Luận án tiến sĩ: Minh bạch và công bố thông tin công ty niêm yết Việt Nam

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ -------------- LÊ XUÂN THÁI MINH BẠCH VÀ CÔNG BỐ THÔNG TIN CỦA CÁC CÔNG TY NIÊM YẾT TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH TÀI CHÍNH- NGÂN HÀNG MÃ NGÀNH: 62340201 Cần Thơ – Năm 2020 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ -------------- LÊ XUÂN THÁI MINH BẠCH VÀ CÔNG BỐ THÔNG TIN CỦA CÁC CÔNG TY NIÊM YẾT TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH TÀI CHÍNH - NGÂN HÀNG MÃ NGÀNH: 62340201 NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC PGS. TRƯƠNG ĐÔNG LỘC Cần Thơ - Năm 2020 CHẤP THUẬN CỦA HỘI ĐỒNG Luận án tiến sĩ với tựa đề là “Minh bạch và công bố thông tin của các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam” do nghiên cứu sinh Lê Xuân Thái thực hiện theo sự hướng dẫn của PGs.Ts Trương Đông Lộc. Luận án đã báo cáo và được Hội đồng chấm luận án thông qua ngày 13/ 06/ 2020. Uỷ viên Uỷ viên PGs.Ts Bùi Văn Trịnh PGs.Ts Trần Ái Kết Phản biện 1 Phản biện 2 PGs.Ts Hạ Thị Thiều Dao PGs.Ts Trương Thị Hồng Người hướng dẫn Thư ký PGs.Ts Trương Đông Lộc Ts.Lê Long Hậu Chủ tịch Hội đồng PGs.Ts Lê Khương Ninh LỜI CẢM ƠN Trong quá trình hoàn thành luận án này, tôi đã nhận được sự giúp đỡ, động viên chân thành và quý báu của rất nhiều bạn bè, đồng nghiệp.

Tôi xin gửi lời cám ơn đến tất cả mọi người. Trong quá trình học tập và hoàn thành luận án tại Khoa Kinh tế, Trường Đại học Cần Thơ, tôi đã nhận được sự truyền đạt những kiến thức hữu ích, sự hỗ trợ tốt trong các công việc luận án của Quý thầy/cô để hoàn thành đúng tiến độ mong đợi. Tôi xin gửi lời cám ơn đến Quý thầy/cô công tác tại Khoa Kinh tế.Ts Trương Đông Lộc đã tận tình hướng dẫn, động viên, giúp đỡ và truyền đạt những kiến thức hữu ích cho tôi trong suốt thời gian thực hiện luận án này, là người tạo điều kiện cho tôi đến với chương trình nghiên cứu và niềm say mê trong một lĩnh vực mới mẽ này. Các bạn nghiên cứu sinh ngành Tài chính - Ngân hàng Khoá 1 (2015-2019) đã ủng hộ tôi, cùng tôi đi qua các giai đoạn khó khăn trong học tập.

