Quản trị rủi ro thị trường tại NHTMCP Công Thương VN - Luận án tiến sĩ của Hoàng Xuân Phong

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM HỌC VIỆN NGÂN HÀNG HOÀNG XUÂN PHONG QUẢN TRỊ RỦI RO THỊ TRƯƠNG ̀ TẠI NGÂN HANG ̀ THƯƠNG MAỊ CỔ PHÂN ̀ CÔNG THƯƠNG VIỆT NAM LUÂN ̣ AN ́ TIÊN ́ SĨKINH TẾ HÀ NỘI ­ 2014 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM HỌC VIỆN NGÂN HÀNG HOÀNG XUÂN PHONG QUẢN TRỊ RỦI RO THỊ TRƯƠNG ̀ TẠI NGÂN HANG ̀ THƯƠNG MAỊ CỔ PHÂN ̀ CÔNG THƯƠNG VIỆT NAM CHUYÊN NGÀNH : TÀI CHÍNH – NGÂN HÀNG MÃ SỐ: 62.01 LUÂN ̣ AN ́ TIÊN ́ SĨKINH TẾ HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. TÔ NGỌC HƯNG 2. HOÀNG VIỆT TRUNG HÀ NỘI ­ 2014 4 LỜI CAM ĐOAN ̀ nghiên cứu của riêng tôi. Cać thông tin và kết Tôi xin cam đoan đây là công trinh quả nghiên cứu trong luân ̣ ań là do tôi tự tim ̀ hiểu, đúc kết và phân tích một cách trung thực, phù hợp với tinh ̀ thực tế.

̀ hinh Nghiên cứu sinh Hoang ̀ Xuân Phong 5 MỤC LỤC 6 DANH MUC ̣ CAC ́ THUÂT ̣ NGỮVIÊT ́ TĂT ́ ALCO Ủy ban quản lý tài sản Nợ và Có ALM ̉ lýtaì san̉ nợ có Quan BĐH Ban điều hành BH&PTKD Ban ̀ vàphat́ triên̉ kinh doanh ́ hang BLĐ Ban Lãnh đạo BO (Back office) Bộ phân ̣ tać nghiêp ̣ BTKTS Bảng tổng kết tài sản CSTT Chính sách tiền tệ ĐCTC ̣ chếtaì chinh Đinh ́ ECB Ngân hàng trung ương Châu Âu FED Cục dự trữ liên bang Hoa kỳ FO (Front office) Bộ phân ̣ kinh doanh FRAs Hợp đồng lãi suất kỳ hạn FTP ̣ giáđiêu Đinh ̉ vôn ̀ chuyên ́ nôị bộ GAP/MISMATCH Khe hở nhạy cảm lãi suất HĐKD Hoạt động kinh doanh HĐQT Hội đồng Quản trị IRS Hợp đồng hoán đổi lãi suất KDNT Kinh doanh ngoaị tệ KDV Kinh doanh vôń LNH Liên ngân hang ̀ MBNT Mua bań ngoaị tệ MHMP Mô hình mô phỏng MO (Middle office) Bộ phân ̣ quan ̉ trị ruỉ ro NHNNVN Ngân hàng Nhà nước Việt nam NHTM Ngân hàng Thương mại NHTMCP Ngân hàng Thương mại Cổ phần NHTMQD Ngân hàng Thương mại Quốc doanh NHTMVN Ngân hàng Thương mại Việt nam QLCĐV ̉ lýcân đôí vôn Quan ́ 7 QLRRLS Quản lý rủi ro lãi suất QTRR Quản trị rủi ro QTRRTT Quan̉ trị ruỉ ro thị trương ̀ RRLS Rủi ro lãi suất RRTG Ruỉ ro tỷ giá RRTT Ruỉ ro thị trương ̀ TCKT Tổ chức Kinh tế TCTD Tổ chức Tiń dụng TQTVKD Thanh quyêt́ toań vôn ́ kinh doanh TSC Tài sản Có­ Tài sản TSN Tài sản Nợ ­ Nguồn vốn TTQT Thanh toan ́ quôć tế Vietinbank NHTMCP công thương Viêṭ Nam WTO Tổ chưć thương maị thếgiới 8 DANH MUC ̣ BIÊU ̉ ĐỒ 9 DANH MUC ̣ HINH ̀ VẼ 10 DANH MUC ̣ CAC ́ BANG ̉ 11 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Hoaṭ đông ̣ cuả cać NHTM thương ̀ đôí măṭ với rât́ nhiêu ̀ ruỉ ro, trong đócóruỉ ro thị trương. ̣ nay, cung ̀ Hiên ̀ vơí quátrinh ̀ đôỉ mới cơ chếquan ̉ lýlàxu thếtoan ̀ câu ̀ hoa, ́ khu vực hoá đang diên ̃ ra ngaỳ cang ̣ mẽvàtrở thanh ̀ manh ́ đôí với bât́ kỳ ̀ xu thếtât́ yêu nêǹ kinh tếnao, ̀ điêu ̀ đócung ̃ hoan ̀ toan ́ đôí với Viêṭ Nam. Sau khi gia nhập vào tổ ̀ đung chức thương mại thế giới (WTO), mức độ hội nhập của Việt Nam vào nền kinh tế toàn cầu ngày càng sâu và rộng.

