Luận án TS: Vận dụng CMKTQT hoàn thiện BCTC DN Việt Nam – Lê Hoàng Phúc

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH --------------- LÊ HOÀNG PHÚC VẬN DỤNG CHUẨN MỰC KẾ TOÁN QUỐC TẾ ĐỂ HOÀN THIỆN HỆ THỐNG BÁO CÁO TÀI CHÍNH DOANH NGHIỆP TRONG ĐIỀU KIỆN Ở VIỆT NAM Chuyên ngành : KẾ TOÁN Mã số : 62340301 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Người hướng dẫn khoa học : PGS.TS VÕ VĂN NHỊ TP.HCM, năm 2014 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu và nội dung trong luận án là trung thực. Kết quả của luận án chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào. Tác giả luận án MỤC LỤC Lời cam đoan Mục lục Danh mục các ký hiệu, các chữ viết tắt Danh mục Bảng Danh mục Hình PHẦN MỞ ĐẦU 1 Chương 1 : CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ BÁO CÁO TÀI CHÍNH DOANH NGHIỆP 11 1.

Bản chất của Báo cáo tài chính 11 1. Khái niệm Báo cáo tài chính 11 1. Mục đích của báo cáo tài chính 12 1. Theo Hội đồng chuẩn mực kế toán quốc tế 12 1.

Theo Hội đồng chuẩn mực kế toán tài chính Mỹ 13 1. Vai trò của báo cáo tài chính 14 1. Đặc điểm chất lượng và các nhân tố tác động đến Báo cáo tài chính 16 1. Đặc điểm chất lượng của báo cáo tài chính 16 1.

Các đặc điểm chất lượng của thông tin tài chính hữu ích 16 1. Nhận xét về đặc điểm chất lượng của thông tin tài chính hữu ích 22 1. Các nhân tố tác động đến báo cáo tài chính 23 1. Các nhân tố tác động đến báo cáo tài chính 23 1.

Nhận xét về các nhân tố tác động đến báo cáo 31 tài chính 1. Nội dung Báo cáo tài chính 32 1. Các yếu tố và ghi nhận các yếu tố của báo cáo tài chính 32 1. Theo Hội đồng chuẩn mực kế toán quốc tế 32 1.

Theo Hội đồng chuẩn mực kế toán tài chính Mỹ 36 1. Nội dung báo cáo tài chính 37 1. Báo cáo tài chính theo Chuẩn mực kế toán quốc tế 37 1. Báo cáo tài chính doanh nghiệp tại Mỹ, Pháp và Trung Quốc 45 1.

Báo cáo về nguồn lực tri thức và trách nhiệm xã hội doanh nghiệp 49 1. Báo cáo về nguồn lực tri thức 49 1. Báo cáo về trách nhiệm xã hội doanh nghiệp 51 1. Nhận xét về Nội dung báo cáo tài chính 53 1.

Áp dụng Chuẩn mực kế toán quốc tế đối với báo cáo tài chính tại các quốc gia và kinh nghiệm cho Việt Nam 55 1. Tóm tắt quá trình phát triển và khái quát nội dung của chuẩn mực kế toán quốc tế 55 1.Tóm tắt quá trình phát triển chuẩn mực kế toán quốc tế 55 1. Khái quát nội dung của chuẩn mực kế toán quốc tế 56 1. Thực trạng áp dụng chuẩn mực kế toán quốc tế đối với báo cáo tài chính tại các quốc gia 58 1.

Đối với Mỹ 60 1. Đối với Pháp và các nước Liên minh Châu Âu 62 1. Đối với Trung Quốc và một số quốc gia Đông Nam Á 63 1. Kinh nghiệm cho Việt Nam trong quá trình hòa hợp với chuẩn mực kế toán quốc tế 65 Chương 2: THỰC TRẠNG HỆ THỐNG BÁO CÁO TÀI CHÍNH DOANH NGHIỆP VIỆT NAM 69 2.

Tóm tắt quá trình phát triển của hệ thống Báo cáo tài chính doanh nghiệp Việt Nam 69 2. Giai đoạn trước năm 1995 69 2. Giai đoạn từ năm 1995 đến nay 70 2. Hệ thống báo cáo tài chính doanh nghiệp Việt Nam hiện hành 73 2.

