Luận án tiến sĩ: Tổ chức kiểm toán hoạt động đối với chi ngân sách nhà nước do Kiểm toán nhà nước thực hiện

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN --------

-------- NGUYỄN LƯƠNG THUYẾT TỔ CHỨC KIỂM TOÁN HOẠT ĐỘNG ĐỐI VỚI CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC DO KIỂM TOÁN NHÀ NƯỚC THỰC HIỆN LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH KẾ TOÁN HÀ NỘI - NĂM 2020 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN --------

-------- NGUYỄN LƯƠNG THUYẾT TỔ CHỨC KIỂM TOÁN HOẠT ĐỘNG ĐỐI VỚI CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC DO KIỂM TOÁN NHÀ NƯỚC THỰC HIỆN Chuyên ngành: KẾ TOÁN, KIỂM TOÁN VÀ PHÂN TÍCH Mã số: 9340301 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Người hướng dẫn khoa học: 1. PHẠM THỊ BÍCH CHI 2. VŨ VĂN HỌA HÀ NỘI - NĂM 2020 i CAM KẾT Tôi đã đọc và hiểu về các hành vi vi phạm sự trung thực trong học thuật. Tôi cam kết bằng danh dự cá nhân rằng nghiên cứu này do tôi tự thực hiện và không vi phạm yêu cầu về sự trung thực trong học thuật.

Hà Nội, ngày tháng năm 2020 Tác giả Nguyễn Lương Thuyết ii MỤC LỤC CAM KẾT. ii DANH MỤC CÁC TỪ NGỮ VIẾT TẮT .v DANH MỤC BẢNG BIỂU .vi DANH MỤC SƠ ĐỒ. vii CHƯƠNG 1 GIỚI THIỆU VỀ NGHIÊN CỨU. Tính cấp thiết của đề tài luận án.

Tổng quan về tình hình nghiên cứu. Các nghiên cứu về kiểm toán hoạt động trong lĩnh vực công. Các nghiên cứu về tiêu chí kiểm toán hoạt động. Các nghiên cứu về tổ chức kiểm toán hoạt động.

Các nghiên cứu về quy trình kiểm toán hoạt động. Những khoảng trống cần tiếp tục nghiên cứu. Mục tiêu nghiên cứu. Câu hỏi nghiên cứu.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp tiếp cận. Phương pháp nghiên cứu.

Dự kiến các kết quả đạt được. Kết cấu của luận án. 13 CHƯƠNG 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TỔ CHỨC KIỂM TOÁN HOẠT ĐỘNG ĐỐI VỚI CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC DO KIỂM TOÁN NHÀ NƯỚC THỰC HIỆN. Tổng quan về chi ngân sách nhà nước và kiểm toán hoạt động.

Khái quát về chi ngân sách nhà nước. Tổng quan về kiểm toán hoạt động. Tổng quan về tổ chức kiểm toán hoạt động đối với chi ngân sách nhà nước do Kiểm toán nhà nước thực hiện. Khái niệm về tổ chức kiểm toán hoạt động.

Yêu cầu tổ chức kiểm toán hoạt động đối với chi NSNN. Nguyên tắc tổ chức kiểm toán hoạt động đối với chi NSNN. Tiêu chí kiểm toán hoạt động đối với chi NSNN do KTNN thực hiện. Khái niệm về tiêu chí kiểm toán hoạt động.

Tiêu chí kiểm toán hoạt động đối với chi ngân sách nhà nước. Nguồn xây dựng tiêu chí kiểm toán hoạt động chi NSNN. Tổ chức nhân sự kiểm toán hoạt động đối với chi NSNN. Tổ chức quy trình kiểm toán hoạt động đối với chi NSNN.

Chuẩn bị kiểm toán. Thực hiện kiểm toán. Lập và gửi báo cáo kiểm toán. Theo dõi, kiểm tra việc thực hiện kết luận, kiến nghị kiểm toán.

