Năng lực cạnh tranh, hiệu quả và rủi ro ngân hàng - TS Dương Thị Ánh Tiên

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH ---------------------------------------------- DƯƠNG THỊ ÁNH TIÊN NĂNG LỰC CẠNH TRANH, HIỆU QUẢ VÀ RỦI RO NGÂN HÀNG: TRƯỜNG HỢP VIỆT NAM VÀ CÁC QUỐC GIA ĐÔNG NAM Á LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Tp. Hồ Chí Minh - Năm 2023 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH ---------------------------------------------- DƯƠNG THỊ ÁNH TIÊN NĂNG LỰC CẠNH TRANH, HIỆU QUẢ VÀ RỦI RO NGÂN HÀNG: TRƯỜNG HỢP VIỆT NAM VÀ CÁC QUỐC GIA ĐÔNG NAM Á Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng Mã số : 9340201 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1.p HỒ CHÍ MÌNH-NĂM 2023 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan Luận án tiến sĩ “Năng lực cạnh tranh, hiệu quả và rủi ro ngân hàng: Trường hợp Việt Nam và các quốc gia Đông Nam Á” là công trình nghiên cứu của riêng tôi được thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của Thầy GS.TS Võ Xuân Vinh và PGS.TS Hoàng Đức.

Kết quả nghiên cứu trong luận án là trung thực. Số liệu của luận án và tài liệu tham khảo được tác giả kế thừa có trích dẫn và tham chiếu đầy đủ. Nội dung của luận án chưa được ai công bố ở bất kỳ công trình nào. Tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm về tính pháp lý trong quá trình nghiên cứu khoa học của luận án Tp.

Hồ Chí Minh, năm 2023 Nghiên cứu sinh Dương Thị Ánh Tiên i LỜI CẢM ƠN Lời đầu tiên, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc và kính trọng đến thầy GS.TS Võ Xuân Vinh đã giúp đỡ tôi rất nhiều từ định hướng nghiên cứu, hướng dẫn và động viên trong suốt quá trình học tập đến việc tạo điều kiện giúp đỡ một phần học phí cho tôi để tôi mới có thể tiếp tục và hoàn thành việc học nghiên cứu sinh tại Trường Đại học Kinh tế Tp. Hồ Chí Minh. Tôi cũng xin trân trọng cảm ơn thầy PGS.TS Hoàng Đức đã hướng dẫn, chỉ bảo và tạo điều kiện để tôi hoàn thành nhiệm vụ nghiên cứu. Tôi xin cảm ơn tất cả quý thầy cô của Khoa Ngân hàng, Viện Đào tạo Sau đại học luôn tạo mọi điều kiện thuận lợi để tôi hoàn thành nhiệm vụ nghiên cứu của mình.

Tôi luôn cảm thấy mình rất may mắn và tự hào khi được là học trò của các thầy các cô tại ngôi trường này. Cuối cùng, tôi xin cảm ơn đến gia đình, đồng nghiệp và bạn bè đã hỗ trợ và động viên trong thời gian học tập và nghiên cứu để tôi hoàn thành luận án. ii MỤC LỤC LỜI CẢM ƠN. ii DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT.

vi DANH MỤC CÁC BẢNG. viii DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ. xi CHƯƠNG 1. Lý do nghiên cứu.

Mục tiêu nghiên cứu. Mục tiêu chung. Mục tiêu cụ thể. Câu hỏi nghiên cứu.

Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu.

Điểm khác biệt để tạo tính mới của đề tài. Cấu trúc luận án. 13 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM. Cơ sở lý thuyết về cạnh tranh.

Quan điểm về cạnh tranh. Cơ sở lý thuyết và các nghiên cứu thực nghiệm về năng lực cạnh tranh. Phương pháp đo lường. Nghiên cứu thực nghiệm về các yếu tố tác động đến năng lực cạnh tranh.

Các nghiên cứu thực nghiệm ở nước ngoài. Các nghiên cứu thực nghiệm ở Việt Nam. Khe hở nghiên cứu và nhận xét. Giả thuyết nghiên cứu.

Cơ sở lý thuyết và các nghiên cứu thực nghiệm về mối quan hệ giữa năng lực cạnh tranh, hiệu quả và rủi ro ngân hàng. Khái niệm hiệu quả. Khái niệm rủi ro. Lý thuyết cạnh tranh hiệu quả.

