Tác động của lợi nhuận giữ lại tới kết quả hoạt động của doanh nghiệp niêm yết trên TTCK Việt Nam - Phạm Huy Thông

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN --------------------------------- PHẠM HUY THÔNG TÁC ĐỘNG CỦA LỢI NHUẬN GIỮ LẠI TỚI KẾT QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA DOANH NGHIỆP NIÊM YẾT TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH TÀI CHÍNH – NGÂN HÀNG HÀ NỘI – 2022 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN --------------------------------- PHẠM HUY THÔNG TÁC ĐỘNG CỦA LỢI NHUẬN GIỮ LẠI TỚI KẾT QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA DOANH NGHIỆP NIÊM YẾT TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng Mã số: 9340201 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Người hướng dẫn khoa học: PGS. LÊ TRUNG THÀNH HÀ NỘI – 2022 i LỜI CAM ĐOAN Tôi đã đọc và hiểu về các hành vi vi phạm sự trung thực trong học thuật. Tôi cam kết bằng danh dự cá nhân rằng nghiên cứu này do tôi tự thực hiện và không vi phạm yêu cầu về sự trung thực trong học thuật. Luận án “Tác động của lợi nhuận giữ lại tới kết quả hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam” là công trình nghiên cứu độc lập của tôi dưới sự hướng dẫn của PGS.TS Lê Trung Thành.

Công trình này được hoàn thành trong quá trình học tập và công tác tại trường Đại học Kinh tế Quốc dân từ năm. Hà Nội, ngày … tháng … năm 2022 Tác giả Luận án Phạm Huy Thông ii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT.iv DANH MỤC BẢNG, ĐỒ THỊ. v LỜI MỞ ĐẦU.

1 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ LỢI NHUẬN GIỮ LẠI VÀ KẾT QUẢ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH. Các nghiên cứu về chính sách cổ tức và kết quả hoạt động doanh nghiệp. Các nghiên cứu về lợi nhuận giữ lại và kết quả hoạt động doanh nghiệp. Lợi nhuận giữ lại và tăng trưởng của doanh nghiệp.

Khoảng trống nghiên cứu. 39 KẾT LUẬN CHƯƠNG 1. 41 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TÁC ĐỘNG CỦA LỢI NHUẬN GIỮ LẠI ĐẾN KẾT QUẢ HOẠT ĐỘNG TRONG DOANH NGHIỆP. Các vấn đề cơ bản về lợi nhuận giữ lại.

Ý nghĩa của lợi nhuận giữ lại.3 Đo lường lợi nhuận giữ lại. Nguyên nhân giữ lại lợi nhuận. Các lý thuyết căn bản liên quan đến lợi nhuận giữ lại. Các yếu tố quyết định của chính sách cổ tức và lợi nhuận giữ lại.

Kết quả hoạt động kinh doanh. Quan điểm về kết quả hoạt động kinh doanh. Sự cần thiết phải nâng cao kết quả kinh doanh. Đo lường kết quả hoạt động kinh doanh.

62 KẾT LUẬN CHƯƠNG 2. 66 CHƯƠNG 3 TÁC ĐỘNG CỦA LỢI NHUẬN GIỮ LẠI TỚI KẾT QUẢ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA CÁC DOANH NGHIỆP NIÊM YẾT. Dữ liệu và phương pháp nghiên cứu. Dữ liệu nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu. Giả thuyết nghiên cứu. Tóm tắt tình hình kinh tế Việt Nam giai đoạn 2010 - 2019. Tóm tắt tình hình kinh tế Việt Nam.

Nhận xét về thực trạng phát triển thị trường chứng khoán. Khái quát về các biến trong mô hình nghiên cứu. Kết quả tóm tắt biến theo ngành công nghiệp. Tác động của lợi nhuận giữ lại tới kết quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp niêm yết.

Thống kê mô tả. Hệ số tương quan và hệ số phóng đại phương sai .3 Kết quả thực chứng về tác động của lợi nhuận giữ lại tới kết quả hoạt động doanh nghiệp. 97 KẾT LUẬN CHƯƠNG 3. THẢO LUẬN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ KHUYẾN NGHỊ.

