Luận án TS: Tác động chính sách tín dụng đến hộ nghèo - Ngân hàng Chính sách xã hội Việt Nam (ĐHQGHN - 2023)

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN TÁC ĐỘNG CỦA CHÍNH SÁCH TÍN DỤNG ĐẾN HỘ NGHÈO CỦA NGÂN HÀNG CHÍNH SÁCH XÃ HỘI VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH TÀI CHÍNH - NGÂN HÀNG HÀ NỘI - 2023 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN TÁC ĐỘNG CỦA CHÍNH SÁCH TÍN DỤNG ĐẾN HỘ NGHÈO CỦA NGÂN HÀNG CHÍNH SÁCH XÃ HỘI VIỆT NAM Chuyên ngành: TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG Mã số: 9340201 LUẬN ÁN TIẾN SĨ HÀ NỘI - 2023 i LỜI CAM KẾT Tôi đã đọc và hiểu về các hành vi vi phạm sự trung thực trong học thuật. Tôi cam kết bằng danh dự cá nhân rằng chuyên đề này do tôi tự thực hiện và không vi phạm yêu cầu về sự trung thực trong học thuật. Nghiên cứu sinh ii LỜI CẢM ƠN Tác giả xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ và hướng dẫn nhiệt tình của tập thể cán bộ và giảng viên viện Ngân hàng - Tài chính và viện Sau đại học, trường Đại học Kinh Tế Quốc Dân. Đặc biệt, tác giả xin bày tỏ sự biết ơn sâu sắc đến cô Cao Thị Ý Nhi đã tận tình hướng dẫn, hỗ trợ và động viên tác giả trong quá trình làm luận án.

Tác giả cũng xin gửi lời cảm ơn chân thành về những động viên giúp đỡ, chia sẻ, tạo điều kiện… của gia đình, người thân, bạn bè và đồng nghiệp. Mặc dù đã cố gắng hết sức, nhưng với nguồn lực hạn chế, luận án không thể tránh khỏi những thiếu sót. Tác giả mong nhận được sự đóng góp từ các thầy cô, bạn bè và đồng nghiệp để tác giả tiếp tục hoàn thiện vấn đề nghiên cứu của luận án trong tương lai. Trân trọng cảm ơn! iii MỤC LỤC LỜI CAM KẾT.

ii MỤC LỤC. iii DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT. vi DANH MỤC BẢNG. viii DANH MỤC HÌNH VÀ SƠ ĐỒ.

ix CHƯƠNG 1. GIỚI THIỆU CHUNG VỀ NGHIÊN CỨU. Tính cấp thiết của đề tài. Tổng quan nghiên cứu.

Lý thuyết liên quan. Các nghiên cứu thực nghiệm. Khoảng trống nghiên cứu. Mục tiêu nghiên cứu.

Câu hỏi nghiên cứu. Phạm vi và đối tượng nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Những đóng góp mới của luận án.

Cấu trúc của luận án. 16 KẾT LUẬN CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ TÁC ĐỘNG CỦA CHÍNH SÁCH TÍN DỤNG ĐẾN HỘ NGHÈO. Cơ sở lý thuyết về chính sách tín dụng đến hộ nghèo.

Khái quát về hộ nghèo. Tiêu chí xác định kết quả giảm nghèo. Chính sách tín dụng đối với hộ nghèo. Tác động của chính sách tín dụng của ngân hàng chính sách đến hộ nghèo.

Các mô hình nghiên cứu được sử dụng. Nhân tố ảnh hưởng đến tác động của CSTD do NHCSXH thực hiện đến hộ nghèo. Kinh nghiệm quốc tế về các chính sách tín dụng đối với hộ nghèo và bài học cho Việt Nam. Kinh nghiệm quốc tế.

Bài học kinh nghiệm đối với Việt Nam. 48 KẾT LUẬN CHƯƠNG 2. THỰC TRẠNG CHÍNH SÁCH TÍN DỤNG ĐẾN HỘ NGHÈO CỦA NGÂN HÀNG CHÍNH SÁCH XÃ HỘI VIỆT NAM. Tình hình hộ nghèo và chính sách tín dụng đến hộ nghèo do Ngân hàng chính sách xã hội Việt nam thực hiện.

Tiêu chí đánh giá chuẩn nghèo tại Việt Nam. Tình hình hộ nghèo tại Việt Nam. Sự hình thành và phát triển của Ngân hàng Chính sách xã hội. Thực trạng chính sách tín dụng đối với hộ nghèo do ngân hàng chính sách xã hội thực hiện.

