Luận án tiến sĩ: Giải pháp phát triển thị trường bảo hiểm phi nhân thọ Việt Nam

TSBé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o Tr−êng ®¹i häc kinh tÕ quèc d©n
 TRÞNH THÞ XU¢N DUNG GI¶I PH¸P PH¸T TRIÓN THÞ TR¦êNG B¶O HIÓM PHI NH¢N THä ë VIÖT NAM Chuyên ngành: KINH TẾ HỌC (KINH TẾ BẢO HIỂM) Mã số: 62.01 LUËN ¸N TIÕN SÜ KINH TÕ Ng−êi h−íng dÉn khoa häc: 1. PH¹M THÞ §ÞNH 2. V¦¥NG HOµNG LONG HµTSTHSTS Néi - 2012 ii LỜI CAM ðOAN LỜI CAM ðOAN Tôi xin cam ñoan ñây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết luận nêu trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng.

Tác giả hoàn toàn chịu trách nhiệm về công trình khoa học này. Tác giả Luận án TRỊNH THỊ XUÂN DUNG iii MỤC LỤC LỜI CAM ðOAN .i DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT .v DANH MỤC BẢNG SỐ LIỆU.vi LỜI MỞ ðẦU .1 CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG BẢO HIỂM PHI NHÂN THỌ .1 ðẶC ðIỂM VÀ VAI TRÒ CỦA BẢO HIỂM PHI NHÂN THỌ.1 ðặc ñiểm của bảo hiểm phi nhân thọ .2 Vai trò của bảo hiểm phi nhân thọ.3 Phân loại bảo hiểm phi nhân thọ .2 THỊ TRƯỜNG BẢO HIỂM PHI NHÂN THỌ VÀ CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG TỚI SỰ PHÁT TRIỂN CỦA THỊ TRƯỜNG BẢO HIỂM PHI NHÂN THỌ .1 Khái niệm và ñặc ñiểm thị trường bảo hiểm phi nhân thọ .2 Phân loại thị trường bảo hiểm phi nhân thọ.3 Các chủ thể tham gia thị trường .4 Sản phẩm bảo hiểm phi nhân thọ .5 Các nhân tố ảnh hưởng tới sự phát triển của thị trường bảo hiểm phi nhân thọ.6 Các chỉ tiêu ñánh giá sự phát triển của thị trường bảo hiểm phi nhân thọ .3 MỘT SỐ BÀI HỌC KINH NGHIỆM QUỐC TẾ VỀ PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG BẢO HIỂM PHI NHÂN THỌ .48 KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 .53 CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG THỊ TRƯỜNG BẢO HIỂM PHI NHÂN THỌ Ở VIỆT NAM (GIAI ðOẠN 2006 -2010) .1 KHÁI QUÁT VỀ QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA THỊ TRƯỜNG BẢO HIỂM PHI NHÂN THỌ VIỆT NAM .2 TRỰC TRẠNG THỊ TRẠNG BẢO HIỂM PHI NHÂN THỌ VIỆT NAM (GIAI ðOẠN 2006-2010) .1 ðiều kiện kinh tế - xã hội Việt Nam.2 Thực trạng thị trường bảo hiểm phi nhân thọ Việt Nam. 67 KẾT LUẬN CHƯƠNG 2. 115 CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG BẢO HIỂM PHI NHÂN THỌ VIỆT NAM .1 ðỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG BẢO HIỂM PHI NHÂN THỌ VIỆT NAM GIAI ðOẠN 2011-2020 .1 Những thuận lợi và khó khăn ñối với phát triển thị trường bảo hiểm phi nhân thọ Việt Nam giai ñoạn 2011-2020.2 Mục tiêu phát triển thị trường bảo hiểm phi nhân thọ Việt Nam giai ñoạn 2011-2020.2 QUAN ðIỂM PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG BẢO HIỂM PHI NHÂN THỌ VIỆT NAM .1 Phát triển thị trường bảo hiểm phi nhân thọ Việt Nam phù hợp với các mục tiêu phát triển kinh tế chung của ñất nước .2 Phát triển thị trường bảo hiểm phi nhân thọ Việt Nam ổn ñịnh và bền vững .3 Phát triển thị trường bảo hiểm phi nhân thọ Việt Nam theo hướng chuyên nghiệp .3 GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG BẢO HIỂM PHI NHÂN THỌ VIỆT NAM.1 Hoàn thiện khung pháp lý ñối với hoạt ñộng kinh doanh bảo hiểm .2 Xây dựng và ban hành Chiến lược phát triển thị trường bảo hiểm Việt Nam giai ñoạn 2011-2020; xây dựng các chính sách, các ñề án, các chương trình bảo hiểm vì mục tiêu phát triển kinh tế xã hội quốc gia .3 Nâng cao năng lực quản lý và giám sát bảo hiểm của Nhà nước .4 Nâng cao năng lực bảo hiểm của các DNBH.5 Nâng cao vai trò của Hiệp hội bảo hiểm.6 Nâng cao nhận thức của người dân về bảo hiểm .7 Giải pháp khác.158 KẾT LUẬN CHƯƠNG 3.

