Luận án TS: Cơ chế quản lý tài chính tại Tổng công ty Sông Đà - Dương Kim Ngọc

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH DƯƠNG KIM NGỌC CƠ CHẾ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH Ở TỔNG CÔNG TY SÔNG ĐÀ LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ KINH TẾ HÀ NỘI - 2016 HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH DƢƠNG KIM NGỌC CƠ CHẾ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH Ở TỔNG CÔNG TY SÔNG ĐÀ Chuyên ngành : Quản lý Kinh tế Mã số : 62 34 04 10 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS. TS TRẦN THỊ MINH CHÂU HÀ NỘI - 2016 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu nêu trong luận án là trung thực. Những kết luận khoa học của luận án chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác.

Tác giả luận án Dương Kim Ngọc ii MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN CƠ CHẾ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH Ở TỔNG CÔNG TY NHÀ NƯỚC. Tổng quan tình hình nghiên cứu ngoài nước liên quan đến cơ chế quản lý tài chính ở tổng công ty nhà nước. Tình hình nghiên cứu trong nước liên quan đến quản lý tài chính ở các tổng công ty nhà nước.

Những vấn đề đã thống nhất, những vấn đề còn tranh luận và những vấn đề cần nghiên cứu trong luận án. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN VỀ CƠ CHẾ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH Ở TỔNG CÔNG TY NHÀ NƯỚC. Khái niệm, đặc điểm, vai trò tổng công ty nhà nước. Cơ chế quản lý tài chính ở các tổng công ty nhà nước.

Kinh nghiệm xây dựng và vận hành cơ chế quản lý tài chính của một số tổng công ty nhà nước và bài học rút ra cho Tổng công ty Sông Đà. THỰC TRẠNG CƠ CHẾ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH Ở TỔNG CÔNG TY SÔNG ĐÀ. Khái quát về Tổng công ty Sông Đà. Phân tích thực trạng cơ chế quản lý tài chính ở Tổng công ty Sông Đà.

Đánh giá cơ chế quản lý tài chính ở Tổng công ty Sông Đà. PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CƠ CHẾ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH Ở TỔNG CÔNG TY SÔNG ĐÀ. Phương hướng hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính ở Tổng công ty Sông Đà. Giải pháp hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính ở Tổng công ty Sông Đà.135 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ.150 DANH MỤC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ.152 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.153 3 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT CCQLTC : Cơ chế quản lý tài chính CT : Công ty CTCP : Công ty cổ phần CPH : Cổ phần hóa CTTNHH : CTTNHH DNNN : Doanh nghiệp nhà nước DN : Doanh nghiệp HĐQT : Hội đồng quản trị HĐTV : Hội đồng thành viên KTTT : Kinh tế thị trường NSNN : Ngân sách nhà nước NĐD : Người đại diện SESC : Ủy ban thương mại và kinh tế SASAC : Ủy ban quản lý, giám sát tài sản nhà nước SXKD : Sản xuất kinh doanh TCT : Tổng công ty TCTSĐ : Tổng công ty Sông Đà TCTHKVN : Tổng công ty hàng không Việt Nam UBND : Ủy ban nhân dân XHCN : Xã hội chủ nghĩa 4 DANH MỤC BẢNG BIỂU, HÌNH VẼ, SƠ ĐỒ Danh mục bảng Bảng 3.

Tổng hợp xe máy thiết bị thi công chính của TCTSĐ năm 2012. Số lượng và trình độ lao động của tổng công ty Sông Đà. Vốn của tổng công ty Sông Đà giai đoạn 2006 - 2013. Tình hình tài chính của tổng công ty Sông Đà.

Hiệu quả sử dụng vốn chủ sở hữu của tổng công ty Sông Đà. Lợi nhuận trước trước thuế của tổng công ty Sông Đà. Giá trị đầu tư ra ngoài ngành kinh doanh chính của TCTSĐ.114 Danh mục hình, sơ đồ Sơ đồ 2. Mô hình thực thi quyền của chủ sở hữu nhà nước tại doanh nghiệp Trung Quốc.