Lý thuyết cạnh tranh và rủi ro. Lý thuyết rủi ro và hiệu quả. Các nghiên cứu thực nghiệm. Các nghiên cứu thực nghiệm ở nước ngoài.

Các nghiên cứu thực nghiệm ở Việt Nam. Khe hở nghiên cứu và nhận xét. Giả thuyết nghiên cứu .71 TÓM TẮT CHƯƠNG 2. 76 MÔ HÌNH, PHƯƠNG PHÁP VÀ DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU.

Mô hình nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng lên năng lực cạnh tranh ngân hàng. Mô hình nghiên cứu. Đo lường biến số mô hình. Mô hình nghiên cứu mối quan hệ giữa năng lực cạnh tranh, hiệu quả và rủi ro ngân hàng.

Mô hình nghiên cứu. Đo lường biến số mô hình nghiên cứu mối quan hệ giữa năng lực cạnh tranh, hiệu quả và rủi ro. Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp ước lượng tác động cố định và tác động ngẫu nhiên.

Phương pháp Momen tổng quát (Generalized Method of Moments –GMM). Phương pháp hồi quy tự động vector trong phân tích dữ liệu bảng. Phương pháp thu thập và xử lý dữ liệu. Mô tả quy trình thu thập dữ liệu.

Xử lý dữ liệu. 96 TÓM TẮT CHƯƠNG 3. 99 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Các yếu tố tác động đến năng lực cạnh tranh ngân hàng.

Thống kê mô tả các biến. Phân tích hệ số tương quan. Kết quả nghiên cứu trường hợp các quốc gia Đông Nam Á. Kết quả nghiên cứu trường hợp Việt Nam.

So sánh kết quả nghiên cứu với kết quả của các nghiên cứu trước. Mối quan hệ giữa năng lực cạnh tranh, hiệu quả và rủi ro ngân hàng. Thống kê mô tả các biến. Phân tích hệ số tương quan.

Kết quả nghiên cứu trường hợp Đông Nam Á. Kết quả nghiên cứu trường hợp Việt Nam. So sánh kết quả nghiên cứu luận án với kết quả các nghiên cứu trước. 136 TÓM TẮT CHƯƠNG 4.

142 KẾT LUẬN VÀ GỢI Ý CHÍNH SÁCH. Kết luận nghiên cứu. Gợi ý chính sách. Những đóng góp mới của luận án.

Về mặt lý thuyết. Về mặt thực tiễn. Hạn chế của luận án và hướng nghiên cứu trong tương lai. Hạn chế của luận án.

Hướng nghiên cứu trong tương lai. 156 TÓM TẮT CHƯƠNG 5. 158 DANH MỤC CÔNG TRÌNH LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN ĐÃ ĐƯỢC CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ. 160 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

182 NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP CÁC QUỐC GIA ĐÔNG NAM Á. 193 NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP VIỆT NAM. 193 vi DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT Từ viết tắt Nghĩa Tiếng Anh Nghĩa Tiếng việt ADB Asian Development bank Ngân hàng phát triển Châu Á CBV Competence-Based View Cạnh tranh dựa trên năng lực CE Cost Efficiency Hiệu quả chi phí CMT Competitive Market Thị trường cạnh tranh CR Concentration ratio Tỷ lệ mức tập trung DEA Data Envelopment Analysis Phương pháp phân tích bao dữ liệu ES Efficient Structure Cấu trúc hiệu quả FEM Fixed Effects Model Mô hình tác động cố định GCC Gulf Cooperation Countries Các quốc gia hợp tác vùng vịnh HHI Herfindahl-Hirschman Index Chỉ số HHI HTTC Hệ thống tài chính IMF International Monetary Fund Quỹ tiền tệ quốc tế KNSL Khả năng sinh lời MO Market Orientation Định hướng thị trường MQH Mối quan hệ NLCT Competition capability Năng lực cạnh tranh New Empirical Industrial Tổ chức công nghiệp thực nghiệm NEIO Organization mới NHTM Ngân hàng thương mại NHTW Ngân hàng Trung ương NIM Net Interest Margin Tỷ lệ thu nhập lãi thuần NPLs Non-Performing Loans Nợ xấu Phương pháp bình phương nhỏ OLS Ordinary Least Square nhất PBT Profit Before Tax Lợi nhuận trước thuế PLL Provision for loan losses Dự phòng rủi ro tín dụng PTE Pure Technical Efficiency Hiệu quả kỹ thuật thuần PVAR PanelVector Autoregression Tự hồi quy vector dữ liệu bảng vii Từ viết tắt Nghĩa Tiếng Anh Nghĩa Tiếng việt REM Random Effects Model Mô hình tác động ngẫu nhiên ROA Return On Assets Lợi nhuận ròng trên tổng tài sản Lợi nhuận ròng trên vốn chủ sở ROAA Return On Average Asset hữu bình quân Lợi nhuận ròng trên vốn chủ sở hữu ROAE Return On Average Equity-ROAE bình quân Lợi nhuận ròng trên vốn chủ sở ROE Return On Equity hữu SCP Structure-Conduct-Performance Cấu trúc-Hành vi-Hiệu quả SE Scale Efficiency Hiệu quả quy mô SFA Stochastic Frontier Approach Tiếp cận biên ngẫu nhiên System-Generalise Method of Phương pháp momen tổng quát hệ SGMM Monments thống TE Technically Efficiency Hiệu quả kỹ thuật viii DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 2. Tổng hợp kết quả của các nghiên cứu có liên quan.