161 CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ðà CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ. 163 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 164 v DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT 1. ASXH An sinh xã hội 2.

BHTM Bảo hiểm thương mại 3. BHCN Bảo hiểm con người 4. BHTS Bảo hiểm tài sản 5. BHTNDS Bảo hiểm trách nhiệm dân sự 6.

BHPNT Bảo hiểm phi nhân thọ 7. BHXH Bảo hiểm xã hội 8. DNBH Doanh nghiệp bảo hiểm 9. DNBHPNT Doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ 10.

DNBHNT Doanh nghiệp bảo hiểm nhân thọ 11. DNMGBH Doanh nghiệp môi giới bảo hiểm 12. ðLBH ðại lý bảo hiểm 13. GTBH Giá trị bảo hiểm 14.

HðBH Hợp ñồng bảo hiểm 15. MGBH Môi giới bảo hiểm 16. XNK Xuất nhập khẩu 17. STBH Số tiền bảo hiểm 18.

TBH Tái bảo hiểm vi DANH MỤC BẢNG SỐ LIỆU Bảng 2.1: GDP và tốc ñộ tăng trưởng GDP (2006-2010).2: Cơ cấu GDP theo ngành (giai ñoạn 2006-2010 ) .3: Giá trị sản xuất công nghiệp (2006-2010).4: Giá trị sản xuất nông nghiệp phân theo ngành hoạt ñộng (2006-2010) 63 Bảng 2.5: Tình hình xuất nhập khẩu của Việt Nam (2006-2010) .6: Vốn ñầu tư phát triển của Việt Nam (2006-2010).7: Dân số và tăng trưởng dân số Việt Nam (2006-2010).8: Thu nhập bình quân ñầu người một tháng một số năm .9: Số lượng các DNBH trên thị trường BHPNT (2006-2010) .10: Số lượng các DNMGBH ở Việt Nam .11: Số lượng sản phẩm bảo hiểm trên thị trường BHPNT .12: Quy mô vốn chủ sở hữu của thị trường bảo hiểm phi nhân thọ.13: Doanh thu phí bảo hiểm thị trường BHPNT (2006-2010).14: Thị phần theo doanh thu phí bảo hiểm gốc năm 2010 .15: Cơ cấu theo doanh thu phí bảo hiểm gốc của các nghiệp vụ bảo hiểm năm 2010 .16: ðóng góp của thị trường BHPNT vào GDP.17: Lao ñộng làm việc trong ngành bảo hiểm (2006-2010).18: Lao ñộng làm việc trong lĩnh vực bảo hiểm phi nhân thọ năm 2010 .19: Tình hình bồi thường bảo hiểm gốc toàn thị trường (2006-2010) .20: Tỷ lệ bồi thường theo nghiệp vụ bảo hiểm gốc và chung toàn thị trường năm 2010.21: Tình hình nhượng TBH của thị trường BHPNT (2006-2010) .22: Tình hình nhận TBH của thị trường BHPNT (2006-2010) .23: Giá trị ñầu tư trở lại nền kinh tế của thị trường BHPNT (2007-2010).24: Lợi nhuận kinh doanh của Bảo Việt, PVI và Bảo Minh (2008-2010).25: Hiệu quả theo lợi nhuận của hoạt ñộng kinh doanh bảo hiểm tại Bảo Việt, PVI và Bảo Minh năm 2010 .26: Tỷ trọng khai thác một số sản phẩm bảo hiểm so với tiềm năng năm 2010.27: Chi bồi thường, chi bán hàng và quản lý tại Bảo Việt, PVI, Bảo Minh năm 2010.28: Cơ cấu danh mục ñầu tư của thị trường BHPNT năm 2010 .1: Một số chỉ tiêu dự báo phát triển thị trường bảo hiểm Việt Nam .2: Nhu cầu BHNN của các hộ ñiều tra tại một số xã ở Bình phước.157 1 LỜI MỞ ðẦU 1. Tính cấp thiết của ñề tài nghiên cứu Mặc dù ngành bảo hiểm thương mại ở Việt Nam ñược bắt ñầu hình thành từ năm 1965 với sự ra ñời của Công ty bảo hiểm Việt Nam (Nay là Tập ñoàn tài chính- bảo hiểm Bảo Việt), nhưng Việt Nam chỉ thực sự có thị trường bảo hiểm từ năm 1994 sau khi Nghị ñịnh 100/CP của Chính phủ ñược ban hành tháng 12 năm 1993. Với sự ra ñời của hàng loạt các doanh nghiệp bảo hiểm, thị trường bảo hiểm Việt Nam ñã trở nên sôi ñộng hơn, từng bước ñáp ứng ñược các nhu cầu về bảo hiểm của các tổ chức và cá nhân trong xã hội. Tốc ñộ tăng trưởng doanh thu phí bảo hiểm hàng năm của thị trường trong những năm qua ñều ñạt từ 20% ñến 30%.

