Luận án tiến sĩ: Nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến quyết định mua bảo hiểm nhân thọ tại Việt Nam - Đại học Kinh tế Quốc dân

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN --------------------------------- MAI THỊ HƯỜNG NGHIÊN CỨU CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN QUYẾT ĐỊNH MUA SẢN PHẨM BẢO HIỂM NHÂN THỌ Ở VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG \ HÀ NỘI – NĂM 2019 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN --------------------------------- MAI THỊ HƯỜNG NGHIÊN CỨU CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN QUYẾT ĐỊNH MUA SẢN PHẨM BẢO HIỂM NHÂN THỌ Ở VIỆT NAM Chuyên ngành: Kinh tế bảo hiểm Mã số: 9340201 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Người hướng dẫn khoa học: 1. Nguyễn Thị Chính 2. Phạm Trường Giang HÀ NỘI – NĂM 2019 i LỜI CAM KẾT Tôi đã đọc và hiểu về các hành vi vi phạm sự trung thực trong học thuật. Tôi cam kết bằng danh dự cá nhân rằng luận án tiến sĩ: “Nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến quyết định mua sản phẩm bảo hiểm nhân thọ ở Việt Nam” này do tôi tự thực hiện và không vi phạm yêu cầu về sự trung thực trong học thuật.

Hà Nội, ngày….tháng 01 năm 2019 Nghiên cứu sinh Mai Thị Hường 2 LỜI CẢM ƠN Trước tiên tôi xin được gửi lời cảm ơn đến quý thầy cô trường Đại học Kinh tế quốc dẫn đã trang bị cho tôi những kiến thức quý báu để giúp tôi có khả năng hoàn thành luận án này. Tôi xin gửi lời biết ơn sâu sắc đến tập thể giáo viên hướng dẫn TS. Nguyễn Thị Chính và TS. Phạm Trường Giang đã luôn chỉ bảo và hướng dẫn tận tình cả về nội dung khoa học cũng như phương pháp nghiên cứu để hoàn thành luận án này.

Tôi xin gửi lời cảm ơn đến các thầy cô giáo của Viện đào tạo sau đại học đã luôn hỗ trợ nghiên cứu sinh trong suốt quá trình học tập cũng như hướng dẫn nghiên cứu sinh trong quá trình hoàn thiện hồ sơ luận án. Cuối cùng tôi xin chân thành cảm ơn đến gia đình, bạn bè, đồng nghiệp doanh nghiệp đã luôn tận tình hỗ trợ tôi trong suốt thời gian học tập và nghiên cứu của mình. Xin trân trọng cảm ơn! Nghiên cứu sinh Mai Thị Hường 3 MỤC LỤC LỜI CAM KẾT.ii DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT.vi DANH MỤC BẢNG BIỂU.vii DANH MỤC HÌNH.ix LỜI MỞ ĐẦU.1 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU VỀ BẢO HIỂM NHÂN THỌ VÀ QUYẾT ĐỊNH MUA BẢO HIỂM NHÂN THỌ. Tổng quan các công trình nghiên cứu ngoài nước.

Các công trình nghiên cứu dựa trên khung lý thuyết truyền thống. Các nghiên cứu dựa trên việc xem xét tác động của các biến tổng hợp đến nhu cầu và quyết định mua bảo hiểm nhân thọ. Tổng quan các công trình nghiên cứu trong nước về bảo hiểm nhân thọ 27 1. Khoảng trống nghiên cứu.32 TÓM TẮT CHƯƠNG 1.33 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ BẢO HIỂM NHÂN THỌ VÀ CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN QUYẾT ĐỊNH MUA SẢN PHẨM BẢO HIỂM NHÂN THỌ.

Khái quát về bảo hiểm nhân thọ. Lịch sử hình thành và phát triển của bảo hiểm nhân thọ. Khái niệm và đặc điểm của bảo hiểm nhân thọ. Tác dụng của bảo hiểm nhân thọ.

Các loại hình bảo hiểm nhân thọ cơ bản. Hệ thống kênh phân phối sản phẩm bảo hiểm nhân thọ. Hợp đồng bảo hiểm nhân thọ. Cơ sở lý thuyết về hành vi mua trong bảo hiểm nhân thọ.

Thuyết hành động hợp lý (TRA). Lý thuyết hành vi dự định (TPB). Cơ sở lý thuyết về mối liên hệ giữa thái độ, ý định và hành vi (Ajzen và Fishbein, 2005). Các nhân tố ảnh hưởng đến quyết định mua sản phẩm bảo hiểm nhân thọ.

