Luận án Tiến sĩ: Thể chế cho huy động vốn của Doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH ĐOÀN PHƯƠNG THẢO THỂ CHẾ CHO HUY ĐỘNG VỐN CỦA DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA Ở VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH: KINH TẾ CHÍNH TRỊ Mã số: 931 01 02 Người hướng dẫn khoa học: 1. TRẦN HOA PHƯỢNG 2. PHẠM ANH HÀ NỘI - 2024 MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU THỂ CHẾ CHO HUY ĐỘNG VỐN CỦA DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA.

Tổng quan tình hình nghiên cứu thể chế cho huy động vốn. Khái quát kết quả nghiên cứu thể chế cho huy động vốn của doanh nghiệp nhỏ và vừa, những khoảng trống khoa học và những vấn đề trọng tâm nghiên cứu của luận án. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA THỂ CHẾ CHO HUY ĐỘNG VỐN CỦA DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA. Khái niệm, đặc điểm, vai trò về thể chế cho huy động vốn của doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Nội dung, tiêu chí đánh giá và nhân tố ảnh hưởng đến thể chế cho huy động vốn của doanh nghiệp nhỏ và vừa. Kinh nghiệm quốc tế về thể chế cho huy động vốn của doanh nghiệp nhỏ và vừa. Bài học cho Việt Nam. THỰC TRẠNG THỂ CHẾ CHO HUY ĐỘNG VỐN CỦA DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA Ở VIỆT NAM.

Khái quát quá trình hình thành phát triển và thực trạng huy động vốn của doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam. Thực trạng xây dựng và hoàn thiện thể chế cho huy động vốn của doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam. Đánh giá chung về thể chế cho huy động vốn của doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam. ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN THỂ CHẾ CHO HUY ĐỘNG VỐN CỦA DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA Ở VIỆT NAM ĐẾN NĂM 2035 TẦM NHÌN ĐẾN NĂM 2045.

Dự báo bối cảnh và định hướng hoàn thiện thể chế cho huy động vốn của doanh nghiệp nhỏ và vừa. Những giải pháp chủ yếu. 161 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN. 163 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.

164 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT DNNVV : Doanh nghiệp nhỏ và vừa FDI : Đầu tư trực tiếp nước ngoài GTGT : Giá trị gia tăng NSNN : Ngân sách nhà nước SBA : Cục phát triển doanh nghiệp nhỏ SCF : Tài trợ chuỗi cung ứng SEC : Ủy ban chứng khoán Hoa Kỳ SLĐ : Sức lao động SME, SMEs : Doanh nghiệp nhỏ và vừa TLSX : Tư liệu sản xuất VCCI : Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam VCSH : Vốn chủ sở hữu DANH MỤC BẢNG, HÌNH, BIỂU ĐỒ Trang Bảng 3.1: Sự phát triển về số lượng của doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam giai đoạn 2011 - 2021.2: Quy mô vốn chủ sở hữu của doanh nghiệp nhỏ và vừa giai đoạn 2011 - 2021 .3: Hệ số nợ của doanh nghiệp nhỏ và vừa giai đoạn 2011 - 2021 .1: Mô hình tuần hoàn tư bản .1: Nguồn tín dụng DNNVV nếu không huy động từ ngân hàng. Tính cấp thiết của đề tài Bảo đảm vốn cho doanh nghiệp hoạt động là một yêu cầu tất yếu khách quan. Không chỉ doanh nghiệp lớn mà các doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) cũng luôn luôn quan tâm huy động vốn. Hơn nữa, việc giải quyết vốn không chỉ là công việc nội bộ doanh nghiệp mà còn là vấn đề của nhiều chủ thể khác, trong đó có Nhà nước.

Trong quá trình phát triển kinh tế của mỗi quốc gia dân tộc, thể chế đóng vai trò rất quan trọng, là một phần của môi trường kinh doanh, tác động trực tiếp đến hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp nói chung, doanh nghiệp quy mô nhỏ và vừa nói riêng. Trên cơ sở đó, xây dựng hệ thống thể chế nhằm tạo khung khổ pháp lý điều chỉnh các mối quan hệ xã hội, góp phần tạo nên một xã hội ổn định, bình đẳng và kinh doanh lành mạnh. Tuy nhiên, nhận thức về thể chế còn thiếu sự thống nhất, dẫn tới bất cập trong huy động vốn đối với DNNVV. Nhà nước phải chú trọng hơn nữa đến hoàn thiện thể chế huy động vốn cho đối tượng doanh nghiệp này.

Các doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia kinh tế trong hầu hết các ngành nghề, lĩnh vực, tạo việc làm mới, nâng cao thu nhập cho người lao động từ thành thị tới nông thôn, từ đồng bằng tới miền núi, hải đảo, trở thành yếu tố then chốt thúc đẩy tăng trưởng và phát triển kinh tế. Ngoài ra, doanh nghiệp nhỏ và vừa đang khai thác và phát huy các nguồn lực địa phương, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Với quy mô vốn đầu tư nhỏ, bộ máy tổ chức gọn nhẹ, dễ khởi sự, các DNNVV có thể tham gia vào nhiều thị trường nhằm khai thác tiềm năng và thế mạnh về đất đai, tài nguyên và lao động của từng địa phương, củng cố và phát triển các ngành nghề truyền thống, trở thành vệ tinh của doanh nghiệp lớn, thúc đẩy dịch vụ và công nghiệp phát triển, đồng thời trở thành nhân tố thúc đẩy cạnh tranh, tạo động lực phát triển kinh tế. Huy động vốn không phải là công việc nhất thời mà đòi hỏi thường 2 xuyên, liên tục, cũng không phải là công việc của một doanh nghiệp mà liên quan đến nhiều chủ thể khác nhau.

