Các nhân tố tác động đến trách nhiệm giải trình kế toán khu vực công tại Việt Nam

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH LÊ THỦY NGỌC SANG CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN TRÁCH NHIỆM GIẢI TRÌNH KẾ TOÁN KHU VỰC CÔNG TẠI VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH – NĂM 2023 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH -------------- LÊ THỦY NGỌC SANG CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN TRÁCH NHIỆM GIẢI TRÌNH KẾ TOÁN KHU VỰC CÔNG TẠI VIỆT NAM Chuyên ngành đào tạo: Kế toán Mã số: 9340301 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1.

Nguyễn Ngọc Dung 2. HỒ CHÍ MINH –NĂM 2023 i LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan rằng luận án: “Các nhân tố tác động đến trách nhiệm giải trình kế toán khu vực công tại Việt Nam” là sản phẩm nghiên cứu khoa học của bản thân tôi. Nghiên cứu này được thực hiện dưới sự hướng dẫn của TS. Nguyễn Ngọc Dung và PGS.

Kết quả nghiên cứu chính thức đã được xuất bản trên một số tạp chí khoa học, trong khi phần còn lại của nghiên cứu vẫn chưa được công bố tại bất kỳ nơi nào khác. Tất cả các số liệu, tài liệu sử dụng trong luận án được thu thập một cách trung thực, chính xác và có nguồn gốc minh bạch. Tác giả Lê Thủy Ngọc Sang ii LỜI CẢM ƠN Trước tiên, tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc nhất đến người hướng dẫn khoa học của tôi là TS. Nguyễn Ngọc Dung và PGS.Võ Văn Nhị đã tận tình hướng dẫn, hỗ trợ, định hướng nghiên cứu, sẵn sàng giải đáp những khó khăn, vướng mắc cũng như đôn đốc tôi hoàn thành kế hoạch đặt ra.

Chính nhờ sự động viên, chia sẻ, góp ý quý báu của Cô, Thầy đã thúc đẩy tôi có thêm động lực trong quá trình hoàn thành luận án. Thứ hai, tôi xin trân trọng cảm ơn Ban Giám hiệu, Ban Chủ nhiệm Khoa và các đồng nghiệp thuộc Khoa Kế toán- Kiểm toán của Trường Đại học Công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh đã hỗ trợ, động viên và tạo điều kiện thuận lợi nhất cho tôi yên tâm nghiên cứu. Thứ ba, tôi xin chân thành cảm tạ quý chuyên gia và quý Ông/Bà đại diện đơn vị đã giúp tôi hoàn thành bảng khảo sát cũng như giải đáp thắc mắc, đóng góp ý kiến trong quá trình tôi thực hiện luận án. Tiếp theo, tôi xin chân thành cảm ơn Ban lãnh đạo Viện đào tạo Sau đại học, Khoa Kế toán và những giảng viên của Trường Đại học Kinh tế TP.HCM đã tích cực truyền đạt kiến thức, hỗ trợ và cố vấn cho tôi trong việc hoàn thành chương trình học, các chuyên đề cũng như luận án tiến sĩ.

Cuối cùng, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn đến gia đình đã yêu thương, đùm bọc, hy sinh cũng như bạn bè, đồng nghiệp đã khích lệ, giúp đỡ tôi rất nhiều trong quá trình học tập, nghiên cứu và thực hiện luận án. Thành phố Hồ Chí Minh, ngày 30 tháng 11 năm 2023 iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii MỤC LỤC. iii DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT.

ix DANH MỤC BẢNG .x DANH MỤC HÌNH. xiii PHẦN MỞ ĐẦU. Lý do chọn đề tài. Mục tiêu nghiên cứu.

Câu hỏi nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Đóng góp mới của nghiên cứu .1 Đóng góp về mặt khoa học .2 Đóng góp về mặt thực tiễn.

