Luận án Tiến sĩ: Ổn định hóa cổ tức của các doanh nghiệp niêm yết trên TTCK Việt Nam

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN NGUYỄN THỊ HẢI YẾN ỔN ĐỊNH HÓA CỔ TỨC CỦA CÁC DOANH NGHIỆP NIÊM YẾT TRÊN THỊ TRƢỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH TÀI CHÍNH - NGÂN HÀNG HÀ NỘI - 2021 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN NGUYỄN THỊ HẢI YẾN ỔN ĐỊNH HÓA CỔ TỨC CỦA CÁC DOANH NGHIỆP NIÊM YẾT TRÊN THỊ TRƢỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM Chuyên ngành: TÀI CHÍNH - NGÂN HÀNG Mã số: 9340201 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Người hướng dẫn khoa học: 1. TRẦN TẤT THÀNH HÀ NỘI - 2021 i LỜI CAM ĐOAN Tôi đã đọc và hiểu về các hành vi vi phạm sự trung thực trong học thuật. Tôi cam kết bằng danh dự cá nhân rằng nghiên cứu này là tôi tự thực hiện và không vi phạm yêu cầu về sự trung thực trong học thuật. Hà Nội, ngày tháng năm 2021 Nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Hải Yến ii LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành luận án này, bên cạnh những cố gắng nỗ lực của bản thân, NCS đã nhận được rất nhiều sự hướng dẫn, động viên của các nhà khoa học, các Thầy/Cô giáo và bạn bè đồng nghiệp.

Đầu tiên, NCS xin được gửi lời cảm ơn đến Ban Giám hiệu Trường Đại học kinh tế quốc dân, Viện đào tạo Sau đại học, Viện Ngân hàng Tài chính đã tạo điều kiện thuận lợi để NCS có thể hoàn thành tốt quá trình học tập và nghiên cứu. NCS xin được bày tỏ lòng biết ơn đến PGS.TS Trần Đình Khâm, PGS.TS Nguyễn Thị Minh Huệ và PGS.TS Nguyễn Thị Minh đã gợi ý về phương pháp nghiên cứu, cùng đánh giá các ý kiến và giúp định hướng rõ hơn khi thực hiện nghiên cứu cho NCS. NCS xin được gửi lời cảm ơn sâu sắc đến PGS.TS Nguyễn Văn Định và TS. Trần Tất Thành – người hướng dẫn khoa học của luận án đã luôn tận tình hướng dẫn, giúp chuẩn hóa về nội dung, kiến thức và phương pháp nghiên cứu.

Đặc biệt hơn nữa, các Thầy đã luôn đồng hành, chia sẻ, động viên nghiên cứu sinh trong suốt quá trình thực hiện luận án. NCS cũng chân thành cảm ơn các nhà khoa học, các thầy cô giáo và anh chị em đồng nghiệp tại Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội, khoa Quản lý kinh doanh đã tạo nhiều điều kiện thuận lợi về thời gian và giúp đỡ trong công việc để NCS tập trung hoàn thành luận án. Cuối cùng, NCS xin gửi lời cảm ơn đặc biệt tới gia đình, bạn bè – những người đã luôn ở bên cạnh, động viên và khích lệ nghiên cứu sinh trong suốt thời gian học tập và nghiên cứu. Nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Hải Yến iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN.

ii MỤC LỤC.iii DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT.vi DANH MỤC CÁC BẢNG. vii DANH MỤC BIỂU ĐỒ. ix CHƢƠNG 1: GIỚI THIỆU NGHIÊN CỨU. Sự cần thiết của nghiên cứu.

Mục tiêu nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu. Mục tiêu nghiên cứu. Câu hỏi nghiên cứu. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu.

Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu. Phƣơng pháp nghiên cứu. Phương pháp thu thập dữ liệu.

Phương pháp phân tích dữ liệu. Những đóng góp mới của luận án. Cấu trúc của luận án.9 KẾT LUẬN CHƢƠNG 1. 10 CHƢƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU.

Tổng quan về ổn định hóa cổ tức của các doanh nghiệp niêm yết. Khái quát về chính sách cổ tức của doanh nghiệp niêm yết. Khái niệm ổn định hóa cổ tức và vai trò của chính sách cổ tức ổn định. Đo lường mức độ ổn định hóa cổ tức.

Các lý thuyết về ổn định hóa cổ tức. Các nhân tố ảnh hưởng đến mức độ ổn định hóa cổ tức. Tổng quan các kết quả nghiên cứu thực nghiệm. Các kết quả nghiên cứu về mức độ ổn định hóa cổ tức.

