Luận án tiến sĩ quản lý kinh tế: Quản lý nhà nước đối với thuế bảo vệ môi trường ở Việt Nam

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN PHẠM BÁCH KHOA QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI THUẾ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG Ở VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH QUẢN LÝ KINH TẾ HÀ NỘI – 2021 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN PHẠM BÁCH KHOA QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI THUẾ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG Ở VIỆT NAM Chuyên ngành: Quản lý kinh tế (Khoa học Quản lý) Mã số: 9310110 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Người hướng dẫn khoa học: 1. NGÔ THẮNG LỢI 2. VŨ NHỮ THĂNG HÀ NỘI – 2021 i LỜI CAM ĐOAN Tôi đã đọc và hiểu về các hành vi vi phạm sự trung thực trong học thuật. Tôi cam kết bằng danh dự cá nhân rằng Luận án này do tôi tự thực hiện và không vi phạm yêu cầu về sự trung thực trong học thuật.

Hà Nội, ngày tháng 9 năm 2021 Nghiên cứu sinh Phạm Bách Khoa ii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN.ii DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT.vi DANH MỤC BẢNG. viii DANH MỤC HÌNH.ix MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài. Mục đích nghiên cứu.

Câu hỏi nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Những đóng góp mới của luận án.

Kết cấu của luận án. 8 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ THUẾ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG. Các nghiên cứu ở nước ngoài. Các nghiên cứu về thuế và thuế bảo vệ môi trường.

Các nghiên cứu về quản lý nhà nước về thuế và thuế bảo vệ môi trường. Các nghiên cứu trong nước. Các nghiên cứu về thuế và thuế bảo vệ môi trường. Các nghiên cứu về quản lý nhà nước về thuế và thuế bảo vệ môi trường.

Đánh giá tổng quan nghiên cứu. Những nội dung luận án kế thừa từ kêt quả các nghiên cứu trước. Những khoảng trống nghiên cứu và định hướng nghiên cứu của luận án.27 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI THUẾ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG. Cơ sở lý luận về thuế bảo vệ môi trường.

Khái luận chung về thuế bảo vệ môi trường. Các lý thuyết liên quan đến thuế bảo vệ môi trường. Những kết luận về cơ sở lý luận đối với thuế bảo vệ môi trường. Quản lý nhà nước về thuế bảo vệ môi trường.

Lý thuyết về thất bại thị trường và sự cần thiết phải quản lý nhà nước đối với thuế bảo vệ môi trường. Khái niệm, ý nghĩa và nguyên tắc quản lý nhà nước về thuế bảo vệ môi trường41 2. Nội dung quản lý nhà nước về thuế bảo vệ môi trường. Mục tiêu quản lý thuế và tiêu chí đánh giá hiệu quả quản lý nhà nước về thuế bảo vệ môi trường.

Kinh nghiệm thế giới và một số bài học rút ra cho Việt Nam trong quản lý nhà nước đối với thuế bảo vệ môi trường. Kinh nghiệm các nước trên thế giới. Các bài học rút ra cho Việt Nam.62 CHƯƠNG 3: ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ THUẾ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG Ở VIỆT NAM. Khái quát lịch sử và bộ máy quản lý nhà nước đối với thuế BVMT ở Việt Nam.

Lịch sử thuế bảo vệ môi trường ở Việt Nam. Bộ máy quản lý nhà nước đối với thuế BVMT ở Việt Nam. Đánh giá thực trạng các nội dung quản lý nhà nước đối với Thuế bảo vệ môi trường ở Việt Nam. Thực trạng xây dựng và ban hành các văn bản pháp luật quản lý nhà nước đối với thuế bảo vệ môi trường.

Thực trạng tổ chức bộ máy quản lý nhà nước đối với thuế bảo vệ môi trường 74 3. Thực trạng tổ chức thực hiện quản lý nhà nước đối với thuế bảo vệ môi trường. Thực trạng hoạt động thanh tra, kiểm tra xử lý vi phạm pháp luật thuế bảo vệ môi trường. Đánh giá chung về thực hiện quản lý nhà nước về Thuế bảo vệ môi trường ở Việt Nam.

