Luận án nghiên cứu mối quan hệ giữa lợi suất cổ phiếu và thanh khoản thị trường

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN ĐẶNG QUỐC HÙNG NGHIÊN CỨU MỐI QUAN HỆ GIỮA LỢI SUẤT CỔ PHIẾU VÀ THANH KHOẢN THỊ TRƯỜNG: TRƯỜNG HỢP CÁC DOANH NGHIỆP NIÊM YẾT TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH TÀI CHÍNH – NGÂN HÀNG HÀ NỘI – 2021 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN ĐẶNG QUỐC HÙNG NGHIÊN CỨU MỐI QUAN HỆ GIỮA LỢI SUẤT CỔ PHIẾU VÀ THANH KHOẢN THỊ TRƯỜNG: TRƯỜNG HỢP CÁC DOANH NGHIỆP NIÊM YẾT TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng Mã số: 9340201 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Người hướng dẫn khoa học: PGS. VŨ DUY HÀO HÀ NỘI – 2021 i LỜI CAM ĐOAN Tôi đã đọc và hiểu về các hành vi vi phạm sự trung thực trong học thuật. Tôi cam kết bằng danh dự cá nhân rằng nghiên cứu này do tôi tự thực hiện và không vi phạm yêu cầu về sự trung thực trong học thuật. Luận án “Nghiên cứu mối quan hệ giữa lợi suất cổ phiếu và thanh khoản thị trường: Trường hợp các doanh nghiệp niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam” là công trình nghiên cứu độc lập của tôi dưới sự hướng dẫn của PGS.TS Vũ Duy Hào.

Công trình này được hoàn thành trong quá trình học tập và công tác tại trường Đại học Kinh tế Quốc dân từ năm. Hà Nội, ngày … tháng … năm 2021 Tác giả Luận án Đặng Quốc Hùng i MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT.iv DANH MỤC BẢNG BIỂU. v LỜI MỞ ĐẦU.1 TRANG THÔNG TIN VỀ NHỮNG ĐIỂM MỚI CỦA LUẬN ÁN.5 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Mối quan hệ giữa thanh khoản thị trường của cổ phiếu và lợi suất cổ phiếu. Thanh khoản thị trường của cổ phiếu và giá trị doanh nghiệp. Thanh khoản thị trường của cổ phiếu và cơ cấu vốn doanh nghiệp. Khoảng trống nghiên cứu.

Dữ liệu, mô hình và phương pháp nghiên cứu. Dữ liệu nghiên cứu. Mô hình nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu.

24 KẾT LUẬN CHƯƠNG 1.27 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA THANH KHOẢN CỔ PHIẾU VÀ LỢI SUẤT CỔ PHIẾU. Các vấn đề cơ bản về tính thanh khoản cổ phiếu. Các vấn đề cơ bản về lợi suất cổ phiếu. Các yếu tố tác động đến lợi suất cổ phiếu.

Các vấn đề cơ bản về giá trị doanh nghiệp. Các vấn đề cơ bản về cơ cấu vốn doanh nghiệp.36 KẾT LUẬN CHƯƠNG 2.41 CHƯƠNG 3: NGHIÊN CỨU THỰC CHỨNG TÁC ĐỘNG CỦA TÍNH THANH KHOẢN CỔ PHIẾU ĐẾN LỢI SUẤT CỔ PHIẾU. Khái quát về lợi suất cổ phiếu và tính thanh khoản toàn thị trường. Kết quả thống kê mô tả.

Kết quả hồi quy. Kiểm tra tính vững kết quả nghiên cứu. Tác động của quyền bảo vệ cổ đông đến mối quan hệ giữa tính thanh khoản cổ phiếu và lợi suất cổ phiếu.59 KẾT LUẬN CHƯƠNG 3.84 CHƯƠNG 4: KIỂM ĐỊNH THỰC CHỨNG TÁC ĐỘNG CỦA THANH KHOẢN THỊ TRƯỜNG ĐẾN GIÁ TRỊ VÀ CƠ CẤU VỐN DOANH NGHIỆP. Kết quả thống kê mô tả.

Kết quả hồi quy tác động của tính thanh khoản cổ phiếu đến giá trị doanh nghiệp. Kết quả hồi quy tác động của tính thanh khoản cổ phiếu đến cơ cấu vốn doanh nghiệp.94 KẾT LUẬN CHƯƠNG 4. TÓM TẮT KẾT QUẢ VÀ KHUYẾN NGHỊ. Đối với chính phủ Việt Nam.

