Luận án tiến sĩ: Các nhân tố tác động đến khả năng tiếp cận vốn tín dụng từ quỹ tín dụng nhân dân của các doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ - Lê Danh Lượng

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN --------------------------------- LÊ DANH LƯỢNG CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN KHẢ NĂNG TIẾP CẬN VỐN TÍN DỤNG TỪ QUỸ TÍN DỤNG NHÂN DÂN CỦA CÁC DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ SIÊU NHỎ LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH QUẢN TRỊ KINH DOANH HÀ NỘI - 2023 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN --------------------------------- LÊ DANH LƯỢNG CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN KHẢ NĂNG TIẾP CẬN VỐN TÍN DỤNG TỪ QUỸ TÍN DỤNG NHÂN DÂN CỦA CÁC DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ SIÊU NHỎ Chuyên ngành: QUẢN TRỊ KINH DOANH (Khoa QTKD) Mã số: 9340101 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Người hướng dẫn khoa học: PGS. NGUYỄN NGỌC HUYỀN HÀ NỘI - 2023 i LỜI CAM KẾT Tôi đã đọc và hiểu về các hành vi vi phạm sự trung thực trong học thuật. Tôi cam kết bằng danh dự cá nhân rằng luận án này do tôi tự thực hiện và không vi phạm yêu cầu về sự trung thực trong học thuật. Hà Nội, ngày tháng năm 2023 Nghiên cứu sinh Lê Danh Lượng ii MỤC LỤC LỜI CAM KẾT .ii DANH MỤC CHỮ CÁI VIẾT TẮT.

vi DANH MỤC BẢNG .vii DANH MỤC HÌNH. ix MỞ ĐẦU. LUẬN CỨ KHOA HỌC VỀ KHẢ NĂNG TIẾP CẬN VỐN TÍN DỤNG TỪ QUỸ TÍN DỤNG NHÂN DÂN CỦA DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ SIÊU NHỎ. Doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ.

Doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ. Tín dụng và tín dụng quỹ tín dụng nhân dân. Khái quát về tín dụng. Tín dụng quỹ tín dụng nhân dân.

Quy trình cấp tín dụng của Quỹ tín dụng nhân dân. Nguyên tắc và hình thức cho vay doanh nghiệp của Quỹ tín dụng nhân dân. Khả năng tiếp cận vốn tín dụng từ quỹ tín dụng nhân dân của các doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ. Khái niệm về khả năng tiếp cận vốn tín dụng.

Cơ sở lý thuyết về tiếp cận vốn tín dụng. Các nhân tố tác động đến khả năng tiếp cận vốn tín dụng từ quỹ tín dụng nhân dân của doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ. 38 Tiểu kết chương 1. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ TIẾP CẬN VỐN TÍN DỤNG CỦA DOANH NGHIỆP.

Tổng quan nghiên cứu về các nhân tố tác động đến khả năng tiếp cận vốn tín dụng của doanh nghiệp. Mô hình nghiên cứu. Mô hình nghiên cứu gốc (Mô hình 5C của Jankowicz và Hisrich). Các giả thuyết nghiên cứu.

Mô hình nghiên cứu. 77 Tiểu kết chương 2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Quy trình nghiên cứu.

Nghiên cứu định tính. Mục tiêu nghiên cứu. Phương pháp thực hiện. Kết quả nghiên cứu định tính.

Cấu trúc của bảng hỏi. Nghiên cứu định lượng. Nghiên cứu sơ bộ. Nghiên cứu chính thức.

92 Tiểu kết chương 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Khái quát về hoạt động của doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ trên địa bàn nghiên cứu. Số lượng doanh nghiệp đang hoạt động có kết quả kinh doanh.

Lao động trong doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ đang hoạt động có kết quả kinh doanh. Thu nhập bình quân. Nguồn vốn của doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ. Doanh thu thuần.

Kết quả nghiên cứu thực nghiệm. Khả năng tiếp cận vốn tín dụng của doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ. Năng lực của chủ doanh nghiệp và đội ngũ nhân viên. Tài sản bảo đảm.

