Luận án Tiến sĩ: Các nhân tố tác động đến an toàn vốn ngân hàng thương mại Việt Nam

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN --------------------------------- TRẦN THỊ LAN ANH CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG TỚI AN TOÀN VỐN CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI TẠI VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH TÀI CHÍNH - NGÂN HÀNG HÀ NỘI – 2020 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN --------------------------------- TRẦN THỊ LAN ANH CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG TỚI AN TOÀN VỐN CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI TẠI VIỆT NAM Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng Mã số: 9340201 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Người hướng dẫn khoa học: PGS. Lê Thanh Tâm HÀ NỘI – 2020 i LỜI CAM ĐOAN Tôi đã đọc và hiểu về các hành vi vi phạm sự trung thực trong học thuật. Tôi cam kết bằng danh dự cá nhân rằng bản luận án này do tôi tự thực hiện và không vi phạm yêu cầu về sự trung thực trong học thuật. Tác giả Trần Thị Lan Anh Trần Thị Lan Anh ii LỜI CẢM ƠN Trước tiên, tôi xin tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến PGS.TS Lê Thanh Tâm, người hướng dẫn khoa học của Luận án, đã luôn tận tâm, nhiệt huyết, trách nhiệm hướng dẫn và chỉ bảo tôi những nội dung kiến thức và phương pháp nghiên cứu, cũng như chia sẻ những kinh nghiệm quý báu để tôi hoàn thành luận án này.

Tôi xin trân trọng cảm ơn Trường Đại học Kinh tế quốc dân, Viện Ngân hàng – Tài chính, Viện sau đại học cùng Quý thầy cô giáo tham gia giảng dạy chương trình nghiên cứu sinh đã truyền đạt cho tôi những kiến thức và phương pháp nghiên cứu nền tảng, là hành trang cho tôi hoàn thành Luận án. Cuối cùng, tôi xin chân thành cảm ơn đến Khoa Quản lý kinh doanh, trường Đại học Công nghiệp Hà Nội, gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã tận tình hỗ trợ, giúp đỡ tôi trong suốt thời gian học tập và nghiên cứu. Xin trân trọng cảm ơn! Tác giả Trần Thị Lan Anh iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. II MỤC LỤC.

III DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT. V DANH MỤC BẢNG BIỂU. VI DANH MỤC HÌNH VẼ. VII PHẦN MỞ ĐẦU.

1 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Tổng quan tình hình nghiên cứu. Các nghiên cứu nước ngoài. Các nghiên cứu trong nước.

Tổng hợp các nhân tố tác động tới an toàn vốn của ngân hàng thương mại. Khoảng trống nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu và dữ liệu nghiên cứu. Dữ liệu nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu. 20 KẾT LUẬN CHƯƠNG 1. 23 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ AN TOÀN VỐN VÀ CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG TỚI AN TOÀN VỐN CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI. An toàn vốn.

Khái niệm và vai trò của vốn ngân hàng. Nguồn gốc và quan điểm về an toàn vốn. Tầm quan trọng của an toàn vốn. Quy định về an toàn vốn.

Các nhân tố tác động tới an toàn vốn. Các nhân tố vi mô. Các nhân tố vĩ mô. 48 KẾT LUẬN CHƯƠNG 2.

52 CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG VỀ AN TOÀN VỐN VÀ CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG TỚI AN TOÀN VỐN CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM. Thực trạng về an toàn vốn. Quy định pháp lý của Việt Nam về an toàn vốn. Tỷ lệ an toàn vốn của hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam.

Tỷ lệ an toàn vốn của các ngân hàng thương mại trong mẫu nghiên cứu61 3. Thực trạng về các yếu tố vi mô tác động tới an toàn vốn. Quy mô Tài sản. Tỷ lệ đòn bẩy.

Tỷ trọng cho vay. Tỷ lệ nợ xấu và tỷ lệ nợ xấu bán cho VAMC. Tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng. Khả năng thanh khoản.