Khái quát một số chính sách tín dụng do ngân hàng chính sách xã hội Việt Nam thực hiện. Thực trạng chính sách tín dụng đối với hộ nghèo do ngân hàng chính sách xã hội thực hiện. Kết quả về chính sách tín dụng đối với hộ nghèo của NHCSXH.92 KẾT LUẬN CHƯƠNG 3. ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG CỦA CHÍNH SÁCH TÍN DỤNG ĐẾN THU NHẬP ĐỐI VỚI HỘ NGHÈO DO NGÂN HÀNG CHÍNH SÁCH XÃ HỘI VIỆT NAM THỰC HIỆN.

Phương pháp nghiên cứu định tính và mô hình nghiên cứu. Phương pháp ước lượng trong mô hình. Phương pháp ước lượng số liệu mảng. Phương pháp ước lượng khác biệt trong khác biệt.

Kết quả mô hình tác động của chính sách tín dụng đến thu nhập bình quân hộ nghèo. Số liệu và biến số. Phân tích và thảo luận kết quả của mô hình nghiên cứu.131 KẾT LUẬN CHƯƠNG 4. MỘT SỐ GIẢI PHÁP VÀ KHUYẾN NGHỊ NHẰM HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH TÍN DỤNG ĐỐI VỚI HỘ NGHÈO DO NGÂN HÀNG CHÍNH SÁCH XÃ HỘI THỰC HIỆN TẠI VIỆT NAM.

Định hướng của Chính phủ về giảm nghèo. Định hướng của Ngân hàng Chính sách xã hội về chính sách tín dụng đối với hộ nghèo. Các giải pháp nhằm hoàn thiện chính sách tín dụng đối với hộ nghèo do Ngân hàng Chính sách xã hội thực hiện. Đối với NHCSXH.

Đối với các hộ. Hạn chế của đề tài và các hướng nghiên cứu tiếp theo. 168 KẾT LUẬN CHƯƠNG 5. 170 DANH MỤC CÁC BÀI BÁO ĐÃ CÔNG BỐ.

172 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 183 vi DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT ASXH An sinh xã hội CN Chuẩn nghèo CP Chính Phủ CTGN Công tác giảm nghèo CS Chính sách CSTD Chính sách tín dụng CSGN Chính sách giảm nghèo DID Mô hình khác biệt trong khác biệt DT Dân tộc DTTS Dân tộc thiểu số GLS Phương pháp ước lượng tác động ngẫu nhiên GNBV Giảm nghèo bền vững HGĐ Hộ gia đình KQNC Kết quả nghiên cứu KTXH Kinh tế - Xã hội KTPT Kinh tế phát triển LĐTB&XH Lao động - Thương binh và Xã hội LLLĐ Lực lượng lao động MS Mức sống NH Ngân hàng NS Ngân sách NTM Nông thôn mới NHCSXH Ngân hàng Chính sách xã hội NHNN Ngân hàng Nhà nước NN&PTNT Nông nghiệp và phát triển nông thôn OLS Phương pháp bình phương nhỏ nhất vii PP Phương pháp QMVV Quy mô vốn vay TN Thu nhập TNQD Thu nhập quốc dân TNBQ Thu nhập bình quân TNBQĐN Thu nhập bình quân đầu người TK&VV Tiết kiệm và vay vốn UBND Ủy ban nhân dân VARHS Bộ dữ liệu điều tra tiếp cận nguồn lực hộ gia đình nông thôn Việt Nam VHLSS Khảo sát mức sống dân cư Việt Nam VN Việt Nam XĐGN Xóa đói giảm nghèo WB Ngân hàng thế giới viii DANH MỤC BẢNG Bảng 2. Chuẩn nghèo quốc gia giai đoạn 2000-2020. Tổng hợp kết quả của các nghiên cứu thực nghiệm .1: Chuẩn nghèo của Việt Nam qua các thời kỳ .2: Phân loại hộ nghèo cả nước theo vùng và theo các nhóm đối tượng giai đoạn 2014 - 2020.

Tình hình nghèo đói của Việt Nam, Thái Lan và Indonesia giai đoạn 2014 - 2020. Các chính sách TD do NHCSXH thực hiện. Tình hình cho vay các chính sách tại Ngân hàng Chính sách xã hội giai đoạn 2014 - 2020. Tình hình nợ quá hạn và nợ khoanh của ngân hàng Chính sách xã hội giai đoạn 2014 - 2020.