Thảo luận kết quả nghiên cứu. Các khuyến nghị đối với doanh nghiệp. Nâng cao tỷ lệ giữ lại lợi nhuận. Quản trị dòng tiền hiệu quả.

Sử dụng vốn và tài sản hiệu quả trong doanh nghiệp. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Đối với cơ quan quản lý Nhà nước. 128 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN.

129 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 137 iv DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT Từ viết tắt Ý nghĩa DN Doanh nghiệp GMM Generalized method of moments HĐQT Hội đồng Quản trị Lợi nhuận LN Lợi nhuận sau thuế LNST OLS Ordinary Least Squares – Hồi quy ước lượng bình phương nhỏ nhất SGMM Simultaneous Generalized Method of Moments Estimator v DANH MỤC BẢNG, ĐỒ THỊ Bảng 1. Khung phân tích .1: Tóm tắt tổng quan nghiên cứu .1: Giá trị trung bình của các biến theo ngành công nghiệp .2: Kết quả thống kê mô tả .3: Ma trận hệ số tương quan.4: Hệ số phóng đại phương sai của các biến được sử dụng trong mô hình hồi quy .5: Kết quả hồi quy OLS gộp .6: Kết quả hồi quy cho các công ty có lợi nhuận dương .7: Kết quả hồi quy cho từng ngành công nghiệp .8: Kết quả hồi quy các nhân tố cố định .9: Kết quả hồi quy các nhân tố ngẫu nhiên.10: Kết quả hồi quy mô hình SGMM .11: Kết quả hồi quy cho nhóm công ty có đòn bảy tài chính thấp và nhóm công ty có đòn bảy tài chính cao .1: GDP Việt Nam giai đoạn 2010-2019 .2: Cán cân thương mại Việt Nam 2010 - 2019.3: Cơ cấu kinh tế Việt Nam 2010 và 2019.4: Lợi nhuận giữ lại trên tổng tài sản .5: Tốc độ tăng trưởng lợi nhuận giữ lại .6: Tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu .7: Tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản .8: Hệ số Tobin's Q .9: Tỷ lệ tiền trên tổng tài sản .10: Quy mô của các doanh nghiệp niêm yết.11: Đòn bảy tài chính .12: Tăng trưởng doanh thu. 89 1 LỜI MỞ ĐẦU 1.

Lý do lựa chọn đề tài Phân chia lợi nhuận là một trong ba nội dung căn bản trong quản trị tài chính doanh nghiệp. Phân chia lợi nhuận hay chính sách phân chia cổ tức là chính sách tài chính dài hạn liên quan đến việc quyết định trả cổ tức bao nhiêu và công ty nên giữ lại lợi nhuận bao nhiêu để tái đầu tư. Nhà quản trị doanh nghiệp luôn phải cân nhắc khi đưa ra quyết định về phân chia cổ tức do nếu phân chia cổ tức ít sẽ ảnh hưởng tới giá cổ phiếu của công ty trên thị trường, ngược lại, việc phân chia cổ tức nhiều sẽ có hiệu ứng tích cực đối với giá cổ phiếu, tuy nhiên tiêu cực đối với lợi nhuận tái đầu tư. Trong trường hợp công ty có nhu cầu vốn lớn, công ty sẽ phải huy động vốn từ các nguồn khác, điều này gấy bất lợi lớn cho công ty (Myers and Majluf, 1984).

Quyết định giữ lại lợi nhuận phụ thuộc rất nhiều vào đầu tư tăng trưởng và nhu cầu vốn của công ty. Các công ty có nhu cầu đầu tư lớn nhưng khả năng tiếp cận nguồn vốn còn hạn chế sẽ ưu tiên nhiều hơn cho việc giữ lại lợi nhuận tái đầu tư đáp ứng nhu cầu tăng trưởng. Các công ty đang vay nợ nhiều, hệ số nợ cao cũng thường phải chi trả cổ tức thấp nhằm ưu tiên nguồn tiền trả nợ. Với đa số các công ty có quy mô nhỏ và vừa trong nền kinh tế Việt Nam, việc tiếp cận nguồn vốn từ ngân hàng hay phát hành cổ phiếu không hề dễ dàng, vì vậy, những công ty này thường phải dựa nhiều hơn vào nguồn vốn nội sinh là lợi nhuận giữ lại, vì vậy, họ thường chi trả cổ tức thấp hoặc không chi trả cổ tức.

