Luận án tiến sĩ: Hoạt động mua bán sáp nhập ngân hàng thương mại tại Việt Nam (2018)

1 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM HỌC VIỆN NGÂN HÀNG --------o0o--------- HOẠT ĐỘNG MUA BÁN VÀ SÁP NHẬP NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI TẠI VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ HÀ NỘI - 2018 2 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM HỌC VIỆN NGÂN HÀNG --------o0o--------- HOẠT ĐỘNG MUA BÁN VÀ SÁP NHẬP NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI TẠI VIỆT NAM CHUYÊN NGÀNH: TÀI CHÍNH, NGÂN HÀNG MÃ SỐ: 62340201 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Người hướng dẫn khoa học: 1.TS Lê Thị Tuấn Nghĩa 2.TS Nguyễn Thị Bất HÀ NỘI - 2018 3 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, tư liệu được sử dụng trong luận án có nguồn gốc rõ ràng. Các giải pháp và kiến nghị đưa ra là xuất phát từ thực tế nghiên cứu và kinh nghiệm cá nhân. Hà Nội, ngày tháng năm 2018 Nghiên cứu sinh Vương Thị Minh Đức 4 LỜI CẢM ƠN Với tình cảm và lòng biết ơn chân thành nhất, tôi xin được gửi lời cảm ơn đến: - Đảng ủy, Ban giám đốc, Khoa sau đại học Học viện Ngân hàng, Ban lãnh đạo Phân viện Bắc Ninh đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và làm luận án.

- Quý Thầy/cô Khoa sau đại học đã cung cấp cho tôi kiến thức chuyên môn, kỹ năng nghiên cứu trong suốt khóa học - Quý Thầy/cô trong hội đồng chấm luận án đã đóng góp cho tôi những ý kiến quý báu trong quá trình viết và hoàn thành luận án.TS Lê Thị Tuấn Nghĩa và PGS.TS Nguyễn Thị Bất đã tận tình hướng dẫn, động viên, giúp đỡ và chỉ bảo tôi trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thiện luận án. - Các cán bộ làm việc trong các NHTM, các khách hàng của các NHTM đã tham gia khảo sát để tôi có những thông tin thực tế về vấn đề nghiên cứu. - Gia đình, đồng nghiệp, bạn bè đã luôn động viên, giúp đỡ giúp tôi vượt qua những khó khăn trong quá trình học tập và hoàn thành luận án. Mặc dù đã cố gắng rất nhiều trong quá trình nghiên cứu nhưng luận án không tránh khỏi những khiếm khuyết, tôi kính mong nhận được những ý kiến đóng góp quý báu của quý thầy/cô, đồng nghiệp để bản luận án được hoàn thiện hơn.

Trân trọng cảm ơn! Hà Nội, ngày tháng năm 2018 Nghiên cứu sinh Vương Thị Minh Đức 5 MỤC LỤC DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT DANH MỤC BẢNG SỐ LIỆU DANH MỤC SƠ ĐỒ BIẾU ĐỒ MỞ ĐẦU…………………………………………………………………………. 1 CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG MUA BÁN VÀ SÁP 21 NHẬP NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI…………………………………………. HOẠT ĐỘNG MUA BÁN VÀ SÁP NHẬP NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI. Đặc điểm hoạt động mua bán và sáp nhập ngân hàng thương mại…………….

Các phương thức mua bán và sáp nhập ngân hàng thương mại…………… 26 1. Trình tự tiến hành mua bán và sáp nhập ngân hàng thương mại…………. Tác động của hoạt động mua bán và sáp nhập ngân hàng thương mại……. Nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động mua bán và sáp nhập ngân hàng thương mại… 40 1.

Chỉ tiêu đánh giá hoạt động mua bán và sáp nhập ngân hàng thương mại 48 1. KINH NGHIỆM MUA BÁN VÀ SÁP NHẬP NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 50 TỪ MỘT SỐ QUỐC GIA TRÊN THẾ GIỚI………………………………. Kinh nghiệm của Mỹ…………………………………………………………. Kinh nghiệm của Trung Quốc……………………………………………….

Kinh nghiệm của Thái Lan…………………………………………………. Bài học kinh nghiệm đối với Việt Nam………………………………………. 70 KẾT LUẬN CHƯƠNG 1………………………………………………………… 77 CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG MUA BÁN SÁP NHẬP NGÂN 78 HÀNG THƯƠNG MẠI TẠI VIỆT NAM……………………………………… 2. BỐI CẢNH HỆ THỐNG NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM 78 TRONG QUÁ TRÌNH MUA BÁN VÀ SÁP NHẬP…………………………….

Số lượng ngân hàng………………………………………………………… 78 2. Về quy mô vốn………………………………………………………………. Về quy mô tài sản…………………………………………………………. Về năng lực quản trị………………………………………………………….