Cơ cấu vốn tại Tổng công ty Sông Đà. Sơ đồ phân phối lợi nhuận của Tổng công ty Sông Đà. Tính cấp thiết của đề tài Trong nền kinh tế thị trường (KTTT) định hướng xã hội chủ (XHCN) ở nước ta, các doanh nghiệp nhà nước (DNNN) nói chung, tổng công ty (TCT) nhà nước nói riêng, có vai trò rất quan trọng. Một mặt, các TCT nhà nước là bộ phận quan trọng của thành phần kinh tế nhà nước, giúp thành phần này giữ vai trò chủ đạo.

Mặt khác, các TCT nhà nước ở nước ta còn mang trọng trách tạo dựng môi trường cho các quan hệ sản xuất XHCN phát triển, liên kết các doanh nghiệp (DN) trong nền kinh tế để tạo nên sức mạnh cạnh tranh, tạo điều kiện để nước ta hội nhập quốc tế thành công. Song, tất cả những vai trò đó chỉ có thể đạt được khi các TCT nhà nước hoạt động hiệu quả. Chính vì thế, đổi mới cơ chế quản lý, trong đó có đổi mới cơ chế quản lý tài chính (CCQLTC) để các TCT nhà nước hoạt động hiệu quả có ý nghĩa vô cùng quan trọng. Trên thực tế, nước ta đã bắt đầu đổi mới cơ chế quản lý các TCT nhà nước từ những năm đầu thập kỷ 80 của thế kỷ trước và được thực hiện quyết liệt hơn từ năm 1994 đến nay.

Sau chuyển đổi, các TCT nhà nước đã trở thành những tổ chức kinh tế có quy mô lớn, đảm trách các lĩnh vực kinh tế then chốt. Hiện nay, nhiều TCT nhà nước hoạt động tốt, đóng góp lớn vào GDP và ngân sách nhà nước (NSNN), tạo việc làm, thu nhập ổn định cho số lượng lớn người lao động. Tuy nhiên, so với tiềm năng và lợi thế hiện có, nhiều TCT nhà nước còn hoạt động chưa hiệu quả, một số TCT còn thua lỗ. Chính vì thế, tiếp tục đổi mới cơ chế quản lý đối với các TCT nhà nước trở thành nhiệm vụ cấp thiết của nước ta hiện nay.

Tổng công ty Sông Đà (TCTSĐ) là một TCT nhà nước trưởng thành từ Ban chỉ huy công trường thuỷ điện Thác Bà. Sau nhiều năm xây dựng và phát triển, hiện nay TCTSĐ đã là một trong những DN xây dựng hàng đầu của nước ta, nhất là trong lĩnh vực xây dựng các công trình thuỷ điện, công trình ngầm, công trình hạ tầng kỹ thuật. Từ một tập thể nhỏ bé ban đầu với 3 kỹ sư thủy lợi, 30 kỹ thuật viên trình độ trung cấp, 40 kỹ thuật viên sơ cấp, 1 chuyên gia địa chất, 1 trắc đạc và mấy trăm công nhân lao động, ngày nay TCTSĐ đã có đội ngũ lao động gần 28.000 người, trong đó 2 có hơn 5.000 kỹ sư, cán bộ kỹ thuật có kinh nghiệm và trình độ cao. Từ một cơ ngơi gần như không có gì thời kỳ “hậu Sông Đà”, chỉ sau hơn 10 năm, TCT đã trở thành một trong những đơn vị xây dựng có tài sản vào loại lớn, có doanh thu hàng chục ngàn tỉ đồng, có tốc độ tăng trưởng cao, từ 25 - 35%/năm.