Đánh giá thành công theo các mục tiêu thuế bảo vệ môi trường. Đánh giá hạn chế và nguyên nhân của những hạn chế.95 CHƯƠNG 4: ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG CỦA CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN CÔNG TÁC QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ THUẾ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG Ở VIỆT NAM. Tổng hợp các nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động quản lý nhà nước về thuế bảo vệ môi trường trong các công trình đã công bố. Nhóm nhân tố vĩ mô và liên quan đến Cơ quan quản lý nhà nước.

Nhóm nhân tố liên quan đến đối tượng nộp thuế, tính chất hoạt động, đặc điểm của doanh nghiệp. Nhóm nhân tố quốc tế liên quan đến bảo vệ môi trường. Mô hình, giả thuyết và thiết kế nghiên cứu đánh giá tác động của các nhân tố ảnh hưởng. Đề xuất mô hình và giả thuyết nghiên cứu lý thuyết.

Phát triển thang đo nghiên cứu chính thức. Thiết kế nghiên cứu định lượng. Kiểm định thang đo nghiên cứu. Phân tích hồi quy bội và kiểm định mô hình, giả thuyết nghiên cứu.

Phân tích hồi quy bội và kiểm định mô hình nghiên cứu. Kiểm định các giả thuyết nghiên cứu về tác động của các nhân tố ảnh hưởng đến công tác quản lý nhà nước về thuế bảo vệ môi trường. Đánh giá các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý nhà nước về thuế bảo vệ môi trường ở Việt Nam.121 CHƯƠNG 5: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI THUẾ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG Ở VIỆT NAM. Những căn cứ đề xuất quan điểm và giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước đối với thuế bảo vệ môi trường ở Việt Nam.

Bối cảnh quốc tế. Bối cảnh trong nước. Chủ trương của Đảng và nhà nước. Đề xuất quan điểm và giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước quản lý nhà nước đối với thuế bảo vệ môi trường ở Việt Nam.