Hiện tại nhiều doanh nghiệp đã thành công trong việc giữ lại lợi nhuận để tái đầu tư nhằm tạo tiền đề cho sự tăng trưởng vượt bậc của công ty như trường hợp Berkshire Hathaway của tỷ phú Warren Bufffet, Apple thời Steve 2 Jobs hay Microsoft thời Bill Gate,. Đối với trường hợp của Microsoft, phải sau 18 năm, công ty này mới chia cổ tức, lợi nhuận của công ty được giữ lại toàn bộ để phục vụ cho chiến lược dài hạn của công ty. Ở Việt Nam, các trường hợp điển hình cho việc giữ lại lợi nhuận nhằm mục tiêu phát triển cho công ty đó là tập đoàn Masan, Công ty cổ phần Thế giới Di động,… Công ty cổ phần thế giới di động là trường hợp điển hình cho lợi nhuận tái đầu tư. Được thành lập từ năm 2004, trong giai đoạn 2004 – 2009, Công ty cổ phần Thế giới Di động có mức sinh lời hàng năm rất cao nhưng đã không chi trả cổ tức, ưu tiên tái đầu tư toàn bộ lợi nhuận cho đầu tư tăng trưởng, chiếm lĩnh thị phần trên một thị trường hàng điện tử đang tăng trưởng nhanh, nhờ đó, đã trở thành công ty dẫn đầu ngành và chiếm được thị phần lớn nhất trong ngành.

Tính đến cuối năm 2009, vốn điều lệ của Công ty cổ phần Đầu tư Thế giới Di động là 4,95 tỷ đồng nhưng lượng lợi nhuận sau thuế chưa phân phối (giữ lại tái đầu tư) lên tới 48 tỷ đồng, gấp 9,7 lần vốn điều lệ. Mặc dù vậy, nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng, việc giữ lại lợi nhuận ảnh hưởng không tốt tơi tâm lý các cổ đông và ảnh hưởng tiêu cực đối với thị trường. Ở Việt Nam hiện nay, lợi nhuận giữ lại của nhiều doanh nghiệp có tỷ trọng tương đối lớn, các cổ đông của các doanh nghiệp có xu thế không muốn tiếp tục nắm giữ cổ phiếu do không có sự thuyết phục chính đáng từ phía công ty và đây có thể được coi là nguyên nhân phát sinh chi phí đại diện. Vấn đề này không những ở các công ty tư nhân mà tồn tại rất nhiều ở các công ty Nhà nước.

Điển hình cho vấn đề này đó là trường hợp của Ngân hàng đầu tư và phát triển Việt Nam (BIDV), mặc dù có lợi nhuận cao, tuy nhiên không muốn chi trả cổ tức mà giữ lợi nhuận tiếp tục vào năm 2016, đến mức Bộ Tài chính phải can thiệp vào phút cuối của Đại hội cổ đông, BIDV mới đưa ra phương án chia tiền mặt 7%. Một trường hợp rất điển hình đó là công ty vải sợi may mặc miền Bắc (mã chứng kho”n là’TET), để thuyết phục cổ đông, 3 vào năm 2014, Hội đồng quản trị đã đưa ra một chiến lược đầu tư nhằm giữ lại lợi nhuận. Tuy nhiên cho đến nay, chiến lược này vẫn chưa được thực hiện. Xuất phát từ những nhu cầu về lý thuyết và thực tế, đề tài “Tác động của lợi nhuận giữ lại tới kết quả hoạt động của doanh nghiệp niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam” được lựa chọn là đề tài nghiên cứu.

Mục tiêu nghiên cứu Để thực hiện đề tài, nghiên cứu đặt ra các mục tiêu nghiên cứu tổng quát và các mục tiêu cụ thể.