Nhân tố thuộc về thái độ. Nhân tố chuẩn mực chủ quan. Nhận thức kiểm soát hành vi. Ý định hành vi.

Hành vi hay quyết định tiêu dùng (quyết định mua). Mối quan hệ giữa ý định và hành vi.69 TÓM TẮT CHƯƠNG 2.70 CHƯƠNG 3: MÔ HÌNH VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Mô hình lý thuyết và giả thuyết nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến quyết định mua sản phẩm bảo hiểm nhân thọ. Ảnh hưởng của thái độ.

Ảnh hưởng của chuẩn mực chủ quan. Ảnh hưởng của nhận thức kiểm soát hành vi. Ảnh hưởng của ý định mua. Phương pháp nghiên cứu.

Phương pháp thu thập dữ liệu.2 Dữ liệu thứ cấp.3 Dữ liệu sơ cấp. Thiết kế thang đo. Phương pháp phân tích dữ liệu.83 TÓM TẮT CHƯƠNG 3.89 CHƯƠNG 4: THỰC TRẠNG THỊ TRƯỜNG BẢO HIỂM NHÂN THỌ Ở VIỆT NAM VÀ ẢNH HƯỞNG CỦA CÁC NHÂN TỐ ĐẾN QUYẾT ĐỊNH MUA BẢO HIỂM NHÂN THỌ. Thực trạng thị trường bảo hiểm nhân thọ ở Việt Nam.

Tổng quan thị trường bảo hiểm nhân thọ Việt Nam. Tình hình khai thác của các doanh nghiệp BHNT trên thị trường bảo hiểm Việt Nam. Thực trạng chi trả tiền bảo hiểm. Thực trạng hệ thống kênh phân phối đại lý BHNT trên thị trường hiện nay.

Phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến quyết định mua sản phẩm BHNT 110 4. Kết quả phân tích thống kê mô tả mẫu khảo sát. Phân tích độ tin cậy của các thang đo bằng hệ số Cronbach’s alpha. Phân tích nhân tố khám phá EFA.Phân tích hồi quy sự ảnh hưởng của các nhân tố trong mô hình nghiên cứu .118 5 TÓM TẮT CHƯƠNG 4.

128 CHƯƠNG 5: GIẢI PHÁP VÀ KIẾN NGHỊ NHẰM GIA TĂNG QUYẾT ĐỊNH MUA SẢN PHẨM BẢO HIỂM NHÂN THỌ. Bình luận kết quả phân tích ảnh hưởng của các nhân tố đến quyết định mua sản phẩm bảo hiểm nhân thọ. Kết quả kiểm định các giả thuyết nghiên cứu đối với các nhân tố ảnh hưởng đến thái độ mua BHNT (mô hình 1). Kết quả kiểm định các giả thuyết nghiên cứu đối với các nhân tố ảnh hưởng đến ý định mua BHNT (mô hình 2).

Kết quả kiểm định các giả thuyết nghiên cứu đối với các nhân tố ảnh hưởng đến quyết định mua BHNT (mô hình 3,4,5). Mục tiêu phát triển thị trường bảo hiểm trong tương lai. Một số giải pháp nhằm gia tăng quyết định mua bảo hiểm nhân thọ. Giải pháp gia tăng mức độ hiểu biết về sản phẩm BHNT.

Nâng cao khả năng tiếp cận sản phẩm.Giải pháp nhằm gia tăng thái độ tích cực về sản phẩm. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong kinh doanh bảo hiểm nhân thọ 156 5. Một số giải pháp khác nhằm gia tăng quyết định mua sản phẩm bảo hiểm nhân thọ. Nâng cao hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp bảo hiểm nhân thọ157 5.

Hoàn thiện quy định về giám sát khả năng thanh toán của doanh nghiêp bảo hiểm. Nâng cao tính minh bạch thông tin.159 TÓM TẮT CHƯƠNG 5. 160 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ.162 CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN.162 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 163 PHỤ LỤC 6 DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT BHNT: Bảo hiểm nhân thọ TĐRR: Thái độ rủi ro TĐSP: Thái độ sản phẩm TĐBH: Thái độ bảo hiểm CMCQ: Chuẩn mực chủ quan KSHV: Kiểm soát hành vi HBTC Hiểu biết tài chính TCSP Tiếp cận sản phẩm YĐ: Ý đinh QĐ: Quyết định TRA: Lý thuyết hành động hợp lý TPB: Lý thuyết hành vi dự định EUT: Lý thuyết tiện ích dự kiến KQNC: Kết quả nghiên cứu 7 DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 2.1: So sánh giữa bảo hiểm nhân thọ truyền thống và bảo hiểm liên kết đầu tư.1: Căn cứ và giả thuyết nghiên cứu của mô hình.

