Luận án quản lý thuế thúc đẩy tuân thủ doanh nghiệp Việt Nam - Nguyễn Thị Cẩm Giang

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGÂN HÀNG NHÀ NƢỚC VIỆT NAM HỌC VIỆN NGÂN HÀNG ------------ NGUYỄN THỊ CẨM GIANG QUẢN LÝ THUẾ NHẰM THÚC ĐẨY TUÂN THỦ THUẾ CỦA DOANH NGHIỆP TẠI VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ HÀ NỘI – 2024 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGÂN HÀNG NHÀ NƢỚC VIỆT NAM HỌC VIỆN NGÂN HÀNG ------------ NGUYỄN THỊ CẨM GIANG QUẢN LÝ THUẾ NHẰM THÚC ĐẨY TUÂN THỦ THUẾ CỦA DOANH NGHIỆP TẠI VIỆT NAM Chuyên ngành: Tài chính ngân hàng Mã số: 9340201 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. LÊ THỊ DIỆU HUYỀN 2. NGUYỄN THỊ THANH HOÀI HÀ NỘI – 2024 i LỜI CAM ĐOAN Tôi cam kết bằng danh dự cá nhân rằng nghiên cứu này do tôi tự thực hiện và không vi phạm qui định liêm chính học thuật trong nghiên cứu khoa học của Học viện Ngân hàng. Hà Nội, ngày tháng 04 năm 2024 Nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Cẩm Giang ii LỜI CẢM ƠN Chặng đƣờng NCS của tôi là chặng đƣờng may mắn có đƣợc nhiều trải nghiệm và kỷ niệm đáng quý.

Tôi chắp bút viết đơn thi tuyển đầu vào NCS khi vừa sinh con đầu lòng đƣợc 6 tháng và khi tôi viết những dòng này để khép lại chặng đƣờng NCS là khi bạn thứ 2 đã gần 3 tuổi. Covid và con nhỏ là những từ khóa mà tôi từng đƣa ra bao biện cho những lần trì hoãn của mình, nhƣng sau đó tôi hiểu đây là những khó khăn và thách thức mà không chỉ tôi mà những NCS khác cũng phải vƣợt qua, để hiểu rằng có đƣợc những thành quả ngọt ngào thì con đƣờng đó không chỉ trải đầy hoa hồng. Từ đó tôi đã lựa chọn cho bản thân con đƣờng tiếp tục nghiên cứu mà không hề đơn độc. Để có đƣợc bản luận án này, ngoài nỗ lực không ngừng nghỉ của NCS mà tôi nhận đƣợc rất nhiều sự hỗ trợ, sự đồng hành cả về chuyên môn và kinh nghiệm quý báu.

Trƣớc hết, em xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành, sâu sắc đến 2 ngƣời hƣớng dẫn khoa học vô cùng tuyệt vời là PGS. Lê Thị Diệu Huyền và PGS. Nguyễn Thị Thanh Hoài. Em không thể hoàn thành luận án này nếu không có những nhận xét và phản hồi sâu sắc mang tính xây dựng của các cô giáo đã luôn động viên, khuyến khích em.

Các cô không chỉ giúp em trong xây dựng bảng hỏi, liên hệ với các đáp viên, gợi ý khuyến nghị phù hợp mà các cô còn là liều thuốc tinh thần giúp em dẹp bỏ mọi sự trì hoãn và các chƣớng ngại trong nghiên cứu. Các cô không quản ngày đêm khuya sớm online trong suốt thời gian Covid cũng nhƣ offline trong suốt quá trình nghiên cứu, hƣớng dẫn chỉ bảo em tận tình để có sản phẩm hoàn thiện trình Hội đồng các cấp. Bên cạnh đó, NCS cũng xin gửi lời tri ân tới các Thầy, Cô Ban lãnh đạo Học viện Ngân hàng, Khoa Sau đại học Học viện Ngân hàng, các Thầy, Cô trong hội đồng các cấp, các nhà khoa học phản biện độc lập đã nhiệt tình giúp đỡ trong thời gian học tập và nghiên cứu, góp ý, chỉnh sửa để luận án của tác giả đƣợc hoàn thiện. NCS xin gửi lời cảm ơn đến lãnh đạo cục thuế, chi cục thuế, DN đã ủng hộ, nhiệt tình đóng góp ý kiến, hỗ trợ khảo sát, phỏng vấn, cung cấp số liệu và thông tin quý báu giúp NCS hoàn thành nghiên cứu này.

