Hoàn thiện kế toán công cụ tài chính trong các ngân hàng thương mại tại việt nam

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HCM NGUYỄN THỊ THU HIỀN HOÀN THIỆN KẾ TOÁN CÔNG CỤ TÀI CHÍNH TRONG CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI TẠI VIỆT NAM Chuyên ngành: Kế toán Mã số: 62.3 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC 1. TRẦN THỊ GIANG TÂN LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực và có nguồn gốc rõ ràng. TÁC GIẢ NGUYỄN THỊ THU HIỀN LỜI CẢM ƠN Tác giả xin bày tỏ sự biết ơn sâu sắc tới Tập thể người hướng dẫn khoa học – TS.

Nguyễn Văn Lương và PGS, TS. Trần Thị Giang Tân đã nhiệt tình hướng dẫn Tác giả hoàn thành Luận án Tác giả xin trân trọng cảm ơn Hội đồng đánh già luận án ở Bộ môn, PGS,TS Nguyễn Thị Nhung, TS. Vũ Hữu Đức, TS. Lâm Thị Hồng Hoa, Ths.

Võ Anh Dũng, các Phản biện độc lập đã góp ý cho Tác giả sửa chữa Luận án. Tác giả xin chân thành cảm ơn ThS. Nguyễn Hồ Hoàng Vũ – Kế toán trưởng Ngân hàng TMCP Xuất Nhập khẩu Việt Nam đã hỗ trợ Tác giả thu thập dữ liệu thực tế về các ngân hàng thương mại Tác giả xin cảm ơn các đồng nghiệp trong Khoa Kế toán – Kiểm toán, Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh và Bộ môn Kiểm toán, Trường Đại học Kinh tế TP.

Hồ Chí Minh cùng gia đình và người thân đã động viên, giúp đỡ Tác giả trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành Luận án. Nguyễn Thị Thu Hiền Mục lục: Lời mở đầu……………………………………………………………………… 1 Chương 1: Tổng quan về kế toán công cụ tài chính trong ngân hàng thương mại…………………………………………………………………. Công cụ tài chính…………………………………………………………. Lịch sử phát triển công cụ tài chính ………………………………… 8 1.

Bản chất công cụ tài chính …………………………………………… 11 1. Định nghĩa công cụ tài chính………………………………. Đặc điểm công cụ tài chính………………………………. Kế toán công cụ tài chính………………………………………………….

Lịch sử hình thành và phát triển chuẩn mực quốc tế về kế toán công cụ tài chính. Nội dung kế toán công cụ tài chính theo chuẩn mực quốc tế về kế toán hiện hành………………………………………………………………. Phân loại công cụ tài chính………………………………. Ghi nhận và xóa bỏ ghi nhận công cụ tài chính………….

Đo lường công cụ tài chính………………………………. Kế toán tổn thất tài sản tài chính………………………. Kế toán phòng ngừa rủi ro……………………………. Trình bày và công bố công cụ tài chính 25 1.

Đối chiếu kế toán công cụ tài chính theo hệ thống kế toán của một số các quốc gia với chuẩn mực quốc tế về kế toán……………………. Đối chiếu kế toán công cụ tài chính theo hệ thống kế toán Hoa Kỳ với chuẩn mực quốc tế về kế toán………………. Đối chiếu kế toán công cụ tài chính toán Trung Quốc với chuẩn mực quốc tế về kế toán……………………………. Đặc điểm kế toán công cụ tài chính trong ngân hàng thương mại….

Đặc điểm hoạt động ngân hàng…………………………. Đặc điểm công cụ tài chính trong ngân hàng thương mại. Những vấn đề kế toán công cụ tài chính trong ngân hàng thương mại…………………………………………………. Mối quan hệ giữa kế toán công cụ tài chính với quản trị rủi ro tài chính tại các NHTM.

Bài học kinh nghiệm xây dựng kế toán công cụ tài chính trong ngân hàng thương mại tại các quốc gia đang phát triển…………………. 55 Chương 2: Thực trạng kế toán công cụ tài chính trong ngân hàng thương mại tại Việt Nam………………………………………………………… 63 2. Thực trạng công cụ tài chính trong ngân hàng thương mại tại Việt Nam …………………………………………………………………….1 Hệ thống ngân hàng thương mại tại Việt Nam…………………….2 Lược sử hình thành các công cụ tài chính trong ngân hàng thương mại tại Việt Nam…………………………………………………….3 Đánh giá thực trạng các công cụ tài chính trong ngân hàng thương mại tại Việt Nam…………………………………………… 74 2.1 Đánh giá cơ cấu và xu hướng tài sản tài chính….2 Đánh giá nợ tài chính và công cụ vốn chủ sở hữu………… 78 2.2 Thực trạng kế toán công cụ tài chính trong ngân hàng thương mại tại Việt Nam…… …………………………………………………………….1 Cơ sở khảo sát và đánh giá thực trạng……………………………….2 Cơ sở khảo sát thực tế ……………………………………… 89 2.2 Thực trạng kế toán công cụ tài chính trong ngân hàng thương mại tại Việt Nam. Phân loại công cụ tài chính………………………………….