Cuối cùng, cám ơn em Thanh Vân, người vợ tôi đã tạo mọi điều kiện thời gian và tài chính, những lời động viên đúng lúc để tôi hoàn thành luận án này. Cần Thơ, ngày 24 tháng 11 năm 2020 Người thực hiện Lê Xuân Thái LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu của bản thân. Các số liệu và kết quả trình bày trong luận án là trung thực và chưa từng được công bố trong bất kỳ luận án cùng cấp nào trước đây. Cần Thơ, ngày 24 tháng 11 năm 2020 Người thực hiện Lê Xuân Thái CÁC LUẬN ÁN TRƯỚC CÓ LIÊN QUAN Luận án đã tra cứu trên hệ thống lưu trữ Thư viện quốc gia có các luận án về công bố thông tin có tên và tác giả như sau: 1/ Minh bạch hoá thông tin trên thị trường chứng khoán Việt Nam đáp ứng yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế Tác giả: Nguyễn Thuý Anh Nơi bảo vệ: Trường Đại học Ngoại thương - Hà Nội, năm 2013 2/ Minh bạch thông tin tài chính của các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam Tác giả: Lê Thị Mỹ Hạnh Nơi bảo vệ: Trường Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh, năm 2015 3/ Nghiên cứu công bố thông tin kế toán của các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam Tác giả: Đặng Thị Bích Ngọc Nơi bảo vệ: Học viện Tài chính – Hà Nội, năm 2018 Nội dung của luận án không có trùng lắp với các luận án đã công bố trên Tóm tắt Mục tiêu của luận án là xây dựng bộ chỉ số đo mức độ minh bạch và công bố thông tin của các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam; xác định ảnh hưởng của các yếu tố quản trị và tài chính công ty đến mức độ minh bạch và công bố thông tin của công ty; ảnh hưởng của mức độ minh bạch và công bố thông tin đến chi phí vốn chủ sở hữu và hiệu quả tài chính của công ty niêm yết.

Số liệu sử dụng trong nghiên cứu là số liệu dạng bảng được thu thập từ các báo cáo thường niên, báo cáo tài chính, báo cáo quản trị công ty và tài liệu được công bố công khai qua mạng internet có liên quan của 484 công ty niêm yết trên Sở Giao dịch chứng khoán thành phố Hồ Chí Minh (HOSE) và Sở Giao dịch chứng khoán Hà Nội (HNX) trong giai đoạn 2014-2016. Bộ chỉ số minh bạch và công bố thông tin của luận án là sự vận dụng điểm minh bạch và công bố thông tin theo tiêu chuẩn S&P vào thị trường chứng khoán Việt Nam, kết hợp tuân thủ công bố thông tin theo pháp luật Việt Nam (Thông tư 155/2015/BTC), tự nguyện công bố thông tin của công ty niêm yết. Sử dụng phương pháp ước lượng bình phương nhỏ nhất hai bước (Two Stages Least of Square) và Moment tổng quát (Generalized Method of Moments), luận án tìm thấy tính độc lập của Hội đồng quản trị, quy mô công ty, tỷ suất lợi nhuận trên tài sản có tương quan thuận với mức độ minh bạch và công bố thông tin của công ty niêm yết. Luận án còn tìm thấy mối tương quan thuận giữa công bố thông tin trong quá khứ đến mức độ công bố thông tin ở kỳ hiện tại của công ty.

Minh bạch và công bố thông tin có tương quan nghịch với chi phí vốn chủ sở hữu của công ty. Mức độ minh bạch và công bố thông tin của công ty có tương quan thuận với tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (ROE) và tỷ suất lợi nhuận trên tài sản (ROA); tỷ lệ sở hữu quản trị và tỷ lệ sở hữu nước ngoài có tương quan thuận với tỷ số ROE; đòn bẩy tài chính có tương quan nghịch với tỷ số ROE và ROA. Các điểm mới của luận án: xây dựng bộ chỉ số minh bạch và công bố thông tin theo tiêu chuẩn S&P kết hợp pháp luật về công bố thông tin của Việt Nam, tìm thấy mối tương quan thuận giữa minh bạch và công bố thông tin trong quá khứ đến mức độ minh bạch và công bố thông tin ở kỳ hiện tại của công ty, mức độ minh bạch và công bố thông tin có ảnh hưởng nghịch chiều đến chi phí vốn chủ sở hữu, và ảnh hưởng thuận chiều với hiệu quả tài chính công ty niêm yết. Từ khóa: Chi phí vốn chủ sở hữu, hiệu quả tài chính, minh bạch và công bố thông tin, thị trường chứng khoán Việt Nam i Abstract The objectives of thesis are to establish a transparency and disclosure index to estimate transparency and disclosure companies of companies listed on the Vietnamese stock market, to determine the effect of corporate governance and finance as determinants on transparency and disclosure of companies, to determine the effect transparency and disclosure index of companies on cost of equity and firm performance of companies listed on the Vietnamese stock market.