Năng lực trả nợ của doanh nghiệp. Quan hệ của doanh nghiệp. Minh bạch tài chính của doanh nghiệp. Lịch sử vay nợ của doanh nghiệp.

Chi phí vốn vay. Chính sách tín dụng. Kết quả kiểm định độ tin cậy của thang đo. Phân tích nhân tố khám phá (EFA).

Phân tích EFA cho biến độc lập. Phân tích EFA cho biến phụ thuộc. Kết quả của mô hình EFA. Phân tích hồi qui đa biến.

Kết quả hồi quy. Phân tích đặc điểm của doanh nghiệp. 127 Tiểu kết chương 4. THẢO LUẬN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ HÀM Ý QUẢN LÝ.

Thảo luận kết quả nghiên cứu. Về khả năng tiếp cận vốn tín dụng của doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ. Về năng lực của chủ doanh nghiệp và đội ngũ nhân viên. Về tài sản bảo đảm.

Về năng lực trả nợ của doanh nghiệp. Về quan hệ của doanh nghiệp. Về minh bạch tài chính của doanh nghiệp. Về lịch sử vay nợ của doanh nghiệp.

Về chi phí vốn vay. Về chính sách tín dụng. Những hạn chế của doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ và quỹ tín dụng nhân dân. Những hạn chế của các doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ.

Những hạn chế về phía quỹ tín dụng nhân dân. Đối với các doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ. Đối với các Quỹ Tín dụng nhân dân. Một số khuyến nghị.

Đối với Chính phủ. Đối với Ngân hàng Nhà nước. Đối với chính quyền địa phương. 161 Tiểu kết chương 5.

164 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN. 168 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 176 vi DANH MỤC CHỮ CÁI VIẾT TẮT Chữ viết tắt Chữ đầy đủ BCTC Báo cáo tài chính DAĐT/PAKD Dự án đầu tư/phương án kinh doanh DNNVSN Doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ DNNVV Doanh nghiệp nhỏ và vừa EFA Explorotory Factor Analysis- Phân tích nhân tố khám phá. GDP Gross domestic product- Tổng sản lượng quốc nội GTSD Giá trị sử dụng HHDN Hiệp hội doanh nghiệp KHCN Khoa học công nghệ KHTS Khấu hao tài sản KTTT Kinh tế thị trường KVSX Khu vực sản xuất NCĐL Nghiên cứu định lượng NCĐT Nghiên cứu định tính NHNN Ngân hàng nhà nước NHTM Ngân hàng thương mại OLS Ordinary Least Square - Bình phương nhỏ nhất QTDND Quỹ tín dụng nhân dân SPDV Sản phẩm dịch vụ SPTD Sản phẩm tín dụng SXKD Sản xuất kinh doanh TCVTD Tiếp cận vốn tín dụng vii DANH MỤC BẢNG Bảng 1.

Phân loại doanh nghiệp nhỏ và vừa của Worl Bank. Tiêu chí xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa theo qui mô trên thế giới. Tiêu chí phân loại doanh nghiệp nhỏ và vừa theo Nghị định số 39/2018/NĐ- CP năm 2018 của Chính phủ. Tổng hợp các nhân tố tác động đến khả năng tiếp cận vốn tín dụng ngân hàng của các doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Tổng hợp điều chỉnh các nhân tố tác động khả năng tiếp cận vốn tín dụng của các doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ. Kết quả hồi quy với sự tham gia của các biến: QHDN, MBTC và QHDN*MBTC. Kết quả hồi quy với sự tham gia của các biến: LSVN, CSTD và LSVV*CSTD. Thang đo đặc điểm của doanh nghiệp.

Thang đo của mô hình nghiên cứu. Số doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ đang hoạt động có kết quả SXKD. Số lượng lao động trong doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ đang hoạt động có kết quả SXKD. Thu nhập trung bình của người lao động trong doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ đang hoạt động có kết quả SXKD.

