Luận án tiến sĩ quản lý nợ công nhằm bảo đảm an toàn tài chính quốc gia của Việt Nam

BỘ KẾ HOẠCH VÀ ĐẦU TƯ BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VIỆN NGHIÊN CỨU QUẢN LÝ KINH TẾ TRUNG ƯƠNG LÊ VĂN CƯƠNG QUẢN LÝ NỢ CÔNG NHẰM BẢO ĐẢM AN TOÀN TÀI CHÍNH QUỐC GIA CỦA VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Hà Nội - Năm 2023 BỘ KẾ HOẠCH VÀ ĐẦU TƯ BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VIỆN NGHIÊN CỨU QUẢN LÝ KINH TẾ TRUNG ƯƠNG LÊ VĂN CƯƠNG QUẢN LÝ NỢ CÔNG NHẰM BẢO ĐẢM AN TOÀN TÀI CHÍNH QUỐC GIA CỦA VIỆT NAM Ngành: Quản lý kinh tế Mã số: 9.10 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC PGS. Nguyễn Trọng Thản Hà Nội - Năm 2023 i LỜI CAM ĐOAN Tác giả cam đoan đề tài luận án tiến sĩ “Quản lý nợ công nhằm bảo đảm an toàn tài chính quốc gia của Việt Nam” là công trình nghiên cứu độc lập của tác giả. Các số liệu trong luận án là hoàn toàn trung thực và có trích dẫn nguồn gốc rõ ràng. Nội dung luận án chưa từng được sử dụng để bảo vệ lấy bất kỳ học vị hoặc đề tài nào.

Tôi xin cam đoan những vấn đề nêu trên là đúng sự thực, nếu sai tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm. Hà Nội, ngày tháng năm 2023 Tác giả luận án Lê Văn Cương ii LỜI CẢM ƠN Luận án này được thực hiện và hoàn thành tại Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc nhất tới các thầy giáo, cô giáo ở Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương đã luôn tạo điều kiện tốt nhất cho tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn PGS.

Nguyễn Trọng Thản đã hướng dẫn và tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình nghiên cứu và hoàn thành Luận án. Bản thân tôi đã nghiên cứu và học được nhiều kiến thức mới về khoa học, đặc biệt về phương pháp luận để giải quyết các vấn đề trong nghiên cứu khoa học cũng như thực tiễn hiện nay. Trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu, để hoàn thiện được luận án này, tôi cũng đã nhận được sự hướng dẫn và giúp đỡ tận tình của các đồng nghiệp, bạn bè và gia đình, luôn động viên, chia sẻ và tạo điều kiện tốt nhất để tôi hoàn thành luận án này. Mặc dù đã có nhiều cố gắng, nhưng không thể tránh khỏi những hạn chế và thiếu sót nhất định khi thực hiện Luận án, tôi rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến của quý Thầy, cô giáo và bạn đọc.

Tôi xin trân trọng cảm ơn! Hà Nội, ngày tháng năm 2023 Tác giả luận án Lê Văn Cương iii MỤC LỤC DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT………………………………………………. iv DANH MỤC BẢNG, BIỂU………………………………………………. vi DANH MỤC SƠ ĐỒ, HÌNH VẼ……………………………………………. vii MỞ ĐẦU……………………………………………………………………… 1 Chương 1: TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH VÀ HƯỚNG NGHIÊN CỨU CỦA LUẬN ÁN……………………………………….

Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan đến quản lý nợ công nhằm bảo đảm an toàn tài chính quốc gia …………………………… 5 1. Tổng quan các công trình nghiên cứu nước ngoài có liên quan đến quản lý nợ công nhằm bảo đảm an toàn tài chính quốc gia…………………………. Tổng quan các công trình nghiên cứu trong nước có liên quan đến quản lý nợ công nhằm bảo đảm an toàn tài chính quốc gia…………………………. Khoảng trống tiếp tục được nghiên cứu trong luận án………………….

Mục tiêu, đối tượng, phạm vi nghiên cứu. Mục tiêu nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu.

Câu hỏi nghiên cứu. Cách tiếp cận và phương pháp nghiên cứu. Cách tiếp cận và khung phân tích. Phương pháp nghiên cứu.

19 Chương 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM QUỐC TẾ VỀ QUẢN LÝ NỢ CÔNG NHẰM BẢO ĐẢM AN TOÀN TÀI CHÍNH QUỐC 21 GIA…………………………………………………………………………… 2. Cơ sở lý luận về quản lý nợ công nhằm bảo đảm an toàn tài chính 21 quốc gia ……………………………………………………………………. Một số khái niệm……………………………………………………… 31 2. Đặc điểm, phân loại nợ công……………………………………… ….