Ghi nhận và xoá bỏ công cụ tài chính………………………. Đo lường công cụ tài chính………………………………. Trình bày và công bố công cụ tài chính …………………… 105 2. Thành tựu và tồn tại của kế toán công cụ tài chính trong ngân hàng thương mại tại Việt Nam………………………………………………….

Nguyên nhân của những tồn tại……………………………………. 115 Chương 3: Giải pháp hoàn thiện kế toán công cụ tài chính trong ngân hàng 124 thương mại tại Việt Nam 3. Quan điểm hoàn thiện kế toán công cụ tài chính trong ngân hàng thương mại tại Việt Nam………………………………………………………………… 124 3. Các giải pháp hoàn thiện cho giai đoạn 2009-2011……………………… 131 3.

Phân loại và trình bày công cụ tài chính ……………………………. Ghi nhận và đo lường các công cụ tài chính…………………………. Kế toán phòng ngừa rủi ro……………………………………………. Công bố thông tin về công cụ tài chính ……………………………… 156 3.

Phương hướng hoàn thiện kế toán công cụ tài chính cho giai đoạn 2012- 2015…………………………………………………………………. Điều kiện thực hiện các kiến nghị. 172 Danh mục công trình của tác giả…………………………………………. 174 Danh mục tài liệu tham khảo……………………………………………… 175 Phụ lục DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Viết tắt Viết đầy đủ tiếng Việt Viết đầy đủ tiếng Anh Auditing and Accounting Financial Công ty TNHH Dịch vụ tư vấn tài chính Consultancy Service Company AASC kế toán Limited AC Nguyên giá phân bổ Amortised cost ACB Ngân hàng thương mại cổ phần Á Châu Asia Commercial Bank Công ty TNHH Kiểm toán và dịch vụ tin Auditing & Informatics Services AISC học TP Hồ Chí Minh Company Hệ thống chuẩn mực kế toán doanh Accounting Standards For Business ASBE nghiệp Entreprises ASU Cập nhật chuẩn mực kế toán Accounting Standards Updates Bank for Investment and BIDV Ngân hàng Đầu tư và phát triển Việt Nam Development of Viet Nam CAS Chuẩn mực kế toán Trung Quốc Chinese accounting standards CCS Hoán đổi lãi suất giữa hai đồng tiền Cross curency swap CHINA.