Về khả năng sinh lời…………………………………………………………. Về tình hình thanh khoản……………………………………………………. Về tình hình nợ xấu…………………………………………………………. ĐỘNG LỰC THỰC HIỆN HOẠT ĐỘNG MUA BÁN VÀ SÁP NHẬP NGÂN 91 HÀNG THƯƠNG MẠI TẠI VIỆT NAM………………………………… 2.

KHUNG PHÁP LÝ ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG MUA BÁN VÀ SÁP NHẬP 95 NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI TẠI VIỆT NAM………………………………… 2. Quy định về hoạt động mua bán và sáp nhập trong các văn bản luật……………. Các văn bản pháp lý liên quan đến hoạt động đầu tư, góp vốn mua cổ phần ……… 97 2. Các văn bản pháp lý liên quan đến hoạt động mua bán và sáp nhập ngân hàng ….

CÁC PHƯƠNG THỨC MUA BÁN VÀ SÁP NHẬP NGÂN HÀNG 100 THƯƠNG MẠI TẠI VIỆT NAM………………………………………………… 2. Các thương vụ mua bán sáp nhập trong lĩnh vực ngân hàng từ 2011 đến nay… 100 2. Các phương thức mua bán sáp nhập ngân hàng thương mại tại Việt Nam. Đo lường hiệu quả các thương vụ mua bán sáp nhập ngân hàng nổi bật tại Việt Nam.

ĐÁNH GIÁ HOẠT ĐỘNG MUA BÁN VÀ SÁP NHẬP NGÂN HÀNG 118 THƯƠNG MẠI TẠI VIỆT NAM………………………………………………… 2. Những kết quả đạt được……………………………………………………. Những tồn tại………………………………………………………………. Nguyên nhân của những tồn tại…………………………………………….

126 KẾT LUẬN CHƯƠNG 2…………………………………………………………. 137 CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP VỀ HOẠT ĐỘNG MUA BÁN VÀ SÁP NHẬP 138 NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI TẠI VIỆT NAM…………………………… 3. ĐỊNH HƯỚNG VỀ HOẠT ĐỘNG MUA BÁN VÀ SÁP NHẬP NGÂN 138 HÀNG THƯƠNG MẠI TẠI VIỆT NAM………………………………………… 3. Định hướng phát triển hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam đến năm 138 2025 3.

Những cơ hội và thách thức đối với các ngân hàng thương mại Việt Nam 144 trong tiến trình hội nhập quốc tế 3. Định hướng về hoạt động mua bán và sáp nhập ngân hàng thương mại 146 3. GIẢI PHÁP VỀ HOẠT ĐỘNG MUA BÁN VÀ SÁP NHẬP NGÂN HÀNG 146 THƯƠNG MẠI TẠI VIỆT NAM………………………………………………… 3. Các ngân hàng thương mại tiếp tục thúc đẩy quá trình mua bán và sáp nhập.

Ngân hàng thương mại đẩy mạnh việc tự cơ cấu lại, nâng cao năng lực hoạt động… 150 3. Xây dựng kế hoạch các thương vụ chặt chẽ, cụ thể…………………………. Đa dạng hóa phương thức mua bán và sáp nhập……………………………. Tiếp tục xử lý nợ xấu……………………………………………………….

Quản lý tốt hậu mua bán và sáp nhập………………………………………. Kiến nghị với chính phủ……………………………………………………. Kiến nghị với Ngân hàng Nhà nước………………………………………… 167 KẾT LUẬN CHƯƠNG 3………………………………………………………. 173 TÀI LIỆU THAM KHẢO……………………………………………………….

