Luận án tiến sĩ an ninh tài chính trong điều kiện kinh tế thị trường - Đỗ Hồng Việt, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH ĐỖ HỒNG VIỆT AN NINH TÀI CHÍNH TRONG ĐIỀU KIỆN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG CỦA VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH: KINH TẾ CHÍNH TRỊ HÀ NỘI - 2022 luan an luan an luan an MỤC LỤC MỞ ĐẦU .1 CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN AN NINH TÀI CHÍNH TRONG ĐIỀU KIỆN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG. NHỮNG CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU TRONG NƯỚC VÀ NGOÀI NƯỚC LIÊN QUAN ĐẾN AN NINH TÀI CHÍNH TRONG ĐIỀU KIỆN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG. Những công trình nghiên cứu bàn về khái niệm, nội dung, các nhân tố ảnh hưởng tới an ninh tài chính trong điều kiện kinh tế thị trường. Những công trình nghiên cứu bàn về khung khổ và các tiêu chí đánh giá an ninh tài chính trong điều kiện kinh tế thị trường.

Những công trình nghiên cứu đánh giá thực tế tình hình an ninh tài chính của Việt Nam và một số quốc gia trong điều kiện kinh tế thị trường. ĐÁNH GIÁ CHUNG VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA CẦN TIẾP TỤC NGHIÊN CỨU. Đánh giá chung các kết quả nghiên cứu đã công bố. Khoảng trống cần tiếp tục nghiên cứu trong luận án .26 CHƯƠNG 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN VỀ AN NINH TÀI CHÍNH TRONG ĐIỀU KIỆN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG.

KHÁI NIỆM VÀ SỰ CẦN THIẾT ĐẢM BẢO AN NINH TÀI CHÍNH TRONG ĐIỀU KIỆN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG. Khái niệm an ninh tài chính trong điều kiện kinh tế thị trường. Sự cần thiết phải đảm bảo an ninh tài chính trong điều kiện kinh tế thị trường. NỘI DUNG, TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ VÀ CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG TỚI AN NINH TÀI CHÍNH TRONG ĐIỀU KIỆN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG.

Nội dung của an ninh tài chính trong điều kiện kinh tế thị trường. Các tiêu chí đánh giá về an ninh tài chính trong điều kiện kinh tế thị trường. Các nhân tố ảnh tới an ninh tài chính trong điều kiện kinh tế thị trường. KINH NGHIỆM CỦA MỘT SỐ QUỐC GIA VỀ ĐẢM BẢO AN NINH TÀI CHÍNH TRONG ĐIỀU KIỆN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG VÀ BÀI HỌC CHO VIỆT NAM.

Kinh nghiệm của một số quốc gia về đảm bảo an ninh tài chính trong điều kiện kinh tế thị trường. Bài học rút ra cho Việt Nam về đảm bảo an ninh tài chính trong điều kiện kinh tế thị trường.65 luan an CHƯƠNG 3 THỰC TRẠNG AN NINH TÀI CHÍNH CỦA VIỆT NAM TRONG ĐIỀU KIỆN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG GIAI ĐOẠN 2011-2021. KHÁI QUÁT VỀ HỆ THỐNG TÀI CHÍNH CỦA VIỆT NAM. Các định chế tài chính.

Thị trường và các công cụ tài chính. Hạ tầng tài chính. TÌNH HÌNH AN NINH TÀI CHÍNH CỦA VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2011-2021. Thực trạng về tính ổn định, lành mạnh tài chính và hiệu quả trong phân bổ nguồn lực cho nền kinh tế.

Thực trạng về nâng cao khả năng quản lý, phòng ngừa rủi ro của cơ quan quản lý và các định chế tài chính. Thực trạng về khả năng hấp thụ, chống đỡ các cú sốc. ĐÁNH GIÁ CHUNG VỀ AN NINH TÀI CHÍNH CỦA VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2011-2021. Những kết quả đạt được.

Những hạn chế và nguyên nhân.116 CHƯƠNG 4 QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP ĐẢM BẢO AN NINH TÀI CHÍNH CỦA VIỆT NAM TỚI NĂM 2030. BỐI CẢNH TRONG NƯỚC VÀ QUỐC TẾ TÁC ĐỘNG TỚI AN NINH TÀI CHÍNH CỦA VIỆT NAM. Bối cảnh trong nước. Bối cảnh quốc tế.

QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP ĐẢM BẢO AN NINH TÀI CHÍNH CỦA VIỆT NAM TỚI NĂM 2030. Quan điểm về đảm bảo an ninh tài chính của Việt Nam tới năm 2030. Giải pháp đảm bảo an ninh tài chính của Việt Nam tới năm 2030. 160 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ ĐƯỢC CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN.

162 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 172 luan an DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT ASEAN : Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á AFSI : Chỉ số an ninh tài chính tổng hợp BASEL : Hiệp ước Basel BHTG VN : Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam CAMELS : Tiêu chuẩn CAMELS xếp hạng ngân hàng CIC : Trung tâm Thông tin tín dụng quốc gia CSTT : Chính sách tiền tệ CSTK : Chính sách tài khóa CTCK : Công ty chứng khoán DNBH : Doanh nghiệp bảo hiểm EWS : Mô hình cảnh báo sớm khủng hoảng FDI : Chỉ số phát triển tài chính FSIs : Bộ chỉ số lành mạnh tài chính GDP : Tổng sản phẩm quốc nội ICOR : Hiệu quả sử dụng vốn đầu tư IMF : Quỹ tiền tệ quốc tế MPIs : Bộ chỉ số an toàn vĩ mô NHM : Ngân hàng thương mại NHNN : Ngân hàng Nhà nước NSNN : Ngân sách nhà nước ODA : Vốn viện trợ phát triển chính thức ROA : Tỷ suất lợi nhuân trên tài sản ROE : Tỷ suât lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu ROS : Tỷ suất lợi nhuận trên doanh thu SGDCK : Sở Giao dịch chứng khoán TCTD : Tổ chức tín dụng TPCP : Trái phiếu chính phủ luan an TPDN : Trái phiếu doanh nghiệp TTCK : Thị trường chứng khoán UBCKNN : Ủy ban chứng khoán nhà nước UBGSTCQG : Ủy ban giám sát tài chính quốc gia VAMC : Công ty quản lý tài sản của các tổ chức tín dụng Việt Nam WB : Ngân hàng thế giới luan an DANH MỤC BẢNG Bảng 2.1: Bộ chỉ số phát triển tài chính (FDI).2: Các nhân tố bên trong hệ thống tài chính .3: Các nhân tố bên ngoài hệ thống tài chính .1: Một số chỉ tiêu phát triển chủ yếu ngành bảo hiểm giai đoạn 2014-2020 .2: Bộ chỉ số phát triển tài chính của Việt Nam, 2011-2019.3: Tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu của các TCTD năm 2020 .98 luan an DANH MỤC BIỀU ĐỒ Biểu đồ 3.1: Số lượng các CTCK tại Việt Nam từ năm 2000 đến 2021.2: Tỷ lệ số chứng chỉ hành nghề theo các nghiệp vụ của CTCK .3: Quy mô giao dịch trên thị trường tiền tệ liên ngân hàng, 2011-2020 .4: Lãi suất bình quân liên ngân hàng bằng VND, 2011-2020 .5: Tăng trưởng tín dụng và GDP ở Việt Nam, 2012-2021 .6: Dư nợ tín dụng theo ngành nghề, 2012-2021 .7: Lãi suất tiền gửi và cho vay, 2011-2020 .8: Số lượng báo cáo thông tin tín dụng do CIC cung cấp cho TCTD, 2016-2020 .9: Tốc độ tăng trưởng GDP của Việt Nam, 2011-2021 .10: GDP bình quân đầu người thực Việt Nam và các nước trong khu vực (USD).11: Bội chi NSNN so với Tổng thu NSNN, 2015-2021 .12: Bội chi NSNN so với GDP ở Việt Nam, 2011-2021.13: Nợ công so với GDP của Việt Nam, 2011-2021 .14: Nợ Chính phủ so với GDP .15: Nghĩa vụ nợ của Chính phủ so với thu NSNN .16: Diễn biến nợ nước ngoài của quốc gia so với GDP .17: Tỷ lệ lạm phát của Việt Nam, 2011-2021 .18: Cán cân vãng lai của Việt Nam, 2013-2021 .19: Tỷ giá USD/VND 2014-2021 .20: Dự trữ ngoại hối của Việt Nam, 2011-2021 .21: Chỉ số phát triển tài chính của Việt Nam so với thế giới và khu vực, 2011-2019.22: Tỷ lệ nợ xấu nội bảng hệ thống ngân hàng, 2012-2020. 96 luan an Biểu đồ 3.23: Tỷ lệ nợ xấu giai đoạn 2016 – 2021 (% tổng dư nợ) .24: Tổng tài sản và dự phòng nghiệp vụ của các công ty bảo hiểm, 2014-2020 .25: Danh mục đầu tư của các doanh nghiệp bảo hiểm năm 2014-2020 .26: Tỷ lệ vốn khả dụng trung bình của các CTCK ở Việt Nam, 2013-2019 .27: Chỉ tiêu ROS, ROA và ROE của các CTCK ở Việt Nam, 2013-2019 .28: So sánh ROA, ROE năm 2019 của các CTCK Việt Nam với một số nước Châu Á. 107 luan an DANH MỤC HÌNH VẼ Hình 2.1: Khung phân tích đánh giá an ninh tài chính .2: Sơ đồ mô tả các nhân tố tác động tới an ninh tài chính.