Kinh nghiệm về tổ chức kiểm toán hoạt động của một số nước trên thế giới và bài học kinh nghiệm cho KTNN Việt Nam. Kinh nghiệm về xây dựng tiêu chí kiểm toán hoạt động. Kinh nghiệm của một số nước về tổ chức kiểm toán và thực hiện quy trình kiểm toán hoạt động. Bài học kinh nghiệm rút ra đối với Kiểm toán nhà nước Việt Nam .51 Kết luận chương 2.53 CHƯƠNG 3 THỰC TRẠNG TỔ CHỨC KIỂM TOÁN HOẠT ĐỘNG ĐỐI VỚI CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC DO KIỂM TOÁN NHÀ NƯỚC THỰC HIỆN.

Khái quát chung về tổ chức kiểm toán hoạt động của KTNN. Tổng quan về Kiểm toán nhà nước. Sự phát triển kiểm toán hoạt động của Kiểm toán nhà nước. Kết quả kiểm toán hoạt động chi ngân sách nhà nước.

Thực trạng tổ chức kiểm toán hoạt động đối với chi ngân sách nhà nước do Kiểm toán nhà nước thực hiện. Thực trạng tiêu chí kiểm toán hoạt động đối với chi NSNN. Thực trạng tổ chức nhân sự kiểm toán hoạt động đối với chi ngân sách nhà nước. Thực trạng tổ chức quy trình kiểm toán hoạt động đối với chi NSNN.

Đánh giá chung về thực trạng tổ chức kiểm toán hoạt động đối với chi ngân sách nhà nước do Kiểm toán nhà nước thực hiện. Những kết quả trong xây dựng tiêu chí và tổ chức kiểm toán hoạt động đối với chi NSNN. Những hạn chế và nguyên nhân của hạn chế .84 Kết luận chương 3.89 CHƯƠNG 4 GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN VỀ TỔ CHỨC KIỂM TOÁN HOẠT ĐỘNG ĐỐI VỚI CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC DO KTNN THỰC HIỆN. Định hướng phát triển kiểm toán hoạt động đối với chi NSNN.

Giải pháp hoàn thiện tổ chức kiểm toán hoạt động đối với chi NSNN do KTNN thực hiện. Giải pháp tiêu chí kiểm toán hoạt động đối với chi NSNN. Giải pháp hoàn thiện tổ chức nhân sự kiểm toán hoạt động đối với chi ngân sách nhà nước. Giải pháp hoàn thiện tổ chức quy trình kiểm toán hoạt động đối với chi ngân sách nhà nước.

Điều kiện thực hiện giải pháp. Đối với Nhà nước. Đối với Kiểm toán nhà nước. Đối với các đơn vị được kiểm toán .119 Kết luận chương 4.121 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN .123 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO .124 DANH MỤC PHỤ LỤC .128 v DANH MỤC CÁC TỪ NGỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Viết đầy đủ (Tiếng việt) ACCA Hiệp hội kế toán công chứng Anh Quốc ANAO Cơ quan kiểm toán Australia ASEANSAI Tổ chức các Cơ quan Kiểm toán tối cao Đông Nam Á ASOSAI Tổ chức các Cơ quan kiểm toán tối cao Châu Á CAG Cơ quan Tổng kiểm toán và kiểm soát Ấn Độ CAAF Cơ quan Tổng kiểm toán Canada DELOITTE Hãng kiểm toán độc lập thuộc Top 4 thế giới (Big4) GAO Cơ quan Giải trình trách nhiệm Chính phủ của Hoa Kỳ INTOSAI Tổ chức quốc tế các Cơ quan kiểm toán tối cao KTNN Kiểm toán nhà nước NSNN Ngân sách nhà nước vi DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 2.

Khái niệm về kiểm toán hoạt động. Mục tiêu của cuộc kiểm toán hoạt động. Quyết toán ngân sách nhà nước. Kết quả thực hiện kiến nghị kiểm toán .3 Tiêu chí kiểm toán đánh giá về các sự nghiệp chi NSNN.

Tiêu chí kiểm toán đánh giá về chi ngân sách Huyện X. Công việc của giai đoạn chuẩn bị kiểm toán .1 Tiêu chí kiểm toán khâu lập dự toán NSNN. Tiêu chí kiểm toán về tính kinh tế theo lĩnh vực chi NSNN. Đề xuất quy trình lập kế hoạch kiểm toán.

Đề xuất quy trình lập kế hoạch kiểm toán hoạt động trung hạn. Đề xuất tiêu chí để lựa chọn đối tượng hoạt động chi NSNN. Đề xuất đánh giá rủi ro đối tượng hoạt động chi NSNN. Đề xuất quy trình xây dựng chương trình kiểm toán.