Kết cấu của luận án .7 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC .1 Các nghiên cứu nước ngoài liên quan đến trách nhiệm giải trình trong khu vực công .1 Nghiên cứu tìm hiểu bản chất trách nhiệm giải trình .1 Khái niệm trách nhiệm giải trình .2 Cơ chế giải trình .3 Ảnh hưởng của trách nhiệm giải trình đối với việc đưa ra quyết định, hành vi và kết quả trong khu vực công .2 Các nghiên cứu về TNGT kế toán khu vực công.3 Nghiên cứu các nhân tố tác động đến trách nhiệm giải trình .2 Các nghiên cứu trong nước về trách nhiệm giải trình trong khu vực công ở Việt Nam .1 Nghiên cứu tìm hiểu bản chất trách nhiệm giải trình .2 Nghiên cứu các nhân tố tác động đến trách nhiệm giải trình khu vực công.3 Kết quả đạt được và các vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu .1 Kết quả đạt được .1 Đóng góp từ các nghiên cứu trước liên quan .2 Lý thuyết nền sử dụng trong các nghiên cứu .3 Phương pháp nghiên cứu sử dụng .2 Các vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu .1 Về khái niệm trách nhiệm giải trình .2 Về vai trò và tác động của trách nhiệm giải trình trong khu vực công .3 Về các nhân tố tác động tới trách nhiệm giải trình trong khu vực công .4 Về phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu .34 Tóm tắt Chương 1.36 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT .1 Bản chất trách nhiệm giải trình trong khu vực công .2 Loại trách nhiệm giải trình .3 Khái niệm trách nhiệm giải trình trong khu vực công .4 Các thành phần cấu thành trách nhiệm giải trình trong khu vực công .1 Bên giải trình (bên thừa hành).2 Chủ thể được giải trình (bên ủy nhiệm) .3 Nội dung giải trình .4 Cơ chế giải trình .5 Chức năng giải trình trong khu vực công .1 Chức năng đảm bảo .2 Chức năng báo cáo và trả lời .3 Chức năng giám sát và kiểm tra .6 Trách nhiệm giải trình kế toán khu vực công .1 Ảnh hưởng của cơ sở kế toán đối với trách nhiệm giải trình .2 Ảnh hưởng của thông tin kế toán đối với trách nhiệm giải trình .3 Ảnh hưởng của chất lượng báo cáo tài chính đối với trách nhiệm giải trình .1 Lý thuyết đại diện .3 Lý thuyết thông tin hữu ích .4 Lý thuyết các bên liên quan .8 Vận dụng các lý thuyết trong nghiên cứu về trách nhiệm giải trình kế toán khu vực công .70 Tóm tắt chương 2 .71 CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .1 Thiết kế và quy trình nghiên cứu.1 Thiết kế nghiên cứu .2 Quy trình nghiên cứu .2 Phương pháp nghiên cứu .1 Phương pháp nghiên cứu định tính .2 Phương pháp nghiên cứu định lượng .3 Mô hình và giả thuyết nghiên cứu .1 Mô hình nghiên cứu .2 Khái niệm các biến và giả thuyết nghiên cứu .1 Nhân tố cảm nhận trách nhiệm giải trình.2 Nhân tố hệ thống kiểm soát nội bộ (khả năng chịu trách nhiệm bên giải trình) .3 Nhân tố kế toán trong khu vực công và trách nhiệm giải trình .4 Nhân tố năng lực kế toán (bên giải trình).4 Thang đo các khái niệm nghiên cứu .1 Thang đo năng lực kế toán .2 Thang đo hệ thống kiểm soát nội bộ .3 Thang đo cảm nhận trách nhiệm giải trình .4 Mô hình kế toán khu vực công .1 Thang đo công bố thông tin .2 Thang đo chất lượng báo cáo tài chính .3 Thang đo kế toán dồn tích .5 Thang đo biến phụ thuộc .5 Mẫu chọn, phương pháp thu thập và xử lý dữ liệu .1 Mẫu chọn và phương pháp chọn mẫu .2 Phương pháp thu thập và xử lý dữ liệu .1 Phương pháp thu thập dữ liệu .2 Phương pháp xử lý dữ liệu .101 Tóm tắt Chương 3.105 CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN .1 Kết quả nghiên cứu định tính về trách nhiệm giải trình kế toán khu vực công .1 Khái niệm trách nhiệm giải trình kế toán khu vực công .2 Kết quả khảo sát nhận thức về trách nhiệm giải trình kế toán khu vực công .1 Nhận thức về trách nhiệm giải trình .2 Phát triển mô hình TNGT kế toán khu vực công .3 Kết quả áp dụng trách nhiệm giải trình của kế toán khu vực công ở Việt Nam .2 Thống kê mô tả mẫu khảo sát .3 Kết quả nghiên cứu định lượng .1 Kiểm định mô hình đo lường .1 Kiểm định mô hình đo lường lần 1 .2 Kiểm định mô hình đo lường lần 2 .2 Kiểm định sự phù hợp của mô hình cấu trúc .1 Kiểm định đa cộng tuyến .2 Đánh giá mức ý nghĩa và sự phù hợp của các mối quan hệ trong mô hình cấu trúc .3 Đánh giá mức độ dự báo R2.4 Đánh giá ảnh hưởng của quy mô f2 .5 Đánh giá mức độ chính xác về dự báo Q2 .3 Kiểm tra tác động trung gian .4 Bàn luận kết quả nghiên cứu .145 Tóm tắt Chương 4.161 CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý .2 Một số hàm ý .2 Hàm ý thực tiễn .3 Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo .1 Một số hạn chế .2 Hướng nghiên cứu tiếp theo.169 Kết luận chung .169 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN CỦA TÁC GIẢ .170 viii TÀI LIỆU THAM KHẢO .1 Phụ lục 1: Phiếu trao đổi với chuyên gia .1 Phụ lục 2: Danh sách chuyên gia .3 Phụ lục 3: Tổng hợp ý kiến chuyên gia về TNGT .5 Phụ lục 4: Bảng câu hỏi khảo sát .12 Phụ lục 5: Tổng hợp thang đo gốc và điều chỉnh thang đo gốc cho phù hợp với bối cảnh Việt Nam.17 Phụ lục 6: Danh sách nhân sự tham gia khảo sát .28 ix DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT Chữ viết Chữ viết đầy đủ tắt BCTC Báo cáo tài chính CBTT Công bố thông tin CMKT Chuẩn mực kế toán GPFR General Purpose Financial Reporting (Báo cáo tài chính dùng cho mục đích chung) IFAC International Federation of Accountants (Liên đoàn kế toán quốc tế) INTOSAI International Organization of Supreme Audit Institutions (Tổ chức quốc tế của các cơ quan Kiểm toán tối cao) IPSASB International Public Sector Accounting Standards Board (Ủy ban Chuẩn mực kế toán khu vực công quốc tế) IPSASs International Public Sector Accounting Standards (Các chuẩn mực kế toán khu vực công quốc tế) KSNB Kiểm soát nội bộ NSNN Ngân sách Nhà nước QLNN Quản lý Nhà nước TNGT Trách nhiệm giải trình TTKT Thông tin kế toán x DANH MỤC BẢNG Bảng 3.1 Thang đo năng lực kế toán.2 Thang đo hệ thống kiểm soát nội bộ.3 Thang đo cảm nhận trách nhiệm giải trình .4 Thang đo công bố thông tin. 5 Thang đo chất lượng báo cáo tài chính .6 Thang đo kế toán theo cơ sở dồn tích .7 Thang đo TNGT kế toán khu vực công .8 Khung chọn mẫu .9 Phân loại biến trong mô hình nghiên cứu .1 Các thuật ngữ được sử dụng chỉ trách nhiệm trong các nghiên cứu .2 Việc sử dụng TNGT trong các chính sách, pháp luật .3 Thống kê mẫu nghiên cứu .4 Kết quả đo lường độ tin cậy thang đo và giá trị hội tụ .5 Giá trị HTMT (Heterotrait-Monotrait ratio) .6 Giá trị hệ số phóng đại .7 Mối quan hệ trực tiếp giữa các cấu trúc trong mô hình .8 Mức độ ảnh hưởng bởi quy mô .9 Giá trị của hệ số Q2 .10 Ảnh hưởng của biến trung gian .11 Tác động của các biến trong mô hình .12 Bảng so sánh kết quả nghiên cứu .146 xi DANH MỤC HÌNH Hình 3.