52 luan an 1 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Đảm bảo an ninh tài chính đang ngày càng trở thành vấn đề cấp thiết đối với mỗi quốc gia, đặc biệt là trong bối cảnh kinh tế thị trường hiện đại, hội nhập, toàn cầu hóa và tự do hóa kinh tế - tài chính đang diễn ra nhanh và mạnh như hiện nay. An ninh tài chính là một bộ phận của an ninh quốc gia, đảm bảo an ninh tài chính không chỉ góp phần ổn định môi trường kinh tế vĩ mô, mà còn là yếu tố quan trọng đảm bảo ổn định về chính trị, an ninh quân sự. Khủng hoảng, mất an ninh tài chính có thể dẫn tới sự sụp đổ về chính trị.

Trong nền kinh tế thị trường, vai trò của tài chính giống như mạch máu của cơ thể nền kinh tế, giúp cho các nguồn lực được vận động, phân bổ một cách thông suốt, hiệu quả, là cơ sở đảm bảo cho quá trình tái sản xuất ở phạm vi cá biệt và toàn xã hội. Tuy nhiên, chỉ khi an ninh tài chính được đảm bảo thì vai trò của tài chính với nền kinh tế mới được phát huy. Nếu bất ổn và khủng hoảng tài chính xảy ra, nền kinh tế có thể bị rối loạn, những thiệt hại đối với nền kinh tế là khó có thể lường trước được cả ở cấp độ vi mô (hộ gia đình, doanh nghiệp, các định chế tài chính) và cấp độ vĩ mô (tăng trưởng, ngân sách, nợ quốc gia…). Khi nền tài chính bị khủng hoảng sẽ kéo theo sự bất ổn trên nhiều lĩnh vực kinh tế, chính trị, xã hội, an ninh quốc phòng và có thể ảnh hưởng tới sự phát triển bền vững của quốc gia.

Bởi vậy, an ninh tài chính là điều kiện và cũng là động lực quan trọng cho sự phát triển của quốc gia. Tuy nhiên đây cũng là một nhiệm vụ khó khăn, nhất là trong điều kiện kinh tế thị trường. Các hoạt động kinh tế, tài chính diễn ra vô cùng đa dạng và phức tạp, bất ổn và khủng hoảng có thể khởi phát từ rất nhiều lĩnh vực khác nhau của nền kinh tế, tài chính. Các cuộc khủng hoảng tài chính gần đây cho thấy tác động của chúng ngày càng mạnh, diễn ra với quy mô rộng trên phạm vi toàn cầu, và cần rất nhiều thời gian để khôi phục lại nền kinh tế.

Ở Việt Nam, lĩnh vực tài chính mới đạt được trình độ phát triển bước đầu của quá trình vận hành kinh tế thị trường và quá trình hội nhập. Các định chế tài chính còn nhiều khiếm khuyết, yếu kém. Khả năng đáp ứng các chuẩn mực quốc tế về an luan an 2 toàn tài chính còn thấp. Thị trường tài chính còn tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Quy mô thị trường nhỏ và dễ bị tác động từ những biến động của thị trường quốc tế. Hạ tầng tài chính ở nước ta cũng còn nhiều bất cập.