PHỤ LỤC………………………………………………………………………… DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN………………………………………………………………………… 8 DANH MỤC CHỮ CÁI VIẾT TẮT Từ viết tắt Tên đầy đủ bằng Tiếng Việt Tên đầy đủ bằng Tiếng Anh ASEAN Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á Association of Southeast Asian Nations CN Chi nhánh Branch BHTG Bảo hiểm tiền gửi Deposit insurance DN Doanh nghiệp Enterprises FED Cục dự trữ liên bang Mỹ Federal Reserve System GDP Tổng sản phẩm quốc nội Gross Domestic Product IMF Quỹ tiền tệ quốc tế International Monetary Fund KH Khách hàng Customers NH Ngân hàng Banks NHNN Ngân hàng nhà nước The State bank of Vietnam NHTM Ngân hàng thương mại Commercial banks NHTM NN Ngân hàng thương mại nhà nước State owned commercial banks NHTM CP Ngân hàng thương mại cổ phần Joint stock commercial banks NHTW Ngân hàng trung ương Central Bank ROA Tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản Return On Assets ROE Tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu Return On Equity VAMC Công ty quản lý tài sản Vietnam Asset Management Company VND Việt Nam đồng Vietnamese dong UBGSTCQG Ủy ban giám sát tài chính quốc gia National financial supervision commission USD Đôla Mỹ United State dollar TD Tín dụng Credit TCTD Tổ chức tín dụng Credit institutions WB Ngân hàng thế giới World Bank WTO Tổ chức thương mại thế giới World Trade Bank 9 \ DANH MỤC BẢNG Bảng 1.1 Các chủ thể tham gia quá trình mua bán và sáp nhập…………… 23 Bảng 1.2 Phân biệt hoạt động mua bán sáp nhập doanh nghiệp và mua bán 25 sáp nhập ngân hàng thương mại………………………………… Bảng 1.3 Những thương vụ sáp nhập ngân hàng điển hình ở Mỹ giai đoạn 56 2008-2016……………………………………………………….4 Một số thương vụ mua bán sáp nhập ngân hàng điển hình ở Thái 68 Lan ……………………………………………………………… Bảng 2.1 Số lượng các ngân hàng thương mại tại Việt Nam từ 2008-2016 78 Bảng 2.2 Sở hữu của tập đoàn, tổng công ty tại một số NHTM năm 2014.3 Những thương vụ sáp nhập của các NHTM trong nước………… 101 Bảng 2.4 Các hoạt động mua bán cổ phần của các NHTM Việt Nam ………… 102 Bảng 2.5 Một số thương vụ mua bán sáp nhập NHTM tự nguyện ……….6 Khối lượng giao dịch nổi bật của cổ phiếu Sacombank………… 110 Bảng 2.7 Kết quả kinh doanh của Eximbank và Sacombank……………… 111 Bảng 2.8 Thông tin mã hóa các NH thực hiện M&A……………………… 113 Bảng 2.9 Tổng hợp thay đổi kết quả đo lường hiệu quả của các NHTM 115 thực hiện M&A…………………………………………………. 10 DANH MỤC HÌNH VẼ Sơ đồ 1 Khung mô hình nghiên cứu………………………………….1 Thu nhâp ròng của các NHTM Mỹ………………………….2 Tỷ lệ ROA, ROE của các NHTM Mỹ……………………… 51 Hình 1.3 Số lượng NHTM tại Mỹ…………………………………….4 Hệ thống NHTM ở Trung Quốc…………………………….5 ROA của các NHTM Thái Lan……………………………… 69 Hình 2.1 Quy mô vốn tự có của các NHTM tại Việt Nam giai đoạn 2011-2016 81 Hình 2.2 Hệ số an toàn vốn tối thiểu của các NHTM tại Việt Nam giai 82 đoạn 2011-2016……………………………………………….3 Quy mô tổng tài sản của các NHTM Việt Nam giai đoạn 2010- 83 2016…………………………………………………………… Hình 2.4 Tỷ lệ ROA, ROE của các NHTM tại Việt Nam giai đoạn 2010-2016.5 Tỷ lệ nợ xấu trên tổng dư nợ của các NHTM Việt Nam giai 89 đoạn 2011- 2016……………………………………………….6 Diễn biến giá cổ phiếu của Eximbank và Sacombank tại thời 110 điểm cuối 2011……………………………………………… Hình 2.7 Đánh giá chất lượng sản phẩm dịch vụ của NH sau M&A….8 Hạn mức chi trả bảo hiểm tiền gửi của một số quốc gia trên 133 thế giới……………………………………………………….9 Nhận định về sự phát triển hoạt động M&A NHTM tại Việt 147 Nam………………………………………………………….10 Nhận định xu hướng hoạt động M&A NHTM tại Việt Nam… 148 1 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Hoạt động mua bán và sáp nhập (Mergers and Acquisitions – M&A) được bắt đầu vào cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20, là thuật ngữ để chỉ sự kết hợp giữa hai hay nhiều doanh nghiệp với nhau thông qua hình thức sáp nhập, hợp nhất hay mua lại. M&A mang lại lợi ích to lớn cho tất cả các bên tham gia.

Nó giúp các doanh nghiệp giảm chi phí đầu tư, tập trung các nguồn lực và tận dụng mọi thế mạnh của các bên tham gia đạt được lợi thế cạnh tranh trên thị trường. Trên thế giới, hoạt động mua bán, sáp nhập được coi là một trong những giải pháp tổ chức lại các doanh nghiệp, đồng thời cũng tạo ra xu thế tập trung lại để thống nhất, tập hợp các nguồn lực về tài chính, công nghệ, nhân lực, thương hiệu nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh. Trong lĩnh vực tài chính ngân hàng, hoạt động mua bán và sáp nhập NHTM là xu hướng phổ biến nhằm cải tổ hệ thống NHTM, tăng cường tính cạnh tranh và khai thác các lợi thế kinh tế.