Hội nhập có thể mang đến cho các ngân hàng Việt Nam cơ hội trong việc học hỏi, tiếp thu kinh nghiệm quan̉ trị cũng như tận dụng công nghệ tiên tiến, đa dạng hóa sản phẩm dịch vụ từ những quốc gia có nền kinh tế phát triển. Tuy nhiên, hội nhập cũng làm nảy sinh ngày càng nhiều những khó khăn và thách thức, mà thách thức khôn lường đối với NHTM là những lực lượng rủi ro trong kinh doanh cung ̀ vơí cać yêu ́ tốthị trương ̀ phưć tap̣ đãđược giaỉ phong ̀ ngaỳ cang ̣ ngay ́ vàxuât́ hiên ̀ môṭ nhiêù hơn vàcótinh ́ chât́ phức tap̣ hơn. Bởi lẽ: Sự đa dạng hóa sản phẩm tài chính ngân hàng thì mức độ rủi ro ngày càng lớn; môi trường tài chính biến động không ngừng và khó kiểm soát, rất dễ xảy ra phản ứng dây chuyền. Trong khi đó, các NHTM Việt Nam lại thiếu kinh nghiệm thực tế, lúng túng trong cách điều hành và kiểm soát các hoạt động kinh doanh tiền tệ.

Vì vậy, song song với mục tiêu phát triển toàn diện thì quan ̉ trị tốt rủi ro thị trường để tạo ra một môi trường kinh doanh ổn định đang là áp lực lớn của tất cả các NHTM Việt Nam hiện nay. Trong bối cảnh đó, việc nghiên cứu quan̉ trị ruỉ ro thị trường nhằm giảm thiểu những mất mát cho NHTM là vấn đề hết sức quan trọng, có ý nghĩa lý luận và thực tiễn bức xúc, cả trên bình diện toàn cầu cũng như ở từng quốc gia. Từ cuối năm 2002, để tăng cường hơn nữa khả năng chịu đựng của ngân hàng thương mại bởi tình huống xấu trong hoaṭ động kinh doanh, cũng như để đảm bảo tính an toaǹ của cả hệ thống, Ủy ban giám sát họat động ngân hàng có trụ sở tại Basel đã ban hành các qui định để chuẩn hóa quan ̉ trị rủi ro thị trường. Từ đó đến nay, các công cụ và phương pháp lượng hóa các giá trị chịu rủi ro thị trường đã và đang được cải tiến và đầu tư liên tục.

Ở Việt Nam, đã có nhiều nhà nghiên 12 cứu, nhà kinh doanh và đề tài khoa học đề cập đến chủ đề QTRRTT và lý giải nó từ nhiều giác độ khác nhau. Có những ý kiến đề xuất mang giá trị khoa học cao, cần được nghiên cứu và vận dụng vào cuộc sống. Song thực tiễn kinh doanh tiền tệ là một dòng chảy đầy biến động, có nhiều sóng dữ, khôn lường. Những bấp bênh về tỷ giá, lãi suất, đối tác kinh doanh, thị trường…,những chấn động của nền kinh tế thế giới ngày nay đang đòi hỏi chúng ta phải nhạy cảm, tiếp tục đổi mới phương thức kinh doanh của NHTM trên nền tảng tư duy và trình độ công nghệ ngân hàng hiện đại để hạn chế rủi ro, thu được lợi nhuận cao trong kinh doanh tiền tệ.

Những năm qua, NHTMCP CT VN đã áp dụng một số chính sách nhằm giảm thiểu RRTT để có thể đứng vững trong cạnh tranh và quyết tâm thực hiên ̣ chiến lược của mình là xây dựng NHTMCP CT VN thành một tập đoàn tài chính h ùng mạnh của quốc gia, khu vực và toàn cầu. Tuy nhiên, trong điêù kiêṇ môi trương ̉ hiên ̀ kinh tếbât́ ôn ̣ ́ tỷ gia…biên nay, laĩ suât, ́ ̣ bât́ thường, liên tuc̣ xây ́ đông ̉ ra nhiêu ̀ thời điêm ̉ đãmang đên ́ tôn̉ thât́ không nhỏ cho Ngân hang. ̣ đo,́ do vẫn còn thiếu kinh nghiệm, cái nhìn ̀ Bên canh toàn diện, do điều kiện kinh tế, xã hội, việc áp dụng các chuẩn mực quan ̉ trị rủi ro thị trường đúng theo tiêu chuẩn quốc tế hiện hành vào hoạt động của các ngân hàng thương mại Việt Nam nói chung và của Ngân hàng công thương Việt Nam nói riêng là vấn đề rất khó khăn, cần được tiếp tục trao đổi, làm sáng tỏ. Từ những vấn đề lý luận và thực tiễn trên, tôi chọn chủ đề: “Quản trị rủi ro thị trường tại NHTMCP Công thương Việt Nam”để nghiên cứu và bảo vệ luận án tiến sỹ của mình.