Nguồn vốn của doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ đang hoạt động có kết quả kinh doanh. Doanh thu thuần của doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ đang hoạt động có kết quả SXKD. Khả năng tiếp cận vốn tín dụng từ quỹ tín dụng nhân dân của doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ. Năng lực của chủ doanh nghiệp và đội ngũ nhân viên.

Tài sản bảo đảm. Năng lực trả nợ của doanh nghiệp. Quan hệ của doanh nghiệp. Sự minh bạch về tài chính của doanh nghiệp.

Lịch sử vay nợ của doanh nghiệp. Chi phí vốn vay. Chính sách tín dụng của quỹ tín dụng nhân dân. Tổng hợp kết quả đánh giá độ tin cậy thang đo thông qua khảo sát chính thức.

Kết quả kiểm định KMO và kiểm định Bartlett các biến độc lập. Tổng phương sai trích của các biến độc lập. Kết quả phân tích nhân tố EFA. Kết quả kiểm định KMO và kiểm định Bartlett biến phụ thuộc.

Tổng phương sai trích biến phụ thuộc. Tóm tắt mô hình. Hệ số hồi quy. Thứ tự tác động của các nhân tố.

Tổng hợp kết quả so sánh sự khác biệt về khả năng tiếp cận vốn tín dụng của doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ .128 ix DANH MỤC HÌNH Hình 2. Mô hình 5C tín dụng. Mô hình nghiên cứu. Quy trình nghiên cứu.

Biểu đồ phần dư chuẩn hóa. Tính cấp thiết của đề tài Về thực tiễn Các DNNVSN ở Việt Nam đang trưởng thành nhanh và đóng góp lớn cho tăng trưởng kinh tế quốc gia. Các doanh nghiệp trong cả nước đóng góp khoảng 60% vào GDP của Việt Nam, trong đó các DNNVSN chiếm số lượng lớn và là lực lượng cơ bản cho sự phát triển kinh tế quốc gia. Tính đến 31/12/2020 có 478601 doanh nghiệp siêu nhỏ, chiếm 69,9 % số doanh nghiệp cả nước; có 163 760 doanh nghiệp nhỏ, chiếm 23,9 %.1 Giai đoạn 2016- 2020, DNNVSN với chiếm 93,7 % số doanh nghiệp cả nước2 (Bộ Kế hoạch & Đầu tư, 2022).

Các DNNVSN là một phần quan trọng trong phát triển kinh tế- xã hội, các doanh nghiệp này góp phần khỏa lấp những khoảng thị trường mà các doanh nghiệp lớn chưa hoặc ít quan tâm đến. Các DNNVSN đang đóng góp vô cùng quan trọng vào tăng trưởng, thúc đẩy khởi nghiệp, sáng tạo, tạo công ăn việc làm và cải thiện sinh kế của người dân. Các DNNVSN là “lực lượng mới” trong phát triển kinh tế- xã hội3; thậm chí có thể nói DNNVSN đang rất thích hợp với giai đoạn kinh doanh trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp 4. Để các DNNVSN phát triển, không chỉ cần có môi trường kinh doanh thuận lợi mà còn cần nhiều điều kiện khác, trong đó vấn đề về vốn đang tác động rất lớn đến các doanh nghiệp này.

DNNVSN và các hộ kinh doanh là một trong những “động cơ chính” cho nền kinh tế Việt Nam và đang phát triển trong những lĩnh vực có tỷ suất lợi nhuận khiêm tốn, công nghệ thấp do bất lợi về quy mô. Khả năng tiếp cận nguồn vốn là một trong những vướng mắc mà doanh nghiệp siêu nhỏ gặp phải4. Các DNNVSN cần vốn để nâng cao công nghệ, chất lượng hàng hóa và dịch vụ, mở rộng SXKD, nâng cao khả năng cạnh tranh. Song các DNNVSN đang gặp những rào cản trong TCVTD, đặc biệt là vốn trung và dài hạn.

Về chính sách, Nghị quyết 35/NQ-CP ngày 16/05/2016 “Về hỗ trợ và phát triển doanh nghiệp” giao cho NHNN triển khai để các TCTD thực hiện.