Sự tham gia nhiệt tình của các đáp viên thể hiện sự khao khát mong muốn sự thay đổi, cải cách trong phƣơng thức quản lý thuế, đây là yếu tố tiên quyết không chỉ đóng góp cho sự thành công của luận án mà còn truyền cho NCS sự thôi thúc thực hiện nghiên cứu này. Ngoài ra, sẽ thiếu sót nếu NCS không gửi lời tri ân đến ban lãnh đạo Khoa iii Tài chính, bộ môn Thuế Tài chính công luôn tạo điều kiện hết sức để NCS dành thời gian tập trung nghiên cứu. Cảm ơn các anh em đồng nghiệp luôn san sẻ, yêu thƣơng và động viên em. Cuối cùng, NCS muốn bày tỏ lòng biết ơn đến gia đình.

Con xin chân thành cảm ơn bố mẹ 2 bên luôn tạo điều kiện hết sức để con có thể kiên định với con đƣờng nghiên cứu và nghề nghiệp mà con đã chọn. Cảm ơn ngƣời chồng đã luôn nhẫn nại, khuyến khích và thấu hiểu những khó khăn của em trong suốt thời gian em làm luận án, cảm ơn anh đã thay em vừa xây nhà và xây tổ ấm trong suốt thời gian qua. Món quà này tôi cũng muốn xin dành tặng cho 2 ngƣời con thân yêu (Tin va Chip) của tôi, là động lực giúp tôi vƣợt qua mọi khó khăn để đến đƣợc kết quả này. Tôi vô cùng biết ơn những thành viên trong gia đình với tình yêu vô điều kiện đã dành cho tôi.

Chặng đƣờng NCS này tuy đã dần khép lại, nhƣng sẽ là điểm mở đầu cho chặng đƣờng nghiên cứu tiếp theo… Hà Nội, tháng 4 năm 2024 Nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Cẩm Giang iv MỤC LỤC MỞ ĐẦU .1 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU. Nghiên cứu về tuân thủ thuế. Nghiên cứu về quản lý thuế nhằm thúc đẩy tính tuân thủ thuế của doanh nghiệp. Tổng hợp các phƣơng pháp nghiên cứu đã sử dụng.

Kết quả kế thừa và khoảng trống nghiên cứu. Kết quả kế thừa từ các công trình nghiên cứu trƣớc đây. Khoảng trống nghiên cứu. Các câu hỏi nghiên cứu trong luận án.28 KẾT LUẬN CHƢƠNG 1.29 CHƢƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TUÂN THỦ THUẾ VÀ QUẢN LÝ THUẾ.

Cơ sở lý luận về tuân thủ thuế. Khái niệm về thuế. Khái niệm tuân thủ thuế. Phân loại tuân thủ thuế.

Các tiêu chí đánh giá tuân thủ thuế của doanh nghiệp. Cơ sở lý luận về quản lý thuế. Một số khái niệm về quản lý thuế. Mục tiêu của quản lý thuế.

Nguyên tắc của quản lý thuế. Nội dung cơ bản của quản lý thuế. Các nhân tố ảnh hƣởng đến hành vi tuân thủ thuế của doanh nghiệp. Nhóm nhân tố liên quan đến quản lý thuế.

Nhóm yếu tố về đối tƣợng nộp thuế. Nhóm nhân tố liên quan đến đặc điểm kinh tế - xã hội. Mô hình lý thuyết. Mô hình tuân thủ của Grabosky và Braithwaite.

Mô hình lý thuyết hành động hợp lý. Mô hình lý thuyết về chấp nhận công nghệ. Mô hình tuân thủ thuế của Fischer. Mô hình khung sƣờn dốc trơn trƣợt về tuân thủ thuế.

Kinh nghiệm quốc tế về tăng cƣờng hoạt động quản lý thuế nhằm thúc đẩy tuân thủ thuế. Kinh nghiệm quản lý thuế của cơ quan thuế Úc. Kinh nghiệm quản lý thuế của cơ quan thuế Anh. Kinh nghiệm quản lý thuế của cơ quan thuế Canada.

Kinh nghiệm quản lý thuế của cơ quan thuế Singapore. Kinh nghiệm quản lý thuế của cơ quan thuế Malaysia. Bài học kinh nghiệm về quản lý thuế nhằm thúc đẩy tuân thủ tại Việt Nam.72 KẾT LUẬN CHƢƠNG 2.76 CHƢƠNG 3: THỰC TRẠNG TUÂN THỦ THUẾ VÀ QUẢN LÝ THUẾ TẠI VIỆT NAM. Bối cảnh kinh tế - xã hội Việt Nam giai đoạn 2016 – 2022.