Bảng mô tả thang đo likert.3: Mã hóa thang đo và biến quan sát của mô hình nghiên cứu. Danh mục các doanh nghiệp BHNT trên thị trường Việt Nam hiện nay .2: Tình hình khai thác các sản phẩm chính của các DNBH nhân thọ trên thị trường giai đoạn 2014 – 2018.3: Chất lượng khai thác của các sản phẩm bảo hiểm chính giai đoạn 2013 – 2018 .4: Cơ cấu các loại hình khai thác trong kỳ giai đoạn 2014 – 2018.5: Tình hình khai thác mới các sản phẩm chính theo hợp đồng của các doanh nghiệp trên thị trường giai đoạn 2013 - 2018.6: Tình hình khai thác mới các sản phẩm chính theo phí bảo hiểm của các doanh nghiệp trên thị trường giai đoạn 2013 - 2018.7: Tình hình chi trả bảo hiểm gốc theo các loại hình bảo hiểm giai đoạn 2013 - 2016.8: Tình hình chi trả tiền bảo hiểm của các doanh nghiệp bảo hiểm trên thị trường giai đoạn 2014 – 2018.9: Thống kê số lượng đại lý có mặt đến cuối kỳ của các DNBH Nhân thọ giai đoạn 2014 - 2018.10: Kết quả về giới tính đối tượng được khảo sát.11: Kết quả về độ tuổi của đối tượng được khảo sát.12: Kết quả về trình độ học vấn của đối tượng được khảo sát.13: Kết quả về thu nhập của đối tượng được khảo sát.14: Kết quả tình trạng mua BHNT của đối tượng được khảo sát.15: Hệ số Cronbach’s alpha cho các thang đo.16: Phân tích nhân tố EFA tổng hợp KMO and Bartlett's Test cho mô hình Thái độ bảo hiểm.17: Phân tích nhân tố EFA tổng hợp KMO and Bartlett's Test cho mô hình ý định bảo hiểm.18: Phân tích nhân tố EFA tổng hợp KMO and Bartlett's Test cho mô hình quyết định bảo hiểm.19: Bảng kiểm định tương quan Pearson.20: Kết quả hồi quy các nhân tố ảnh hưởng đến thái độ đối với hành vi mua bảo hiểm nhân thọ.21: Kết quả hồi quy với ý định là biến phụ thuộc.22: Ảnh hưởng của các nhân tố đến hành vi mua bảo hiểm nhân thọ. Mức độ tác động của các nhân tố theo hai nhóm khách hàng.24: Ảnh hưởng của ý định và biến điều tiết đến hành vi mua BHNT.126 9 DANH MỤC HÌNH Hình 1.1: Mô hình các nhân tố tác động đến ý định mua bảo hiểm nhân thọ.2: Mối liên hệ giữa thái độ, chuẩn chủ quan và ý định mua bảo hiểm nhân thọ tiềm năng của khách hàng.3: Mô hình các nhân tố ảnh hưởng đến quyết định mua sản phẩm bảo hiểm nhân thọ.4: Mô hình nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến quyết định mua sản phẩm bảo hiểm nhân thọ của Prudential.5: Mô hình và kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của các nhân tố đến ý định mua bảo hiểm hưu trí tự nguyện nhân thọ trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh.1: Các nhân tố xác định hành vi của một người theo lý thuyết hành động hợp lý (TRA). Mô hình thuyết hành vi dự định (TPB).3: Mô hình MODE – quá trình hình thành thái độ.

Mô hình lý thuyết hành động hợp lý (TRA) và lý thuyết hành vi dự định (TPB) tổng thể.1: Mô hình các nhân tố ảnh hưởng đến quyết định mua sản phẩm bảo hiểm nhân thọ. Thị phần doanh thu phí bảo hiểm khai thác mới của các doanh nghiệp bảo hiểm nhân thọ năm 2017.2: Doanh thu phí bảo hiểm theo nghiệp vụ năm 2017.94 1 LỜI MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Ở mỗi quốc gia, trong mọi thời kỳ, con người luôn được coi là lực lượng sản xuất chủ yếu. Khi nền kinh tế càng phát triển, những rủi ro trong cuộc sống cũng gia tăng và ngày càng đa dạng, phức tạp.