Đặc điểm của các nhân tố tác động đến hệ thống báo cáo tài chính doanh nghiệp ở Việt Nam 73 2. Mục đích, yêu cầu, nguyên tắc soạn thảo báo cáo tài chính 80 2. Kết cấu, nội dung hệ thống báo cáo tài chính doanh nghiệp hiện hành 82 2. Đánh giá thực trạng và vấn đề cần giải quyết đối với hệ thống báo cáo tài chính doanh nghiệp Việt Nam 87 2.

Đối chiếu một số nội dung của hệ thống báo cáo tài chính theo quy định của Việt Nam với IASB 87 2. Các nội dung tương đồng 89 2. Các nội dung khác nhau 90 2. Một số ý kiến của doanh nghiệp, nhà đầu tư và chuyên gia về hệ thống báo cáo tài chính hiện hành 97 2.

Ý kiến của một số doanh nghiệp, nhà đầu tư 97 2. Ý kiến của chuyên gia 102 2. Đánh giá thực trạng hệ thống báo cáo tài chính doanh nghiệp Việt Nam 105 2. Nhận diện những vấn đề cần giải quyết đối với hệ thống báo cáo tài chính doanh nghiệp Việt Nam hiện nay 119 Chương 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN HỆ THỐNG BÁO CÁO TÀI CHÍNH DOANH NGHIỆP VIỆT NAM 123 3.

Quan điểm, phương hướng hoàn thiện hệ thống Báo cáo tài chính doanh nghiệp Việt Nam 123 3. Quan điểm hoàn thiện 124 3. Phương hướng hoàn thiện 127 3. Các giải pháp hoàn thiện hệ thống báo cáo tài chính doanh nghiệp Việt Nam 130 3.

Các giải pháp trong ngắn hạn để khắc phục hạn chế của hệ thống báo cáo tài chính hiện hành 130 3. Hoàn thiện các quy định về khung lý thuyết cho Báo cáo tài chính 130 3. Điều chỉnh, bổ sung kết cấu, nội dung hệ thống Báo cáo tài chính hiện hành 133 3. Xây dựng hệ thống báo cáo tài chính linh hoạt trong nền kinh tế thị trường ở Việt Nam 142 3.

Các giải pháp dài hạn phát triển, hoàn thiện hệ thống Báo cáo tài chính doanh nghiệp Việt Nam 146 3. Định hướng sử dụng Giá trị hợp lý trong định giá các yếu tố của báo cáo tài chính 147 3. Định hướng ghi nhận và báo cáo về nguồn lực tri thức doanh nghiệp trên báo cáo tài chính 154 3. Định hướng ghi nhận và báo cáo về trách nhiệm xã hội doanh nghiệp trên báo cáo tài chính 161 3.

Lộ trình thực hiện các giải pháp hoàn thiện hệ thống báo cáo tài chính 167 3. Một số kiến nghị hỗ trợ cho việc hoàn thiện hệ thống Báo cáo tài chính doanh nghiệp Việt Nam 171 3. Đối với Nhà nước, cơ quan chức năng quản lý về kế toán kiểm toán và công bố thông tin trên thị trường chứng khoán 171 3. Đối với các tổ chức nghề nghiệp và cơ sở đào tạo kế toán, kiểm toán 175 3.