Đề xuất quan điểm hoàn thiện quản lý nhà nước đối với thuế bảo vệ môi trường ở Việt Nam. Các giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước đối với thuế bảo vệ môi trường138 5. Một số kiến nghị đối với Nhà nước.153 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN.155 TÀI LIỆU THAM KHẢO.163 v Phụ lục 1: Hệ thống văn bản pháp luật về thuế bảo vệ môi trường tại Việt Nam163 Phụ lục 2: Các lĩnh vực áp dụng các loại thuế, phí bảo vệ môi trường phổ biến hiện nay trên thế giới. 165 Phụ lục 3: Các câu hỏi khung phỏng vấn chuyên gia, các nhà nghiên cứu và cán bộ quản lý nhà nước về thuế bảo vệ môi trường.168 Phụ lục 4: Danh sách các chuyên gia nghiên cứu và quản lý nhà nước về thuế bảo vệ môi trường.169 Phụ lục 5: Bảng hỏi điều tra các doanh nghiệp là đối tượng nộp thuế BVMT.171 Phụ lục 6: Bảng hỏi khảo sát điều tra đối với các chuyên gia, các nhà nghiên cứu, cán bộ quản lý nhà nước về thuế bảo vệ môi trường.179 Phụ lục 7: Mô tả đặc điểm mẫu điều tra.187 Phụ lục 8: Phân tích miêu tả kết quả khảo sát điều tra.189 vi DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT BVMT : Bảo vệ môi trường CFA : Phân tích thành tố khẳng định (Confirmatory factor analysis) CNTT : Công nghệ thông tin CPTPP : Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (Comprehensive and Progressive Agreement for Trans-Pacific Partnership) EFA : Phân tích thành tố khám phá (Exploratory factor analysis) ESCAP : Ủy ban Kinh tế Xã hội châu Á Thái Bình Dương Liên Hiệp Quốc (Economic and Social Commission for Asia and the Pacific) EU : Liên minh Châu Âu (European Union) EU : Liên minh Châu Âu (European Union) EVFTA : Hiệp định thương mại tự do Liên minh châu Âu-Việt Nam (EU- Vietnam Free Trade Agreement) FDI : Đầu tư trực tiếp nước ngoài (Foreign Direct Investment) GDP : Tổng sản phẩm nội địa (Gross Domestic Product) GDP : Tổng sản phẩm nội địa (Gross Domestic Product) HCFC : Dung dịch hydro-chloro-fluoro-carbon IMF : Quỹ tiền tệ thế giới (International Monetary Fund) INDC : Đóng góp do quốc gia tự quyết định (Nationally Determined Contributions) NSNN : Ngân sách nhà nước NSTW : Ngân sách Trung ương OECD : Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (Organisation for Economic Cooperation and Development) QLNN : Quản lý nhà nước SPSS : Phần mềm phân tích thống kê (Statistical Package for the Social Sciences) vi SXKD : Sản xuất kinh doanh TCHQ : Tổng Cục Hải Quan TNDN : Thu nhập cá nhân TTĐB : Tiêu thụ đặc biệt UBND : Ủy Ban Nhân Dân UNESCAP hay ESCAP: Ủy ban Kinh tế Xã hội châu Á Thái Bình Dương Liên Hiệp Quốc (Economic and Social Commission for Asia and the Pacific) UNESCAP : Ủy ban Kinh tế Xã hội châu Á Thái Bình Dương Liên Hiệp Quốc (United Nations Economic and Social Commission for Asia and the Pacific) UNFCCC : Công ước khung của Liên Hiệp Quốc về Biến đổi Khí hậu (United Nations Framework Convention on Climate Change) UNFCCC : Công ước khung của Liên Hiệp Quốc về Biến đổi Khí hậu (United Nations Framework Convention on Climate Change) WB : Ngân hàng thế giới (World Bank) XNK : Xuất nhập khẩu vi DANH MỤC BẢNG Bảng 3.1: Kết quả khảo sát thực trạng hoạt động xây dựng và ban hành luật pháp và chính sách thuế BVMT.2: Kết quả khảo sát thực trạng tổ chức bộ máy quản lý thuế BVMT.3: Tỷ lệ thu Thuế BVMT so với GDP và thu NSNN giai đoạn 2012-2019.4: Số thu thuế BVMT chi tiết các nhóm hàng hóa từ năm 2012-2019.5: Kết quả khảo sát thực trạng hoạt động tổ chức quản lý thuếBVMT.6: Kết quả thanh tra, kiểm tra giai đoạn 2011-2019 của Tổng cục Thuế.7: Kết quả khảo sát thực trạng hoạt động thanh tra, kiểm tra xử lý vi phạm pháp luật thuế BVMT.8: Kết quả khảo sát thực trạng hiệu quả QLNN đối với thuế BVMT.1: Bộ thang đo các biến trong mô hình nghiên cứu.2: Kết quả phân tích thành tố khám phá (EFA) đối với các biến độc lập.3: Hệ số Cronbach’s Alpha của 7 Biến độc lập và Biến phụ thuộc.4: Kết quả phân tích thành tố khám phá (EFA) đối với Biến phụ thuộc.5: Phân tích tương quan giữa các biến độc lập trong mô hình nghiên cứu.6: Kết quả phân tích hồi quy bội.7: Kết quả khảo sát thực trạng ảnh hưởng của các nhân tố liên quan đến nhận thức và trách nhiệm môi trường của đối tượng nộp thuế BVMT.8: Kết quả khảo sát thực trạng ảnh hưởng của các nhân tốliên quan đến thương mại quốc tế và xu thế bảo hộ thương mại bằng hàng ràokỹ thuật môi trường.9: Kết quả khảo sát thực trạng ảnh hưởng của các nhân tố liên quan tình hình hoạt động SXKD của đối tượng nộp thuế BVMT.10: Kết quả khảo sát thực trạng ảnh hưởng của các nhân tố liên quan đến Cơ quan quản lý nhà nước về BVMT.11: Kết quả khảo sát thực trạng ảnh hưởng của các nhân tố liên quan quy trình thủ tục, hồ sơ thanh toán thuế BVMT.