Biểu phương pháp kiểm toán. Mẫu bảng quan sát trực tiếp. Mẫu ghi chép lưu về cuộc phỏng vấn. Danh mục tài liệu thu thập để phân tích đánh giá .115 vii DANH MỤC SƠ ĐỒ Sơ đồ 1.1 Mô hình về phương pháp tiếp cận nghiên cứu.

Mối quan hệ giữa tính kinh tế, hiệu quả và hiệu lực. Mô hình tổ chức nhân sự kiểm toán. Mô hình tổ chức nhân sự kiểm toán hoạt động chi NSNN. Quy trình kiểm toán hoạt động.

Quy trình thiết lập tiêu chí kiểm toán của Viện Kiểm toán Cộng hòa Tác-ta-xtan. Quy trình xác định tiêu chí kiểm toán của cơ quan kiểm toán Cộng hoà Indonesia .45 1 CHƯƠNG 1 GIỚI THIỆU VỀ NGHIÊN CỨU 1. Tính cấp thiết của đề tài luận án Luật Ngân sách nhà nước (2015, tr.3) quy định: “Ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước”. Do ngân sách nhà nước (NSNN) có vai trò to lớn trong việc bảo đảm hoạt động của bộ máy nhà nước và là công cụ điều tiết vĩ mô nên luật cũng yêu cầu mọi cơ quan, tổ chức, đơn vị, cá nhân phải chấp hành nghĩa vụ nộp ngân sách theo đúng quy định của pháp luật và sử dụng kinh phí ngân sách đúng mục đích, đúng chế độ, tiết kiệm, hiệu quả.

Để đánh giá tính tuân thủ pháp luật, tiết kiệm và hiệu quả NSNN, xu hướng chung của các quốc gia trên thế giới đều thành lập cơ quan kiểm toán đồng thời gần đây hoạt động của các cơ quan kiểm toán này đã chuyển dịch từ kiểm toán báo cáo tài chính, kiểm toán tuân thủ sang chủ yếu thực hiện kiểm toán hoạt động nhằm đáp ứng yêu cầu kịp thời của cơ quan lập pháp khi xem xét, đánh giá giá trị của đồng tiền được chi tiêu từ công quỹ để quyết định việc phân bổ nguồn lực cũng như các vấn đề quan trọng của quốc gia. Ở Việt Nam, Kiểm toán nhà nước (KTNN) do Quốc hội thành lập, được coi như công cụ đắc lực, hữu hiệu quan trọng và hoạt động của KTNN không nằm ngoài xu thế chung đó. Những năm qua, quy mô chi ngân sách của Việt Nam hằng năm đều có xu hướng tăng cao, tính bình quân tốc độ tăng chi NSNN giai đoạn từ năm 2011-2018 vào khoảng 11,25%/năm. Trong đó, tỷ trọng chi đầu tư khoảng 25-26% tổng chi NSNN và chi thường xuyên khoảng 62-64% tổng chi NSNN.

Nợ công luôn ở mức cao và bội chi NSNN giai đoạn 2016-2020 bình quân 3,9%GDP. Mặc dù vậy, chi NSNN còn sai chế độ, không đúng tiêu chuẩn định mức, kém hiệu quả, nhất là tình trạng thất thoát, lãng phí nguồn lực chưa được ngăn chặn kịp thời, do đó luôn gây áp lực và ảnh hưởng đến tính bền vững của NSNN. Trước yêu cầu cung cấp thông tin kịp thời cho Quốc hội giám sát, quyết định NSNN thì vai trò của KTNN cần phải được nâng lên và kiểm toán hoạt động chi NSNN của KTNN cần phải được đẩy mạnh. Những năm qua, lý luận về kiểm toán hoạt động nói chung và kiểm toán hoạt động đối với NSNN đã và đang được nhiều nhà nghiên cứu quan tâm song chưa có nhiều công trình nghiên cứu khoa học, nhất là còn có các quan điểm khác nhau phải tiếp tục nghiên cứu làm rõ hơn.

2 Thời gian gần đây, kiểm toán hoạt động đã được đề cao và được xem là loại hình kiểm toán độc lập trong hoạt động của KTNN.