Đối với doanh nghiệp. 108 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN.109 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.120 i DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT Từ viết tắt Ý nghĩa DN Doanh nghiệp GMM Generalized method of moments KTTT Kinh tế thị trường OLS Ordinary Least Squares - Hồi quy ước lượng bình phương nhỏ nhất SGMM Simultaneous Generalized Method of Moments Estimator QLNN Quản lý Nhà nước v DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 1.1: Tóm tắt tổng quan nghiên cứu.1: Kết quả thống kê mô tả.2: Ma trận hệ số tương quan.3: Tác động của thanh khoản cổ phiếu đến lợi suất cổ phiếu - Hồi quy OLS gộp51 Bảng 3.4: Kiểm tra tính vững 1: Hồi quy tác động tính thanh khoản cổ phiếu đến lợi suất cổ phiếu sử dụng độ trễ của biến giải thích.5: Kiểm tra tính vững 2: Hồi quy tác động tính thanh khoản cổ phiếu đến lợi suất cổ phiếu bằng phương pháp hồi quy dữ liệu bảng.6: Kiểm tra tính vững 3: Hồi quy tác động tính thanh khoản cổ phiếu đến lợi suất cổ phiếu bằng phương pháp hồi quy SGMM.7: Kết quả thống kê mô tả.7 (tiếp tục): Kết quả thống kê mô tả.8: Ma trận hệ số tương quan.9: Tác động của tính thanh khoản cổ phiếu lên giá trị doanh nghiệp.10: Tác động của quyền bảo vệ nhà đầu tư lên mối quan hệ giữa tính thanh khoản và giá trị doanh nghiệp.11: Tác động của tính thanh khoản cổ phiếu lên đòn bảy tài chính.12: Tác động của quyền bảo vệ nhà đầu tư lên mối quan hệ giữa tính thanh khoản và đòn bảy.78 tài chính doanh nghiệp.13: Tác động của tính thanh khoản cổ phiếu đến lợi suất cổ phiếu dưới tác động của quyền bảo vệ cổ đông.1: Kết quả thống kê mô tả biến nghiên cứu.2: Ma trận tương quan các biến nghiên cứu.3: Tác động của tính thanh khoản cổ phiếu đến giá trị.90 doanh nghiệp - Hồi quy OLS gộp.4: Tác động của tính thanh khoản cổ phiếu đến giá trị doanh nghiệp - Hồi quy dữ liệu bảng.5: Tác động của tính thanh khoản cổ phiếu đến cơ cấu vốn doanh nghiệp - Hồi quy OLS gộp.6: Tác động của tính thanh khoản cổ phiếu đến giá trị doanh nghiệp - Hồi quy dữ liệu bảng.97 1 LỜI MỞ ĐẦU 1. Lý do lựa chọn đề tài Thanh khoản thị trường của cổ phiếu đã và đang là chủ đề nhận được nhiều sự quan tâm của giới nghiên cứu cũng như các nhà đầu tư trên thế giới nói chung và tại Việt Nam nói riêng. Trên khía cạnh học thuật, mặc dù trên thế giới có nhiều nghiên cứu nghiên cứu về mối quan hệ giữa thanh khoản thị trường của cổ phiếu và lợi suất cổ phiếu (ví dụ, Amihud, 2002), tại Việt Nam không có nhiều nghiên cứu nghiên cứu về mối quan hệ này.

Bên cạnh đó, về mặt lý thuyết, thanh khoản thị trường của cổ phiếu có thể tác động đến giá trị doanh nghiệp (ví dụ, Fang và cộng sự, 2009) và cơ cấu vốn của doanh nghiệp (ví dụ, Lipson và Mortal, 2009). Tuy nhiên, các nghiên cứu về tác động của thanh khoản thị trường của cổ phiếu đến giá trị và cơ cấu vốn doanh nghiệp còn hạn chế. Đặc biệt, việc nghiên cứu các tác động trong cùng một nghiên cứu trên giác độ bảo vệ nhà đầu tư chưa được thực hiện ở Việt Nam. Việc nghiên cứu này sẽ giúp các bên tham gia thị trường có đầy đủ thông tin hơn trước khi ra quyết định.