Data used in the study are panel data that were mainly collected from annual reports, audited financial statements, management reports and related documents taken via on internet of 484 companies listed on Ho Chi Minh Stock Exchange (HOSE) and Ha Noi Stock Exchange (HNX) for the period from 2014 to 2016. Transparency and disclosure index of this thesis is an applying Standard and Poor’s items of transparency and disclosure score in the Vietnamese stock market, and combining mandatory disclosure based on Circular 155/BTC/2015 as well as voluntary disclosure of companies. Using 2SLS and GMM approaches, results of thesis reveal that firm characteristics such as independent members in board, firm size, firm performance has positive relationship with transparency and disclosure degree of listed companies. Based on the empirical evidences derived from this study, it is concluded that degree of transparency and disclosure of firms in the previous time has positive relation with that in the present.

Besides, degree of transparency and disclosure of firms has negative relation with cost of equity. Results reveal that transparency and disclosure index (TDI) of listed firms has positive relationship with ratio of return on equity (ROE) and ratio of return on assets (ROA). Finally, based on the empirical evidences derived from this study, it is concluded that ownership structure (both board structure and foreigner structure) has positive relationship with return on equity of listed firms; in contract, leverage has negative relation with ROE and ROA. New findings of thesis are establishing a transparency and disclosure index to estimate transparency and disclosure companies of companies listed on the Vietnamese stock market based on Standard and Poor’s items and laws of mandatory disclosure of listed companies, the positive relation of transparency and disclosure of firms in the previous time and in the present, the negative relation of degree of transparency and disclosure of firms and cost of equity and the positive relation of transparency and disclosure of firms and firms performance.

Keywords: Cost of equity, firm performance, transparency and disclosure, Vietnam Stock Exchange Market ii MỤC LỤC Nội dung Trang Tóm tắt i Abstract ii CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU.2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU.1 Mục tiêu chung.2 Mục tiêu cụ thể.3 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU.1 Đối tượng nghiên cứu.2 Phạm vi nghiên cứu.4 ĐIỂM MỚI CỦA LUẬN ÁN. 5 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ TỔNG QUAN TÀI LIỆU.1 MỘT SỐ KHÁI NIỆM LIÊN QUAN.1 Thông tin của công ty niêm yết.2 Sự minh bạch thông tin.3 Công bố thông tin.4 Minh bạch và công bố thông tin.5 Chi phí vốn chủ sở hữu.6 Hiệu quả tài chính.1 Lý thuyết thông tin bất cân xứng.3 Cơ chế sàng lọc thông tin.4 Lý thuyết đại diện.5 Lý thuyết quan hệ người quản lý.6 Lý thuyết chi phí giao dịch.7 Cơ sở về mối quan hệ giữa công bố thông tin, chi phí vốn chủ sở hữu.8 Cơ sở về mối quan hệ giữa công bố thông tin và hiệu quả tài chính.3 LƯỢC KHẢO CÁC NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM.1 Chỉ số công bố thông tin trên thế giới.1 Bộ thẻ điểm Quản trị công ty của Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế24 2.2 Chỉ số minh bạch và công bố thông tin của Standard and Poors.3 Hệ thống xếp hạng minh bạch và công bố thông tin của Đài Loan.4 Chỉ số Quản trị và minh bạch của Singapore.2 Chỉ số công bố thông tin tại Việt Nam.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến minh bạch và công bố thông tin của các công ty niêm yết.1 Quản trị công ty.2 Quy mô công ty.3 Cấu trúc sở hữu.4 Kiểm soát từ bên ngoài công ty.5 Hệ thống pháp luật về công bố thông tin đối với công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt nam.4 Ảnh hưởng của minh bạch và công bố thông tin đến chi phí vốn chủ sở hữu công ty niêm yết.