Khả năng sinh lời. Thực trạng về các yếu tố vĩ mô nền kinh tế tác động tới an toàn vốn. Đánh giá về an toàn vốn của các ngân hàng thương mại Việt Nam. 86 KẾT LUẬN CHƯƠNG 3.

90 CHƯƠNG 4: KIỂM ĐỊNH CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG TỚI AN TOÀN VỐN CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM. Mô hình nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu. Mô hình nghiên cứu. Các giả thuyết nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu. Kết quả xử lý mô hình. Thảo luận kết quả nghiên cứu .109 KẾT LUẬN CHƯƠNG 4. 116 CHƯƠNG 5: MỘT SỐ KHUYẾN NGHỊ VỀ CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG TỚI AN TOÀN VỐN CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM.

Định hướng về quy định an toàn vốn của các ngân hàng thương mại Việt Nam. Một số khuyến nghị nhằm đảm bảo an toàn vốn đối với các ngân hàng thương mại tại Việt Nam. Đối với các ngân hàng thương mại. Đối với ngân hàng Nhà nước.

Đối với Chính phủ. Một số hạn chế của luận án. 131 KẾT LUẬN CHƯƠNG 5. 133 DANH MỤC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ.

135 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 136 v DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT TT Viết tắt Thuật ngữ 1 CAR Tỷ lệ an toàn vốn 2 HTNH Hệ thống ngân hàng 3 HTTC Hệ thống tài chính 4 NHNN Ngân hàng nhà nước Việt Nam 5 NHTM Ngân hàng thương mại 6 NHTMCP Ngân hàng thương mại cổ phần 7 NHTMNN Ngân hàng thương mại Nhà nước 8 ROA Tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản 9 ROE Tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu 10 TCTC Tổ chức tài chính 11 TCTD Tổ chức tín dụng 12 VAMC Công ty Quản lý tài sản của các tổ chức tín dụng Việt Nam vi DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 1. Danh sách các NHTMCP trong mẫu nghiên cứu.1 Tổng hợp các nhân tố tác động tới an toàn vốn của NHTM từ tổng quan nghiên cứu .1 Yêu cầu về vốn tối thiểu theo Hiệp ước vốn Basel I, Basel II, Basel II .1 Các văn bản pháp luật quy định về CAR của hệ thống TCTD Việt Nam .2 So sánh cách tính Vốn tự có trong thông tư 36 và thông tư 41 .3 Thống kê mô tả về CAR trung bình của các NHTM Việt Nam trong mẫu nghiên cứu .4 Thống kê mô tả về quy mô tài sản trung bình của các NHTM Việt Nam .63 trong mẫu nghiên cứu .5 Thống kê mô tả tỷ lệ đòn bẩy trung bình của các NHTM Việt Nam trong mẫu nghiên cứu .6 Thống kê mô tả về tỷ trọng cho vay của các NHTM Việt Nam trong mẫu nghiên cứu .7 Thống kê mô tả tỷ lệ nợ xấu của các NHTM Việt Nam trong mẫu nghiên cứu .8 Thống kê mô tả nợ xấu bán cho VAMC của các NHTM Việt Nam trong mẫu nghiên cứu .9 Thống kê mô tả tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng trung bình của các NHTM Việt Nam trong mẫu nghiên cứu .10 Thống kê mô tả về tỷ lệ thanh khoản trung bình của NHTM Việt Nam trong mẫu nghiên cứu .11 Thống kê mô tả về ROE của NHTM Việt Nam trong mẫu nghiên cứu .12 Thống kê mô tả về ROA trung bình của NHTM Việt Nam trong mẫu nghiên cứu .1 Các giả thuyết của mô hình nghiên cứu .2 Thống kê mô tả các biến nghiên cứu .3 Ma trận hệ số tương quan giữa biến vi mô và vĩ mô nền kinh tế với CAR .4 Nhân tử phóng đại phương sai .5 Kiểm định phương sai sai số thay đổi .6 Kiểm định tự tương quan .7 Kết quả hồi quy mô hình nghiên cứu theo phương pháp GMM .8 Tóm tắt kết quả mô hình tác động của nhân tố tới CAR .9 Điểm xếp hạng TCTD theo chỉ tiêu Tỷ lệ an toàn vốn .110 vii DANH MỤC HÌNH VẼ Hình 3.1 Quy mô vốn điều lệ của các NHTM Việt Nam năm 2017 .2 Tỷ lệ an toàn vốn của hệ thống TCTD .3 Tỷ lệ an toàn vốn theo các nhóm TCTD .4 Tỷ lệ an toàn vốn của HTNH Việt nam và một số nước trong khu vực .5 Tốc độ tăng quy mô tài sản trung bình của các NHTM Việt Nam trong mẫu nghiên cứu .6 Quy mô tài sản của các NHTM Việt Nam so với quy mô tài sản trung bình trong mẫu nghiên cứu năm 2017 .7 Tốc độ tăng trưởng dư nợ cho vay của các NHTM Việt Nam trong mẫu nghiên cứu .8 Tốc độ tăng nợ xấu của các NHTM Việt Nam trong mẫu nghiên cứu .9 Nợ xấu và nợ xấu bán cho VAMC của các NHTM Việt Nam trong mẫu nghiên cứu .10 Tỷ lệ nợ xấu trung bình và tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng trung bình của các NHTM Việt Nam trong mẫu nghiên cứu .11 Tỷ trọng thu nhập từ hoạt động dịch vụ của các NHTM trong mẫu nghiên cứu .12 Chi phí hoạt động của các NHTM Việt Nam trong mẫu nghiên cứu.13 Tốc độ tăng trưởng GDP của Việt Nam giai đoạn 2008-2017 .14 Tỷ lệ lạm phát của Việt Nam giai đoạn 2008-2017 .15 Lãi suất cho vay của NHTM Việt Nam .1 Các nhân tố tác động tới an toàn vốn của các NHTM Việt Nam .93 1 PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Hệ thống ngân hàng có vai trò quan trọng đối với sự phát triển nền kinh tế của mỗi quốc gia, đặc biệt là các quốc gia có thị trường tài chính kém phát triển như Việt Nam.