Tuy nhiên, có thể thấy, những thành quả của TCTSĐ đã đạt được chưa tương xứng với quy mô, tầm cỡ mà TCT đang có, nhất là về phương diện hiệu quả sản xuất, kinh doanh (SXKD). Thậm chí trong một số năm gần đây, các chỉ tiêu hiệu quả của TCT còn có xu hướng xấu đi, thu nhập của người lao động và nộp NSNN suy giảm. Một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng đó là cơ chế quản lý, nhất là CCQLTC ở TCTSĐ chưa thực sự hợp lý. Để khắc phục những điểm hạn chế trong CCQLTC ở TCT, cũng như để xây dựng TCTSĐ thành một đơn vị kinh tế nhà nước vững mạnh, cần tiếp tục đổi mới CCQLTC ở TCT hơn nữa, đặc biệt làm rõ trách nhiệm của các cơ quan và cá nhân đại diện sở hữu nhà nước, xác lập CCQLTC nội bộ TCT sao cho phát huy tốt nhất tinh thần sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm của cán bộ quản lý và người lao động, tạo động lực khuyến khích mọi người tích cực làm việc, sử dụng vốn nhà nước đúng mục đích với hiệu quả cao, hoàn thành nhiệm vụ Nhà nước giao…Muốn vậy, cần tiến hành nghiên cứu một cách kỹ lưỡng CCQLTC hiện hành của TCTSĐ trên nền lý thuyết quản trị công ty (CT) hiện đại, tìm ra những điểm mạnh để phát huy, những điểm yếu và nguyên nhân để khắc phục.

Đó là lý do đề tài: “Cơ chế quản lý tài chính ở Tổng công ty Sông Đà” được chọn làm đối tượng nghiên cứu trong luận án này. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu đề tài Mục đích nghiên cứu đề tài là xây dựng khung lý thuyết về CCQLTC ở TCT nhà nước trong điều kiện KTTT định hướng XHCN ở nước ta, phân tích làm rõ các điểm mạnh và điểm yếu của CCQLTC ở TCTSĐ, đề xuất phương hướng và giải pháp hoàn thiện CCQLTC ở TCTSĐ trong thời gian tới. Để hoàn thành mục tiêu trên, quá trình nghiên cứu đề tài đã hoàn thành những nhiệm vụ sau đây: - Xây dựng khung lý thuyết về CCQLTC ở các TCT nhà nước trong điều kiện KTTT định hướng XHCN ở nước ta. 3 - Tổng hợp, phân tích kinh nghiệm quản lý tài chính của một số TCT nhà nước và rút ra bài học cho TCTSĐ.

- Phân tích, đánh giá thực trạng CCQLTC ở TCTSĐ trong những năm gần đây, chỉ ra những điểm mạnh, điểm yếu và nguyên nhân. - Đề xuất phương hướng, giải pháp hoàn thiện CCQLTC ở TCTSĐ trong thời gian tới. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu đề tài 3. Đối tượng nghiên cứu đề tài Đối tượng nghiên cứu đề tài là CCQLTC ở TCTSĐ thể hiện trên hai phương diện: CCQLTC của cơ quan đại diện chủ sở hữu nhà nước đối với TCTSĐ và CCQLTC của TCTSĐ đối với các CT thành viên.

Phạm vi nghiên cứu đề tài Phạm vi nghiên cứu trong luận án giới hạn ở các vấn đề liên quan đến nội hàm của CCQLTC xét trên ba phương diện: cơ chế quản lý quá trình huy động vốn; cơ chế quản lý quá trình sử dụng vốn và tài sản; cơ chế quản lý chi phí, doanh thu, lợi nhuận và các quỹ của TCT. Ba nội dung này được xem xét đối với hai chủ thể quản lý, đó là các cơ quan đại diện sở hữu nhà nước đối với TCTSĐ và TCTSĐ đối với CT thành viên. Trong luận án không đi sâu nghiên cứu CCQLTC nội bộ các CT thành viên và CT liên kết. Về thời gian: Thực trạng CCQLTC ở TCTSĐ được xem xét trong giai đoạn từ năm 2006 đến 2014.

Các giải pháp đổi mới CCQLTC ở TCTSĐ dự kiến cho giai đoạn đến năm 2020 và tầm nhìn 2025. Phương pháp nghiên cứu đề tài Trong triển khai nghiên cứu đề tài đã sử dụng phương pháp tiếp cận hai chiều, lấy TCTSĐ là hạt nhân, xem xét CCQLTC với tư cách các quy định trong luật, quy chế và điều lệ của TCT về cách thức tổ chức và hoạt động tài chính của TCTSĐ.