Các kết quả nghiên cứu về nhân tố ảnh hưởng. Khoảng trống nghiên cứu.44 KẾT LUẬN CHƢƠNG 2. 46 iv CHƢƠNG 3: MỨC ĐỘ ỔN ĐỊNH HÓA CỔ TỨC CỦA CÁC DOANH NGHIỆP NIÊM YẾT TRÊN THỊ TRƢỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM. Khái quát về thị trƣờng chứng khoán Việt Nam.

Xếp hạng thị trường. Tiêu chuẩn niêm yết và các quy định liên quan đến cổ tức ở Việt Nam. Nhận diện mức độ ổn định hóa cổ tức của các doanh nghiệp niêm yết. Giả thuyết và mô hình nghiên cứu.

Giả thuyết nghiên cứu. Mô hình nghiên cứu. Kết quả nghiên cứu thực nghiệm. Mẫu nghiên cứu.

Thống kê mô tả. Kết quả tính toán mức độ ổn định cổ tức theo mô hình Lintner (1956). Kết quả tính toán mức độ ổn định hóa cổ tức theo mô hình của Leary và Michaely (2011). 71 KẾT LUẬN CHƢƠNG 3.

74 CHƢƠNG 4: CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƢỞNG ĐẾN MỨC ĐỘ ỔN ĐỊNH HÓA CỔ TỨC CỦA CÁC DOANH NGHIỆP NIÊM YẾT TRÊN THỊ TRƢỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM. Đặc điểm doanh nghiệp và mức độ ổn định hóa cổ tức. Quy mô của doanh nghiệp. Tuổi của doanh nghiệp.

Dòng tiền và cơ hội đầu tư. Rủi ro của doanh nghiệp. Cấu trúc sở hữu. Mức độ cạnh tranh của ngành.

Xây dựng giả thuyết và mô hình nghiên cứu. Xây dựng giả thuyết nghiên cứu. Mô hình nghiên cứu. Các biến và thang đo.

Kết quả nghiên cứu thực nghiệm. Mô tả các biến trong mô hình. Mô hình nghiên cứu cuối cùng. Kết quả hồi quy.100 v KẾT LUẬN CHƢƠNG 4.

110 CHƢƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ. Tóm tắt kết quả nghiên cứu của luận án. Kết quả về mức độ ổn định hóa cổ tức của các DNNY ở Việt Nam. Kết quả về các nhân tố tác động đến hiện tượng ổn định hóa cổ tức của các DNNY ở Việt Nam.

Một số khuyến nghị. Đối với nhà đầu tư. Đối với nhà quản lý doanh nghiệp. Đối với nhà hoạch định chính sách.