Tuy nhiên, các ngân hàng luôn phải đối mặt với nhiều rủi ro, do vấn đề thông tin không cân xứng, dẫn tới lựa chọn tiêu cực và suy giảm đạo đức và có thể gây ra nguy cơ phá sản ngân hàng. Phá sản ngân hàng sẽ gây ra những tổn thất lớn cho ngân hàng và xã hội. Trong đó, tổn thất chung cho xã hội lớn hơn những tổn riêng của ngân hàng vỡ nợ. Chính vì vậy, hoạt động ngân hàng chịu sự điều hành, quản lý chặt chẽ của cơ quan quản lý như: hạn chế về quy mô tài sản, yêu cầu về vốn, cấp phép, giám sát, yêu cầu công bố thông tin, hạn chế cạnh tranh, quản lý rủi ro.

Các biện pháp mà cơ quan quản lý đề ra nhằm mục đích đảm bảo sự an toàn và lành mạnh trong hoạt động ngân hàng. Trong đó, vốn ngân hàng là vấn đề được các cơ quan quản lý đặc biệt quan tâm. Vốn ngân hàng mặc dù chỉ chiếm tỷ trọng nhỏ trong tổng nguồn vốn nhưng vốn ngân hàng có vai trò quan trọng đối với hoạt động ngân hàng. Vốn ngân hàng có thể hấp thụ tổn thất đảm bảo an toàn cho người gửi tiền và ngân hàng.

Mặc dù, vốn ngân hàng có vai trò là “đệm” chống lại rủi ro nhưng các ngân hàng lại không muốn nắm giữ quá nhiều vốn do vấn đề chi phí.