Mối quan hệ giữa quản lý nợ công và bảo đảm an toàn tài chính quốc 34 gia…………………………………………………………………………… 2. Chủ thể, đối tượng và mục tiêu của quản lý nợ công nhằm bảo đảm an 42 toàn tài chính quốc gia……………………………………………………… 2. Nội dung quản lý nợ công nhằm bảo đảm an toàn tài chính quốc 44 gia……………………………………………………………………………. Chỉ tiêu đánh giá nợ công và quản lý nợ công nhằm bảo đảm an toàn 50 tài chính quốc gia…………………………………………………………….

Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý nợ công nhằm bảo đảm an toàn tài 54 chính quốc gia……………………………………………………………… 2. Kinh nghiệm quốc tế về quản lý nợ công nhằm bảo đảm an toàn tài 59 chính quốc gia và bài học cho Việt Nam…. Kinh nghiệm quản lý nợ công của Ấn Độ……………………………… 59 2. Kinh nghiệm quản lý nợ công của Thái Lan…………………………… 60 2.

Kinh nghiệm quản lý nợ công của Nhật Bản…………………………… 61 2. Kinh nghiệm quản lý nợ công của Trung Quốc………………………… 63 2. Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam về quản lý nợ công nhằm bảo đảm an toàn tài chính quốc gia…………………………………………………… 64 Chương 3. THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NỢ CÔNG NHẰM BẢO ĐẢM AN TOÀN TÀI CHÍNH QUỐC GIA CỦA VIỆT NAM………………… 66 3.

Thực trạng nợ công và an toàn tài chính quốc gia của Việt Nam…………………………………………………………………………. Thực trạng nợ công của Việt Nam…………………………………… 66 3. Thực trạng an toàn tài chính quốc gia của Việt Nam…………………… 71 3. Nợ công với an toàn tài chính quốc gia………………………………… 76 3.

Đánh giá thực trạng quản lý nợ công nhằm bảo đảm an toàn tài chính quốc gia của Việt Nam……………………………………………………… 81 3. Ban hành khuôn khổ pháp lý về quản lý nợ công………………………. Xây dựng chiến lược, chương trình và kế hoạch quản lý nợ công……… 89 3. Tổ chức bộ máy quản lý nợ công……………………………………… 96 v 3.

Kiểm tra, giám sát quản lý nợ công…………………………………… 105 3. Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý nợ công nhằm bảo đảm an toàn tài chính quốc gia của Việt Nam …………………………………………… 112 3. Công tác chỉ đạo điều hành của Chính phủ…………………………… 112 3. Nguồn lực thực hiện…………………………………………………… 113 3.

Các yếu tố kinh tế vĩ mô……………………………………………… 114 3. Đánh giá chung về quản lý nợ công nhằm bảo đảm an toàn tài chính quốc gia của Việt Nam ……………………………………………………… 119 3. Những kết quả đạt được………………………………………………. Những hạn chế, bất cập………………………………………………… 122 3.

Nguyên nhân của những hạn chế, bất cập……………………………… 124 Chương 4. GIẢI PHÁP QUẢN LÝ NỢ CÔNG NHẰM BẢO ĐẢM AN TOÀN TÀI CHÍNH QUỐC GIA CỦA VIỆT NAM ĐẾN NĂM 2030…… 128 4. Bối cảnh quốc tế, trong nước ………………………………………… 128 4. Bối cảnh quốc tế và khu vực…………………………………………… 128 4.

Bối cảnh trong nước…………………………………………………… 129 4. Quan điểm, mục tiêu và định hướng hoàn thiện quản lý nợ công nhằm bảo đảm an toàn tài chính quốc gia của Việt Nam đến năm 2030… 131 4. Định hướng hoàn thiện quản lý nợ công nhằm bảo đảm an toàn tài chính quốc gia đến năm 2030……………………………………………………… 132 4. Giải pháp hoàn thiện quản lý nợ công nhằm bảo đảm an toàn tài chính quốc gia ……………………………………….

Hoàn thiện thể chế về quản lý nợ công………………………………… 133 4. Xây dựng chiến lược, kế hoạch quản lý nợ công……………………… 136 4. Tổ chức bộ máy quản lý nợ công……………………………………… 139 4. Kiểm tra, giám sát trong quản lý nợ công……………………………… 141 4.