Tình hình thu ngân sách nhà nƣớc trong giai đoạn 2016 – 2022. Thực trạng bộ máy quản lý thuế ở Việt Nam. Quá trình đổi mới phƣơng thức quản lý thuế hiện đại ở Việt Nam. Thực trạng tuân thủ thuế của doanh nghiệp ở Việt Nam.

Thực trạng về doanh nghiệp ở Việt Nam giai đoạn 2016 – 2022. Thực trạng tuân thủ thuế của doanh nghiệp Việt Nam. Thực trạng quản lý thuế đối với doanh nghiệp ở Việt Nam. Thực trạng hoạt động tuyên truyền và hỗ trợ thuế.

Thực trạng hoạt động quản lý đăng ký thuế. Thực trạng quản lý kê khai thuế. Thực trạng hoạt động quản lý nộp thuế. Thực trạng quản lý hoàn thuế.

Thực trạng hoạt động thanh tra, kiểm tra thuế. Thực trạng quản lý nợ thuế và cƣỡng chế thuế. Thực trạng quản lý tình hình thực hiện hóa đơn điện tử. Đánh giá thực trạng quản lý thuế đối với doanh nghiệp tại Việt Nam.

Kết quả đạt đƣợc:. 132 KẾT LUẬN CHƢƠNG 3. 135 CHƢƠNG 4: NGHIÊN CỨU MỨC ĐỘ ẢNH HƢỞNG CỦA QUẢN LÝ THUẾ ĐẾN TUÂN THỦ THUẾ CỦA DOANH NGHIỆP TẠI VIỆT NAM. Phƣơng pháp nghiên cứu và quy trình nghiên cứu.

Phƣơng pháp nghiên cứu. Quy trình nghiên cứu. Thiết kế mô hình nghiên cứu. Thiết kế nội dung nghiên cứu định tính.

Kết quả nghiên cứu định tính. Mô hình nghiên cứu định lƣợng. Mô hình nghiên cứu đề xuất. Giả thuyết nghiên cứu.

Phƣơng pháp kiểm định mô hình. Kết quả phân tích định lƣợng. Kết quả kiểm định chất lƣợng của thang đo. Phân tích nhân tố khám phá EFA.

Phân tích hồi quy đa biến. Kết quả hồi quy. Thảo luận kết quả nghiên cứu. 156 KẾT LUẬN CHƢƠNG 4.

159 vii CHƢƠNG 5: GIẢI PHÁP TĂNG CƢỜNG QUẢN LÝ THUẾ NHẰM THÚC ĐẨY TUÂN THỦ THUẾ ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP Ở VIỆT NAM. Định hƣớng về quản lý thuế nhằm thúc đẩy tuân thủ thuế ở Việt Nam. Định hƣớng chung về cải cách quản lý thuế. Định hƣớng về mục tiêu đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý thuế ở Việt Nam.

Yêu cầu để xây dựng giải pháp. Một số giải pháp nhằm tăng cƣờng quản lý thuế để đẩy mạnh tuân thủ của doanh nghiệp ở Việt Nam .1 Về hoàn thiện hệ thống cơ sở pháp lý. Về hoàn thiện các thủ tục đăng ký thuế, kê khai thuế, nộp thuế, hoàn thuế 166 5. Về tăng cƣờng các nội dung trong công tác quản lý thuế.

Về xây dựng cơ sở dữ liệu ngƣời nộp thuế. Đẩy mạnh hệ thống giám sát và đảm bảo an toàn bảo mật thông tin của ngành Thuế:. Tiếp tục hoàn thiện bộ tiêu chí đánh giá rủi ro tuân thủ. Sắp xếp lại cơ cấu tổ chức và phát triển nhân lực ngành Thuế.

Về tăng cƣờng ứng dụng công nghệ thông tin trong chuyển đối số, hƣớng tới số hóa ngành Thuế. Tăng cƣờng quản lý thuế đối với doanh nghiệp có vốn đầu tƣ nƣớc ngoài trƣớc tác động của Thuế tối thiểu toàn cầu. Tăng cƣờng công tác quản lý thuế đối với doanh nghiệp kinh doanh thƣơng mại điện tử. Đối với cơ quan nhà nƣớc thuộc Bộ, ban ngành có liên quan:.

Đối với đại lý thuế, tổ chức cung cấp dịch vụ số, hiệp hội doanh nghiệp. Đối với doanh nghiệp. 182 KẾT LUẬN CHƢƠNG 5.