và ñiều hành ngân sách nhà nước Hình 1.

Mô tả vị trí tổ chức kiểm toán ngân sách nhà nước thuộc 56 cơ quan phê chuẩn và giám sát ngân sách nhà nước Hình 1. Mô tả vị trí tổ chức kiểm toán ngân sách nhà nước ñộc lập 57 với cơ quan quản lý, ñiều hành ngân sách nhà nước và cơ quan phê chuẩn và giám sát ngân sách nhà nước Hình 1.5 Cơ cấu tổ chức ðoàn Kiểm toán nhà nước theo mô hình 63 phân tuyến Hình 2. Tỷ lệ mẫu kiểm toán ñơn vị dự toán cấp I thuộc ngân sách 106 trung ương tính theo số ñơn vị Hình 2. Tỷ lệ mẫu các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương tính 107 theo số ñơn vị Hình 2.

Tỷ lệ mẫu kiểm toán các tỉnh, thành phố trực thuộc trung 10 ương tính theo cơ cấu thu, chi cân ñối ngân sách ñịa phương Hình 2. Trình tự xét duyệt báo cáo kiểm toán ngân sách nhà nước 112 1 MỞ ðẦU 1. Tính cấp thiết của ðề tài Qua gần 15 năm hoạt ñộng, Kiểm toán nhà nước (KTNN) Việt Nam ñã khẳng ñịnh ñược vị trí, vai trò của mình trong cơ cấu bộ máy nhà nước, khẳng ñịnh ñược sự cần thiết và tính tất yếu khách quan của kiểm tra, kiểm soát hoạt ñộng quản lý kinh tế - tài chính nhà nước, ñặc biệt là Ngân sách nhà nước (NSNN). Những kết quả kiểm toán trung thực, khách quan của KTNN báo cáo lên Chính phủ, Quốc hội và các cơ quan chức năng khác không chỉ cho phép ñánh giá thực trạng NSNN mà còn cung cấp thông tin làm căn cứ cho việc hoạch ñịnh các chính sách, các giải pháp quản lý, khắc phục những yếu kém trong quản lý thu-chi NSNN, ñưa công tác quản lý NSNN lên trình ñộ cao hơn và tăng cường hơn hiệu quả sử dụng NSNN.

Trong lĩnh vực tài chính-ngân sách, NSNN là khâu quan trọng nhất, ñảm bảo nguồn tài chính cho tất cả các lĩnh vực hoạt ñộng. NSNN là ñối tượng kiểm toán thường xuyên và chủ yếu của KTNN. Vì vậy chất lượng tổ chức kiểm toán NSNN có ý nghĩa hết sức quan trọng trong hoạt ñộng của KTNN. Trong những năm qua, chất lượng tổ chức kiểm toán NSNN ñã dần ñược nâng cao trên cơ sở nguồn lực hiện có của KTNN.

Tổ chức bộ máy của KTNN ñã hoàn thiện hơn, nhất là từ khi thực hiện Luật KTNN vào năm 2006, ñảm bảo tính ñộc lập cao nhất trong hoạt ñộng KTNN với tư cách là ngoại kiểm ñối với việc quản lý và ñiều hành NSNN của Chính phủ. ðể giải quyết những vướng mắc phát sinh trong hoạt ñộng thực tiễn hoạt ñộng kiểm toán, trong ñó có hoạt ñộng kiểm toán NSNN, Luật KTNN ñã có những quy ñịnh rất cụ thể liên quan ñến chức năng, nhiệm vụ của KTNN, ñặc biệt là yêu cầu ñối với tổ chức kiểm toán NSNN. Bên cạnh ñó, công tác quản lý NSNN cũng có những thay ñổi. Nhằm ñáp ứng những yêu cầu này, tổ chức kiểm toán NSNN do KTNN Việt Nam thực hiện phải ñổi mới toàn diện, góp phần tăng cường vai trò của KTNN trong việc hỗ trợ Quốc hội và Hội ñồng nhân dân (HðND) nâng cao năng lực giám sát NSNN.

Chính vì vậy việc nghiên cứu ñể hoàn thiện tổ chức kiểm toán NSNN do KTNN Việt Nam thực hiện có ý nghĩa hết sức quan trọng và là yêu cầu cấp thiết. Tổng quan những nghiên cứu về tổ chức kiểm toán ngân sách nhà nước Nghiên cứu cả về lý luận và thực tiễn ở các nước về tổ chức kiểm toán NSNN, vận dụng vào Việt Nam là vấn ñề hết sức quan trọng ñối với sự phát triển của KTNN Việt Nam. Hoạt ñộng nghiên cứu khoa học của KTNN Việt Nam chính thức ñược triển khai từ năm 1995 và ñược công nhận như một ñầu mối nghiên cứu kể từ năm 1996. Từ ñó ñến nay ñã có rất nhiều ñề tài nghiên cứu khoa học từ cấp Nhà nước, cấp Bộ, cấp cơ sở và một số luận án thạc sĩ, tiến sĩ của các cán bộ KTNN triển khai nghiên cứu các vấn ñề liên quan ñến tổ chức hoạt ñộng KTNN nói chung và các vấn ñề cụ thể nói riêng như các quy trình nghiệp vụ, chuẩn mực KTNN, mẫu biểu hồ sơ kiểm toán.nhằm ñáp ứng kịp thời hoạt ñộng của KTNN trong từng thời kỳ.

Bên cạnh ñó nhiều tổ chức như Ngân hàng phát triển châu Á, KTNN Cộng hoà liên bang ðức.