Một số giải pháp khác………………………………………………… 142 vi KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ……………………………………………… 146 TÀI LIỆU THAM KHẢO…………………………………………………… 148 DANH MỤC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ…………… 158 DANH MỤC CÁC VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT VỀ QUẢN LÝ NỢ CÔNG…………………………………………………………………… 159 PHIẾU ĐIỀU TRA KHẢO SÁT…………………………………………… 164 PHỤ LỤC……………………………………………………………………. 175 vii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Từ viết tắt Cụm từ tiếng việt BTC : Bộ tài chính BOT : Xây dựng vận hành chuyển giao BHXH : Bảo hiểm xã hội BLCP : Bảo lãnh Chính phủ CSTK : Chính sách tài khóa CSTT : Chính sách tiền tệ CQĐP : Chính quyền địa phương DNNN : Doanh nghiệp nhà nước HĐND : Hội đồng nhân dân KT-XH : Kinh tế- xã hội KTVM : Kinh tế vĩ mô NHPTVN : Ngân hàng Phát triển Việt Nam NHCSXH : Ngân hàng chính sách xã hội NSNN : Ngân sách Nhà nước NSTW : Ngân sách trung ương NSĐP : Ngân sách địa phương NHTM : Ngân hàng thương mại PPP : Đối tác công tư QLNC : Quản lý nợ công TCTD : Tổ chức tín dụng TPCP : Trái phiếu Chính phủ UBND : Ủy ban nhân dân viii Từ viết tắt Cụm từ tiếng anh Cụm từ tiếng việt ADB Asia Development Bank Ngân hàng phát triển Châu Á ATIGA ASEAN Trade in Goods Hiệp định thương mại hàng hóa Agreemet ASEAN ASEAN Association of Southeast Hiệp hội các quốc gia Đông Asian Nations Nam Á FDI Foreign direct investment Vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài ICOR Incremental Capital-Output Hệ số sử dụng vốn Ratio IDA International Development Hiệp hội phát triển quốc tế Association ODA Official Development Aids Vốn viện trợ phát triển chính thức IMF International Monetary Fund Quỹ tiến tệ quốc tế UNCTAD United nations conference on Hội nghị Liên hợp quốc về trade and development thương mại và phát triển WTO World trade organization Tổ chức thương mại thế giới WB World Bank Ngân hàng thế giới MTDS Medium Term Debt Strategy Chiến lược quản lý nợ trung hạn DeMPA Debt Management Công cụ đánh giá kết quả quản Performance Assessment lý nợ ix DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 2. So sánh phạm vi nợ công giữa Việt Nam và các tổ chức quốc tế 24 36 Bảng 2.2: Mục tiêu của một số chính sách Bảng 2.3: Mô hình tổ chức của các cơ quan quản lý nợ công 49 Bảng 3.1: Tỷ lệ đầu tư trên GDP và ICOR cả nước 75 Bảng 3.2: Các văn bản quy phạm pháp luật về Quản lý nợ công 82 90 Bảng 3.3: Chương trình quản lý nợ trung hạn và kế hoạch vay, trả nợ công Bảng 3.4: Mức độ phù hợp của chiến lược, chương trình và kế hoạch nợ công 94 Bảng 3.5: Đánh giá về phối hợp giữa các cơ quan trong quản lý nợ công 101 Bảng 3.6: Đánh giá về số lượng cán bộ tham gia vào quản lý nợ công 103 109 Bảng 3.7: Đánh giá về số lượng các đợt kiểm tra giám sát Bảng 3.8: Hiệu quả, mức độ ảnh hưởng của công tác kiểm tra, giám sát 111 DANH MỤC SƠ ĐỒ, HÌNH VẼ Sơ đồ 1.1: Khung nghiên cứu của luận án 18 Sơ đồ 2. Các thành phần của khu vực công theo IMF 23 Sơ đồ 2.2: Phối hợp chính sách kinh tế vĩ mô và chính sách quản lý nợ 38 Sơ đồ 2.3: Các mục tiêu quản lý nợ công 43 Sơ đồ 2.4: Chiến lược quản lý nợ và khung kinh tế tổng thể 45 Sơ đồ 2.5: Cơ cấu quản lý nhà nước đơn giản hoá 48 Sơ đồ 3.1: Cơ cấu tổ chức bộ máy quản lý nợ công của Việt Nam 97 Hình 2.1: Khuôn khổ ổn định tài chính 35 Hình 2.2: Các cơ chế truyền dẫn giữa nợ công và tăng trưởng kinh tế 40 Hình 3.1: Quy mô nợ công và tỷ lệ nợ công/GDP qua các năm (%) 66 Hình 3.