Đối với các doanh nghiệp 176 KẾT LUẬN 179 CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT Tiếng Việt BCTC Báo cáo tài chính CĐKT Cân đối kế toán KQHĐKD Kết quả hoạt động kinh doanh TTCK Thị trường chứng khoán TSCĐ Tài sản cố định VAS Chuẩn mực kế toán Việt Nam Tiếng Anh FASB Hội đồng Chuẩn mực kế toán tài chính Mỹ (Financial Accounting Standard Board) Framework Khuôn mẫu lý thuyết cho Báo cáo tài chính (The Conceptual Framework for Financial Reporting) GAAP Các nguyên tắc kế toán được thừa nhận rộng rãi (Generally accepted accounting principles) IASB Hội đồng Chuẩn mực kế toán quốc tế (International Accounting Standard Board ) IAS Chuẩn mực kế toán quốc tế (International Accounting Standard) IFRS Chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế (International Financial Reporting Standard) DANH MỤC BẢNG Bảng 1.1 : Các đặc điểm chất lượng của thông tin tài chính hữu ích theo IASB và FASB Bảng 1.2 : Tác động của các giá trị văn hóa đến giá trị kế toán Bảng 1.3 : Tình hình sử dụng IAS/IFRS tại các quốc gia đến tháng 12/2013 Bảng 2.1: Đối chiếu mục đích, đặc điểm chất lượng, ghi nhận các yếu tố và nguyên tắc soạn thảo, trình bày BCTC giữa VAS và IAS/IFRS Bảng 2.2 : Đối chiếu hệ thống báo cáo, các BCTC cơ bản giữa VAS và IAS/IFRS Bảng 2.3 : Đối chiếu nội dung một số khoản mục chủ yếu trên BCTC giữa VAS và IAS/IFRS Bảng 2.4 : Thống kê mô tả kết quả khảo sát doanh nghiệp, nhà đầu tư Bảng 2.5 : So sánh việc ghi nhận giá trị các nguồn lực tri thức trong cơ cấu tài sản vô hình của doanh nghiệp giữa VAS và IAS/IFRS Bảng 3.1 : Các thành phần và thuộc tính của nguồn lực tri thức Bảng 3.2 : Các thành phần và thuộc tính chủ yếu của nguồn lực tri thức trình bày trên BCTC doanh nghiệp Việt Nam Bảng 3.3 : Nội dung cơ bản của Báo cáo trách nhiệm xã hội doanh nghiệp Việt Nam Bảng 3.4 : Các yếu tố trình bày trên báo cáo trách nhiệm xã hội doanh nghiệp Việt Nam Bảng 3.5 : Hệ thống chỉ số đánh giá trách nhiệm xã hội doanh nghiệp Việt Nam Bảng 3.6 : Lộ trình phát triển và hoàn thiện hệ thống BCTC doanh nghiệp Việt Nam. DANH MỤC HÌNH Hình 1.1 : Mô hình quan hệ giữa nguồn cung cấp vốn và văn hóa Hình 3.1 : Mô hình về phạm vi của thông tin công bố trong hệ thống BCTC linh hoạt Hình 3.2 : Mô hình về mức độ chi tiết của thông tin công bố trong hệ thống BCTC linh hoạt Hình 3.3 : Mô hình khung xây dựng các hệ số đánh giá nguồn lực tri thức doanh nghiệp Việt Nam. -1- PHẦN MỞ ĐẦU 1. Sự cần thiết của đề tài nghiên cứu Báo cáo tài chính (BCTC) là sản phẩm của kế toán tài chính, là đầu ra của hệ thống thông tin kế toán.

Mục đích của BCTC là cung cấp thông tin tài chính hữu ích về doanh nghiệp cho các nhà đầu tư hiện tại và tiềm năng, người cho vay và các chủ nợ khác trong việc đưa ra quyết định về việc cung cấp nguồn lực cho doanh nghiệp (IASB, 2010a). BCTC là nguồn thông tin quan trọng cho các giao dịch về vốn của doanh nghiệp, đặc biệt trên thị trường chứng khoán. Việc hoàn thiện BCTC không chỉ có ý nghĩa về mặt lý thuyết mà nó còn có ý nghĩa thực tiễn quan trọng trong việc đáp ứng một cách phù hợp nhu cầu thông tin đa dạng trong quá trình phát triển không ngừng của các nền kinh tế. Trên phương diện lý thuyết, những kết quả của dự án hội tụ giữa IASB và FASB về việc xây dựng một khuôn mẫu lý thuyết cho việc lập và trình bày BCTC là sản phẩm của một vấn đề được tranh luận tích cực, từ việc xác định cách tiếp cận, mục đích, đặc điểm chất lượng, cho đến các nguyên tắc chi phối việc soạn thảo và trình bày BCTC (Choi and Meek, 2011).

Trên phương diện thực tiễn, các chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế đang trong quá trình đổi mới để hướng đến một bộ chuẩn mực kế toán toàn cầu, chất lượng cao (a high quality, global accounting standards), phục vụ cho thị trường vốn.