Các nguyên tắc kế toán thừa nhận chung Genarally accepted accounting GAAP của Trung Quốc principles of China Ngân hàng Thương mại cổ phần Công Vietnam Joint Stock Commercial CTG thương Việt Nam Bank for Industry and Trade ED Dự thảo chuẩn mực kế toán quốc tế Exposure draft Ngân hàng Thương mại cổ phần Xuất Vietnam Export Import EIB nhập khẩu Việt Nam Commercial Joint Stock Bank Financial Accounting Standards FASB Hộ đồng chuẩn mực kế toán tài chính Board FSB Hội đồng ổn định tài chính Financial Stability Board FV Giá trị hợp lý Fair value FVA Kế toán giá trị hợp lý Fair value accounting Ghi theo giá trị hợp lý với thay đổi giá trị Fair value through other FVOCI hợp lý ghi nhận vào thu nhập hoãn lại comprehensive income Ghi theo giá trị hợp lý với thay đổi giá trị FVPL hợp lý ghi nhận vào kết quả kinh doanh Fair value through profit or GDB loss GiaDinh Comercial Joint Ngân hàng thương mại cổ phần Gia Định Stock Bank GDP Tổng sản phẩm quốc nội Gross domestic product Ngân hàng Thương mại cổ phần Nhà Hà Hanoi Building Commercial HBB Nội Joint Stock Bank HDB Ngân hàng Thương mại cổ phần Phát triển Housing Development nhà thành phố Hồ Chí Minh Commercial Joint Stock Bank HSBC Ngân hàng Thương mại TNHH một thành The Hong Kong and Sanghai viên HSBC Việt Nam Banking Corporation IAS Chuẩn mực kế toán Quốc tế International Accounting Standards IASB Hội đồng Chuẩn mực kế toán Quốc tế International Accounting Standards Board IASC Uỷ ban Chuẩn mực kế toán Quốc tế International Accounting Standards Committee IFRS Chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế International fiannacial reporting Standards IOSCO Tổ chức quốc tế các Uỷ ban Chứng khoán International organization of securities commissions IRS Hoán đổi lãi suất một đồng tiền Interset rate swap Indovina IVB Ngân hàng Liên doanh Indovina Bank Bank Ltd MB Ngân hàng Thương mại cổ phần Quân đội Military Commercial Joint Stock Bank MMDA Tài khoản tiền gửi trên thị trường tiền tệ Money market deposit account NAB Nam A Commercial Joint Ngân hàng Thương mại cổ phần Nam Á Stock Bank NCD Chứng chỉ tiền gửi có tể chuyển nhượng Negotiable certificate of NOW Tài khoản giao dịch hưởng lãi deposit Negoatible order of OCB Ngân hàng Thương mại cổ phần Phương withdrawal Orient Commercial Đông Joint Stock Bank OTC Phi tập trung Over the couter PNB Ngân hàng Thương mại cổ phần Phương SouthernCommercial Joint Stock Nam Bank ROE Tỷ số lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu Return on Equity SCB Ngân hàng Thương mại cổ phần Sai Gòn Saigon Commercial Joint Stock Bank SEAB Ngân hàng Thương mại cổ phần Đông Southeast Asia Commercial Nam Á Joint Stock Bank SFAS Chuẩn mực kế toán Hoa Kỳ Statements of financial accounting standards SGB Ngân hàng Thương mại cổ phần Sài Gòn Saigon Bank for Industry Công thương and Trade SHB Ngân hàng Thương mại cổ phần Sài Gòn Saigon Hanoi Commercial Hà Nội Joint Stock Bank STB Ngân hàng Thương mại cổ phần Sài Gòn Saigon Thuong Tin Thương Tín Commercial Joint Stock Bank Ngân hàng Thương mại cổ phần Kỹ Technological and Commercial TCB Thương Joint Stock Bank Thị trường giao dịch cổ phiếu của công ty UPCOM đại chung chưa niêm yết Unlisted Public Company USD Đồng Đô la Mỹ Market United States dollar US. Các nguyên tắc kế toán thừa nhận chung Genarally accepted accounting GAAP của Hoa Kỳ principles of America VAB Viet A Commercial Joint Stock Ngân hàng Thương mại cổ phần Việt Á Bank VAS Chuẩn mực kế toán Việt Nam Vietnamese Accounting Standards Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Vietnam bank for Agriculture and VBARD nông thôn Việt Nam Rural Development Ngân hàng Thương mại cổ phần Ngoại VCB thương Việt Nam Bank for Foreign Trade of Vietnam VPB Ngân hàng Thương mại cổ phần Ngoài Vietnam Joint Stock Commercial Quốc doanh Bank for Private Enterprises WTO Tổ chức Thương mại Quốc tế World Trade Organization NHTM Ngân hàng thương mại NHNN Ngân hàng Nhà nước NHTW Ngân hàng Trung ương TCTD Tổ chức tín dụng VND Đồng Việt Nam DANH MỤC CÁC BẢNG VÀ SƠ ĐỒ: Bảng 1.1: Các loại công cụ tài chính trên Bảng cân đối kế toán……………. Các chuẩn mực về công cụ tài chính theo China.GAAP và IAS/IFRS……………………………………………………….3: Các công cụ tài chính trong ngân hàng thương mại ……………….4: So sánh công bố rủi ro theo IFRS và Basel II………………………. Dư nợ tín dụng của hệ thống ngân hàng đối với nền kinh tế (giai đoạn 2000-2008)……………….2: Cơ cấu hệ thống ngân hàng tại Việt Nam (giai đoạn 1990-2008)… 66 Bảng 2.3: Cơ cấu vốn điều lệ các ngân hàng thương mại tại Việt Nam đến tháng 6/2010……………………………………………….4: Vốn chủ sở hữu của các ngân hàng thương mại tại Việt Nam (giai đoạn 2005-2009) ………………………………………………….5: Khái quát tài sản tài chính của các ngân hàng thương mại tại Việt Nam (giai đoạn 2005-2009) …………………….6: Cơ cấu tài sản tài chính trong ngân hàng thương mại tại Việt Nam (giai đoạn 2005-2009)…………………………………………… 77 Bảng 2.7: Khái quát nợ tài chính và vốn chủ sở hữu của các ngân hàng thương mại tại Việt Nam (giai đoạn 2005-2009)………………………… 79 Bảng 2.8: Cơ cấu nợ tài chính trong ngân hàng thương mại tại Việt Nam giai đoạn 2005-2009………………………………………………….