Hạn chế của luận án và hƣớng nghiên cứu tiếp theo. Hạn chế của luận án. Hướng nghiên cứu tiếp theo.123 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU.124 TÀI LIỆU THAM KHẢO.125 vi DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT SOA Speed of Adjustment – Mức độ hiệu chỉnh theo mô hình của Lintner (1956) RelVol Relative Volatility – Biến động tương đối theo mô hình của Leary và Michaely (2011) CSCT Chính sách cổ tức DN Doanh nghiệp DNNY Doanh nghiệp niêm yết NĐT Nhà đầu tư NQL Nhà quản lý (doanh nghiệp) BCXTT Bất cân xứng thông tin DPS Cổ tức bằng tiền trên cổ phần DEMs Thị trường tài chính phát triển FEMs Thị trường tài chính mới nổi EBIT Lợi nhuận trước thuế và lãi vay EPS Thu nhập trên cổ phần ROA Tỷ suất sinh lời trên tài sản ROE Tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu HOSE Sở giao dịch chứng khoán TP. Hồ Chí Minh HNX Sở giao dịch chứng khoán Hà Nội FEM Mô hình tác động cố định (Fixed Effects Model) OLS Phương pháp bình phương nhỏ nhất (Ordinary Least Squares) 2SLS Phương pháp bình phương nhỏ nhất hai giai đoạn (Two Stage Least Squares) REM Mô hình tác động ngẫu nhiên (Random Effects Model) RMSE Phương pháp căn bậc hai trung bình bình phương phần dư (Root Mean Square Error) GMM Phương pháp mô men tổng quát (Generalized Method of Moments TTCK Thị trường chứng khoán vi DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 2.1: Một số kết quả nghiên cứu về đánh giá mức độ ổn định hóa cổ tức ở các quốc gia.2: Kết quả tính SOA của các quốc gia theo nghiên cứu của Javakhadze và cộng sự (2014).3: Tóm tắt các công trình nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến mức độ ổn định hóa cổ tức.1: Số lượng doanh nghiệp niêm yết phân loại theo ngành nghề và lĩnh vực hoạt động.2: Tình hình thanh toán cổ tức của các DNNY giai đoạn 2008-2018.3: Tình hình thanh toán cổ tức của từng ngành.4: Cơ cấu mẫu nghiên cứu phân theo ngành.5: Tỷ lệ mẫu trên tổng thể DNNY.6: Khái quát đặc điểm của các DNNY.7: Thống kê mô tả các biến trong mô hình hồi quy theo sở giao dịch.8: Thống kê mô tả các biến trong mô hình hồi quy theo ngành.9: Kết quả hồi quy OLS theo MH1.1 cho tổng mẫu.10: Kiểm định Hausman về sự khác biệt giữa mô hình FE và RE.11: Kết quả hồi quy FEM theo mô hình MH1.1 cho tổng mẫu.12: Kết quả hồi quy SOA theo mô hình MH1.1 cho mẫu tại HOSE.13: Kết quả hồi quy SOA theo mô hình MH1.1 cho mẫu tại HNX.14: Kết quả hồi quy SOA theo nhóm ngành.15: Kết quả tính RelVol và so sánh với SOA.1: Giá trị tài sản trung bình của từng ngành.2: Cơ cấu tuổi của doanh nghiệp.3: Dòng tiền và cơ hội đầu tư của DNNY.4: Biến động DPS theo phân vị M/B.5: Biến động lợi nhuận của doanh nghiệp.6: Biến động DPS theo phân vị RISK.7: Cấu trúc sở hữu của các DNNY.8: Sở hữu Nhà nước của các ngành.9: Doanh thu của các ngành.10: Chỉ số HHI của các ngành.11: Mô tả các biến độc lập và kỳ vọng dấu với mức độ ổn định hóa cổ tức theo lý thuyết.12: Thống kê mô tả biến độc lập trong mô hình hồi quy.13: Bảng ma trận tương quan giữa các biến số của MH2.14: Kiểm định đa cộng tuyến bằng hệ số VIF.15: Kết quả hồi quy MH2.1 theo biến LARGE.16: Kiểm định Hausman test và Sargan test.17: Kết quả hồi quy với biến cấu trúc sở hữu là biến LARGE.18: Tổng hợp kết quả hồi quy theo biến phụ thuộc RelVol (MH2.19: Tổng hợp kết quả hồi quy theo biến phụ thuộc SOA (MH2.20: So sánh kết quả hồi quy RelVol và SOA.1: So sánh kết quả SOA theo Litner (1956) giữa các thị trường.2: Tổng hợp kết quả nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng theo lý thuyết 114 ix DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 3.1: Hình thức phân phối cổ tức của các DNNY giai đoạn 2008-2018.2: Trung bình thu nhập và cổ tức thanh toán trên mỗi cổ phần tại HOSE và HNX giai đoạn 2008-2018.3: Giá trị trung bình cổ tức thanh toán và thu nhập tính trên mỗi cổ phần của các ngành giai đoạn 2008-2018.4: Chính sách cổ tức của TRA.5: So sánh SOA và RelVol.6: Mối quan hệ giữa DPS và EPS của ngành Công nghệ thông tin.7: Mối quan hệ giữa DPS và EPS của ngành Dược phẩm và Y tế.1: Biến động DPS theo phân vị tài sản.2: Biến động DPS và EPS theo tuổi doanh nghiệp.3: Biến động DPS theo phân vị FCF.4: Biến động DPS theo phân vị CASH.80 1 CHƢƠNG 1: GIỚI THIỆU NGHIÊN CỨU 1.

Sự cần thiết của nghiên cứu Với giả định thị trường vốn là hoàn hảo, Miller và Modigliani (1961) khẳng định chính sách chi trả cổ tức độc lập với giá trị doanh nghiệp. Tuy nhiên, nhiều học giả cho rằng thị trường vốn thế giới thực có nhiều bất cập (như sự bất cân xứng thông tin, sự khác biệt về chi phí giao dịch, về các quy định thuế và các vấn đề đại diện) và cho rằng cổ tức có thể được sử dụng như một cơ chế rất quan trọng để giảm thiểu những bất cập đó.