Tuy nhiên, mặc dù ñạt ñược tốc ñộ tăng trưởng cao, tiềm năng của thị trường bảo hiểm Việt Nam nói chung, thị trường bảo hiểm phi nhân thọ nói riêng vẫn còn "bỏ ngỏ" lớn. Bên cạnh ñó, sự tăng trưởng của trường bảo hiểm phi nhân thọ Việt Nam cũng bộc lộ nhiều tồn tại như: cạnh tranh không lành mạnh diễn ra tràn lan, ñặc biệt là giữa các doanh nghiệp bảo hiểm trong nước; chất lượng của dịch vụ bảo hiểm không cao và chưa ñược chú trọng; năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp bảo hiểm trong nước yếu kém. ðiều ñó sẽ ảnh hưởng tới tốc ñộ tăng trưởng và sự phát triển bền vững của thị trường bảo hiểm phi nhân thọ Việt Nam trong thời gian tới. Xuất phát từ những vấn ñề thực tế trên, là người trực tiếp công tác trong ngành bảo hiểm, Nghiên cứu sinh ñã chọn ñề tài: “Giải pháp phát triển thị trường bảo hiểm phi nhân thọ ở Việt Nam” ñể nghiên cứu trong luận án của mình.

Ngoài ra, cho ñến nay ở Việt Nam, tuy ñã có một số nghiên cứu các lĩnh vực riêng biệt, các chủ ñề riêng biệt của thị trường bảo hiểm phi nhân thọ, nhưng chưa có nghiên cứu nào về toàn bộ thị trường này. Vì vậy, ñề tài nghiên cứu là có ý nghĩa cả về mặt lý luận và thực tiễn; là tài liệu tham khảo cho các chuyên gia, các nhà nghiên cứu trong lĩnh vực bảo hiểm và những cá nhân khác có quan tâm. Mục ñích nghiên cứu Trên cơ sở khái quát những vấn ñề lý luận chung về bảo hiểm, bảo hiểm phi nhân thọ, thị trường bảo hiểm và các nhân tố ảnh hưởng tới hoạt ñộng của thị trường bảo hiểm, luận án phân tích thực trạng hoạt ñộng và phát triển của thị trường bảo hiểm phi nhân thọ ở Việt Nam giai ñoạn 2006-2010, từ ñó ñề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm phát triển hoạt ñộng bảo hiểm phi nhân thọ thời gian tới. ðối tượng và phạm vi nghiên cứu ðối tượng nghiên cứu: Những vấn ñề lý luận chung về bảo hiểm, bảo hiểm phi nhân thọ và thị trường bảo hiểm phi nhân thọ gắn liền với thực tiễn Việt Nam.

Phạm vi nghiên cứu: - Nghiên thị trường bảo hiểm phi nhân thọ ñối với hoạt ñộng bảo hiểm gốc, chỉ nghiên cứu hoạt ñộng tái bảo hiểm, hoạt ñộng ñầu tư tài chính trên giác ñộ hỗ trợ hoạt ñộng bảo hiểm gốc. - Nghiên cứu toàn bộ thị trường bảo hiểm phi nhân thọ Việt Nam, trong ñó có nghiên cứu ñiển hình ở một số doanh nghiệp dẫn ñầu thị trường. - Thời gian nghiên cứu tập trung giai ñoạn 2006-2010 và một số năm trước ñó ñể so sánh, phân tích. Phương pháp nghiên cứu Luận án chủ yếu sử dụng tài liệu, số liệu ñã ñược công bố từ các nguồn: Niên giám thống kê, Cục quản lý và giám sát bảo hiểm - Bộ tài chính, Hiệp hội bảo hiểm Việt Nam, một số doanh nghiệp bảo hiểm như Bảo Việt, Bảo Minh, Bảo hiểm dầu khí (PVI), các bào báo, bài viết, công trình nghiên cứu ñược công bố trên các phương tiện thông tin ñại chúng ñể phục vụ cho việc nghiên cứu.

Luận án sử dụng phương pháp lập bảng biểu, phương pháp so sánh, phương pháp tổng hợp, phương pháp phân tích trong nghiên cứu tổng quan tài liệu, từ ñó rút ra những kết luận, những bài học ñối với sự phát triển của thị trường bảo hiểm phi nhân thọ ở Việt Nam.