Tình hình nghiên cứu Trên thếgiới quan̉ trị ruỉ ro thị trương ̀ taị NHTM đãđược nghiên cưú nhiêu ̀ ở cać nươć phat́ triên ̉ vàđang phat́ triên. ̉ Cho đên ́ nay, kêt́ hợp từnhưng ̀ nghiên cứu ̃ công trinh vàđuć rut́ từthực tiên, ̃ cóthể noí lýthuyêt́ vềquan ̉ trị ruỉ ro thị trương ̀ taị NHTM đãhinh ̀ ̀ tương đôí cơ ban. thanh ̉ 13 Nhưng môi trương ̀ kinh doanh thay đôỉ vàkhać nhau giưã cać quôć gia, những lực lượng rủi ro trong kinh doanh cung ̀ vơí cać yêu ́ tốthị trường ngay ̀ phức tap̣ đãđược ̀ cang giaỉ phong ̣ ngay ́ vàxuât́ hiên ̀ môṭ nhiêu ̀ hơn vàcótinh ́ chât́ phức tap̣ hơn, vìthếquan ̉ trị ruỉ ro thị trương ̀ taị NHTM cung ̃ phaỉ liên tuc̣ được nghiên cưu, ̣ để phùhợp và ́ hoaǹ thiên cóhiêụ quả vơí thực tiên. ̃ Trên thế giới đã có một số tác giả nghiên cứu về vấn đề RRTT và QTRRTT, có thể kể đến tác giả sau: ­ Hennie van Greuing và Sonia Brajovic Bratanovic, v ới nghiên cứu mang tên” ANALYZING AND MANAGING BANKING RISK” 2003, phân tích và quản lý các rủi ro chung trong ngân hàng bao gồm rất nhiều loại r ủi ro trong ngân hàng như rủi ro tín dụng, rủi ro thanh kho ản, ruỉ ro thi ̣ tr ương ̀ và các vấn đề khác có liên quan.

Quản trị RRTT trong ngân hàng là một đề tài mang tính chất thực tế cao nên ít có các giả thuyết lý luận trong các nghiên cứu của các tác giả đi trước, tuy nhiên khi nghiên cứu định lượng về rủi ro thị trường bằng phương pháp giá trị có thể tổn thất (Value at Risk), các tác giả nghiên cứu trước đã giả thiết lãi suất, tỷ giábiến động trong tương lai là một biến ngẫu nhiên có hàm phân phối xác suất là hàm phân phối chuẩn. Từ giả thiết này đã dẫn tới phương pháp tính giá trị có thể tổn thất (VaR) của một danh mục đầu tư từ các giá trị độ lệch chuẩn (Standard Deviation) và hệ số tương quan (Correlation) của các lãi suất, tỷ giá trong quá khứ. Trong nghiên cưú cuả minh, ̀ tać giả đãchủ yêu ́ nêu lên phương phap ́ lượng hoá ̀ kỹthuâṭ tinh RRTT băng ́ VAR. Cać phương phaṕ tinh ́ toan ̀ Phương phap ́ VAR gôm: ́ phân ́ quákhứ( Historical simulation approach), Phương phaṕ phương sai, hiêp tich ̣ phương sai (delta­normal or variance/covariance methodology) vàphương phaṕ mô phong ̉ Molte Carlo).

Các nghiên cứu trong nước: Tại Việt Nam, tính đến thời điểm hiện tại có nhiều công trình nghiên cứu khoa học xung quanh vấn đề quản trị ruỉ ro NHTM. Các nghiên cứu này hoặc được trình bày trong những sách về quản trị ruỉ ro NHTM như cuôń “Quản trị rủi ro trong kinh doanh ́ NXB Thống kê, Hà Nội, 2010. hoặc được đăng tải ngân hàng”, TS Nguyêñ Văn Tiên 14 trên nhiều bài báo và bài nghiên cứu được đăng trên Tạp chí ngân hàng (NHNNVN), Tạp chí Thị trường tài chính tiền tệ (Hiệp hội ngân hàng Việt Nam)….