Trên khía cạnh thực tế, thanh khoản cổ phiếu trên thị trường tăng sẽ cho thấy sức hấp dẫn của thị trường, qua đó thu hút được nhiều nhà đầu tư trong và ngoài nước. Đó là vì sự tăng lên của thanh khoản cổ phiếu trên thị trường sẽ giúp nhà đầu tư dễ dàng hơn trong việc mua và bán cổ phiếu, từ đó có thể hiện thực hoá được các khoản lợi nhuận trong việc đầu tư của mình. Chính vì vậy, nhiều quốc gia trên thế giới, trong đó có Việt Nam, đã luôn tìm cách làm gia tăng thanh khoản của thị trường chứng khoán, qua đó sẽ giúp làm tăng thanh khoản của từng cổ phiếu trên thị trường. Trong những năm gần đây, thị trường chứng khoán Việt Nam đã trải qua rất nhiều thăng trầm.

Trong giai đoạn 2010-2015, cùng với xu thế suy giảm về tốc độ tăng trưởng GDP ở các nước trên thế giới do ảnh hưởng nặng nề của cuộc khủng hoảng tài chính, thanh khoản trên thị trường chứng khóa Việt Nam đã biến động khá mạnh. Năm 2011, thị trường chứng kiến sự lao dốc của các chỉ số, thanh khoản giảm mạnh, nhiều công ty chứng khoán bị thua lỗ (thậm chí công ty chứng khoán Kim Long sau khi thua lỗ còn tính đến hủy bỏ lĩnh vực chứng khoán). Sang năm 2012, Chính phủ và các cơ quan Ban, Ngành đã có những chính sách rất thích hợp để hỗ trợ cho thị trường, cụ thể là Quyết định số 1826/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt đề án “Tái cấu trúc Thị trường chứng khoán và Doanh nghiệp bảo hiểm”, nhằm tái cấu trúc toàn diện và từng bước nâng cao vai trò, vị trí của các thị trường. Sau những năm triển khai, đến năm 2015, thanh khoản thị trường đã có những nét rất tích cực như quy mô thị trường 2 tăng mạnh, đạt 34,5% GDP; mức vốn hóa thị trường đạt khoảng 23% GDP.

Các năm tiếp theo đánh dấu sử khởi sắc mạnh mẽ của thanh khoản thị trường, vượt qua tất cả các dự báo (2016, 2017, 2018). Mặc dù vậy, vẫn còn những hạn chế và tiềm ẩn rủi ro phát sinh đối với thanh khoản thị trường như công nghệ lạc hậu, minh bạch thông tin chưa cao, thu hút dòng vốn ngoại vẫn còn hạn chế, chưa đáp ứng được các tiêu chí về nâng hang thị trường,… Bên cạnh đó, để đảm bảo sự ổn định và thanh khoản thị trường đối với cổ phiếu của doanh nghiệp niêm yết, nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng quyền bảo vệ nhà đầu tư là một yếu tố quan trọng không những tác động đến sự phát triển của một quốc gia mà còn tác động đến sự phát triển của từng công ty trong quốc gia đó. Một quốc gia có quyền bảo vệ nhà đầu tư mạnh sẽ làm giảm tính bất cân xứng thông tin và do đó động viên nhà đầu tư tham gia vào thị trường chứng khoán, dẫn tới sự tăng lên của tính thanh khoản cổ phiếu doanh nghiệp. Bên cạnh đó, giá trị doanh nghiệp tại các quốc gia có quyền bảo vệ nhà đầu tư mạnh được cho là cao hơn giá trị doanh nghiệp tại các quốc gia có quyền bảo vệ nhà đầu tư yếu.

Cho đến thời điểm hiện nay, các nghiên cứu về lợi suất cổ phiếu và thanh khoản thị trường của cổ phiếu ở Việt Nam không nhiều. Nhiều nghiên cứu tập trung vào các nhân tố ảnh hưởng tới lợi suất cổ phiếu và các nhân tố ảnh hưởng tới thanh khoản cổ phiếu trên thị trường, tuy nhiên vẫn còn khá khiêm tốn công trình đề cập tới mối quan hệ giữa lợi suất cổ phiếu và thanh khoản thị trường của cổ phiếu. Bên cạnh đó, việc tập trung nghiên cứu vào lợi suất cổ phiếu là quan trọng vì lợi suất cổ phiếu có thể tác động đến cơ cấu vốn và giá trị doanh nghiệp.