Trong nền kinh tế thị trường, việc cung cấp vốn cho DNNVV do nhiều chủ thể cung cấp, trong đó, quan trọng nhất là các ngân hàng thương mại, các tổ chức tín dụng. Đồng thời, còn có sự tham gia của Nhà nước và chủ thể các nguồn tài chính khác. Để thực hiện hiệu quả những mối quan hệ đó, cần có một hệ thống thể chế đầy đủ, phù hợp về huy động vốn cho doanh nghiệp nói chung và DNNVV nói riêng. Trong quá trình đổi mới ở Việt Nam chúng ta, hệ thống thể chế huy động vốn để giải quyết vấn đề phân phối tài chính đã bước đầu được xây dựng, từng bước đem lại những kết quả tích cực.

Xây dựng và hoàn thiện thể chế trở thành công tác luôn được coi trọng, góp phần thể chế hóa chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp kinh doanh. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy, cho đến nay nguồn vốn tự có của DNNVV vẫn còn khá hạn hẹp, nhưng DNNVV còn đối mặt với rất nhiều khó khăn về thu hút vốn cho đầu tư kinh doanh. Những mâu thuẫn trong quan hệ về huy động vốn đối với DNNVV khá phức tạp, giải quyết chưa triệt để, nhất là trong phương diện thể chế. Những yếu tố đó đang làm giảm vai trò tích cực của các DNNVV trong quá trình phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa trong bối cảnh mới của cách mạng khoa học, công nghệ hiện đại và hội nhập kinh tế quốc tế.

Một trong số những nguyên nhân quan trọng của những bất cập trong thể chế cho huy động vốn của DNNVV là về mặt lý luận chưa luận giải rõ bản chất đặc thù của hệ thống thể chế này phù hợp với yêu cầu phát triển DNNVV trong phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Từ những bất cập về thực tiễn và lý luận kể trên, để tạo điều kiện phát huy vai trò của DNNVV ở Việt Nam thời gian tới, cần thiết tiếp tục nghiên cứu toàn diện và sâu sắc theo phương diện kinh tế chính trị, làm rõ bản chất cũng như nguyên nhân những yếu kém của thể chế về vốn gắn với đặc thù sự vận động của vốn trong quy trình kinh doanh của DNNVV. Việc nghiên cứu 3 làm rõ bản chất kinh tế của thể chế cho huy động vốn của DNNVV nhằm tạo căn cứ khoa học cho xác định và thực thi các giải pháp phù hợp nhằm hoàn thiện thể chế tạo thuận lợi cho DNNVV huy động vốn, đang là vấn đề thời sự, cấp thiết. Do vậy, tác giả chọn vấn đề "Thể chế cho huy động vốn của doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam" làm đề tài luận án Tiến sĩ, ngành Kinh tế chính trị của mình.

Mục đích, nhiệm vụ và câu hỏi nghiên cứu 2. Mục đích nghiên cứu Trên cơ sở nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn về thể chế huy động vốn cho DNNVV, đánh giá thực trạng thể chế cho huy động vốn của DNNVV ở Việt Nam từ năm 2011 - 2022, từ đó định hướng và đề xuất giải pháp nhằm hoàn thiện thể chế cho huy động vốn của DNNVV ở Việt Nam thời gian tới. Nhiệm vụ nghiên cứu Thứ nhất: Hệ thống hoá và làm rõ cơ sở lý luận về thể chế cho huy động vốn của DNNVV như khái niệm, đặc điểm, vai trò về thể chế cho huy động vốn của DNNVV, xác định nội dung, tiêu chí đánh giá và các nhân tố ảnh hưởng đến thể chế cho huy động vốn của DNNVV; nghiên cứu kinh nghiệm về hoàn thiện thể chế cho huy động vốn của DNNVV ở một số quốc gia và rút ra bài học cho Việt Nam. Thứ hai: Phân tích thực trạng thể chế cho huy động vốn của DNNVV ở Việt Nam để tìm ra những thành công, hạn chế và nguyên nhân của những hạn chế về thể chế cho huy động vốn của DNNVV ở Việt Nam từ năm 2011 - 2022.

Thứ ba: Đề xuất định hướng và giải pháp cơ bản nhằm hoàn thiện thể chế cho huy động vốn của DNNVV ở Việt Nam thời gian tới. Câu hỏi nghiên cứu Thứ nhất, cơ sở hình thành và bản chất thể chế cho huy động vốn của DNNVV là gì? Thể chế cho huy động vốn của DNNVV trong nền kinh tế thị trường gồm những nội dung nào? 4 Thứ hai, việc xây dựng và hoàn thiện thể chế cho huy động vốn của DNNVV ở Việt Nam thời gian qua đạt được những thành tựu và còn những hạn chế nào? Nguyên nhân của những thành tựu và hạn chế đó? Thứ ba, cần thực thi những giải pháp nào trong hoàn thiện thể chế cho huy động vốn của DNNVV ở Việt Nam thời gian tới? 3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án 3. Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của luận án là thể chế cho huy động vốn của DNNVV với tư cách là mối quan hệ giữa DNNVV với các chủ thể cung cấp vốn và tạo điều kiện cho DNNVV huy động vốn trong nền kinh tế thị trường.

Phạm vi nghiên cứu Phạm vi nghiên cứu về nội dung: Vấn đề thể chế cho huy động vốn của DNNVV ở Việt Nam có phạm vi rất rộng, có nhiều phương diện như kinh tế, chính trị… liên quan đến nhiều chủ thể trong nền kinh tế với những lợi ích khác nhau.