Tình hình hộ thoát nghèo và hộ thoát cận nghèo của cả nước giai đoạn 2014 - 2020. Tình hình dư nợ cho vay của NHCSXH giai đoạn 2014 - 2020 .1: Mô tả và định nghĩa các biến trong mô hình .2: Thống kê mô tả các biến số trong mô hình 1 .3: Thống kê mô tả các biến số trong mô hình 2 .4 Kết quả ước lượng Mô hình với giai đoạn năm 2014 - 2018 .5: Kết quả ước lượng Mô hình 1 với giai đoạn năm 2014 - 2020 .6: Kết quả ước lượng Mô hình 1 với các biến độc lập giai đoạn 2014 - 2020134 Bảng 4.7: Kết quả ước lượng Mô hình 2 giai đoạn 2014 - 2018 .8: Kết quả ước lượng Mô hình 2 giai đoạn 2014 - 2020 .9: Kết quả ước lượng Mô hình 2 giai đoạn 2014 - 2020 .10: Kết quả ước lượng tác động DID. 143 ix DANH MỤC HÌNH VÀ SƠ ĐỒ Hình 2. Cơ cấu khách hàng của BRI.

Kết quả huy động vốn của Ngân hàng chính sách xã hội giai đoạn 2014 - 2020. Dư nợ tín dụng của Ngân hàng chính sách xã hội giai đoạn 2011 - 2020 .3: Sơ đồ tổ chức hệ thống Ngân hàng Chính sách xã hội. Thu nhập bình quân đầu người cả nước giai đoạn 2014 - 2020. Tỷ lệ dư nợ cho vay giải quyết việc làm do NHCSXH thực hiện giai đoạn 2014 - 2020 .1: Mô tả khác biệt của 2 nhóm đối tượng khi tham gia chính sách.

Nhân tố xuất phát từ HGĐ vay vốn. Quy trình, thủ tục cho vay của NHCSXH trực tiếp giải ngân. Quy trình, thủ tục cho vay của NHCSXH vay ủy thác qua các tổ chức kinh tế - chính trị. Đề xuất kiến nghị của tác giả về quy trình ban hành và thực thi chính sách tín dụng của Chính Phủ đối với các chương trình giảm nghèo.

1 1 CHƯƠNG 1 GIỚI THIỆU CHUNG VỀ NGHIÊN CỨU 1. Tính cấp thiết của đề tài Nghèo đói là một trong những vấn đề cần giải quyết của mục tiêu thiên niên kỉ về xóa đói giảm nghèo (XĐGN). Tiếp cận vấn đề nghèo đói có khá nhiều trường phái, ví dụ như vốn con người mà đại diện là Arrow (1969), Romer (1990), Audretsch & Feldman (1996), Lucas (1988), sau đó được phát triển bởi Rebelo (1991), Mankiw và cộng sự (1992). Nhánh nghiên cứu này đánh giá việc muốn phát triển kinh tế phải dựa trên sự phát triển của vốn xã hội, được xây dựng bởi con người.

Vì vậy, có nhiều hướng để giải quyết mục tiêu nghèo đói và sau đó là mục tiêu phát triển kinh tế, như đầu tư vào cơ sở hạ tầng, vào giáo dục, vào dân trí tài chính. Và một trong những khía cạnh tiếp theo được đẩy mạnh là tài chính cho khu vực nghèo đói (Ledgerwood, 1998; Ledgerwood và cộng sự, 2013). Đối với vấn đề tài trợ cho nghèo đói, các nhà nghiên cứu đều đồng thuận rằng từ thiện hoặc hỗ trợ của Chính phủ không mang lại nhiều giá trị, mà phải thông qua tín dụng, tức là có vay, có trả, có lãi (Lê Thanh Tâm, 2015; Nguyen và cộng sự, 2017; Khúc Thế Anh và cộng sự, 2020). Do đó, vấn đề hình thành các chính sách tín dụng (CSTD) cho khu vực được ưu tiên xuất hiện.

Với khu vực nghèo đói, vấn đề này được gọi chung là tài chính vi mô - mà các khoản vốn vay của Ngân hàng chính sách xã hội Việt Nam (NHCSXH) là một phần trong đó. Đánh giá tác động của tài chính toàn diện và CSTD lên thu nhập của người dân khu vực nông thôn là một trong những nhánh nghiên cứu mới, được phát triển trong các nước có nền kinh tế đang chuyển đổi (Armendáriz & Morduch, 2010; Asian Development Bank, 1999; Abaidoo & Agyapong, 2022; Duong & Antriyandarti, 2021).