Tổng hợp các biến trong mô hình nghiên cứu (3. Các biến đo lường mối quan hệ giữa năng lực cạnh tranh, hiệu quả và rủi ro ngân hàng. Thống kê mô tả các biến, nghiên cứu trường hợp các quốc gia Đông Nam Á. Thống kê mô tả các biến, nghiên cứu trường hợp Việt Nam.

Ma trận hệ số tương quan giữa các biến độc lập trong mô hình nghiên cứu, trường hợp các quốc gia Đông Nam Á. Ma trận hệ số tương quan giữa các biến độc lập trong mô hình nghiên cứu, trường hợp Việt Nam. Kết quả nghiên cứu các yếu tố tác động đến năng lực cạnh tranh ngân hàng, trường hợp Đông Nam Á. Các yếu tố tác động đến năng lực cạnh tranh, nghiên cứu trường hợp Việt Nam.

So sánh kết quả nghiên cứu với kết quả của các nghiên cứu trước (mục tiêu nghiên cứu thứ nhất). Thống kê mô tả các biến, nghiên cứu trường hợp Đông Nam Á. Thống kê mô tả các biến, nghiên cứu trường hợp Việt Nam. Ma trận hệ số tương quan giữa các biến độc lập và biến phụ thuộc, nghiên cứu trường hợp Đông Nam Á.

Ma trận hệ số tương quan giữa các biến độc lập và biến phụ thuộc, nghiên cứu trường hợp Việt Nam. Xác định bậc độ trễ tối ưu cho phương pháp ước lượng PVAR. Kiểm định tính dừng dữ liệu của Lerner, ROA, ROE và Zscore, nghiên cứu trường hợp Đông Nam Á. Kiểm định tính ổn định dữ liệu của của Lerner, ROA, ROE và Zscore nghiên cứu trường hợp Đông Nam Á.

Kết quả ước lượng mối quan hệ giữa năng lực cạnh tranh, hiệu quả lợi nhuận và rủi ro trong mô hình nghiên cứu trường hợp Đông Nam Á. Phân tích quan hệ nhân quả Granger giữa năng lực cạnh tranh, hiệu quả lợi nhuận và rủi ro ngân hàng , trường hợp Đông Nam Á .16 trình bày bậc trễ tối ưu là 1, thỏa mãn giá trị lớn nhất của CD, giá trị nhỏ nhất của MBIC và MQIC. Kiểm định tính dừng dữ liệu của Lerner, dROA, dROE và Zscore, nghiên cứu trường hợp Việt Nam. Kiểm định tính ổn định dữ liệu của Lerner, ROA, ROE và Zscore nghiên cứu trường hợp Đông Nam Á.

Kết quả ước lượng mối quan hệ giữa năng lực cạnh tranh, hiệu quả và rủi ro ngân hàng nghiên cứu trường hợp Việt Nam. Phân tích quan hệ nhân quả Granger giữa năng lực cạnh tranh, hiệu quả lợi nhuận và rủi ro tín dụng ngân hàng, nghiên cứu trường hợp Việt Nam.