Luận án Tiến sĩ: Phân tích, dự báo lạm phát cơ bản Việt Nam - Nguyễn Ngọc Quỳnh

Bé GI¸O DôC Vµ §µO T¹O TR¦êNG §¹I HäC KINH TÕ QUèC D¢N --------

-------- NGUYÔN NGäC QUúNH PH¢N TÝCH Vµ Dù B¸O L¹M PH¸T C¥ B¶N CñA VIÖT NAM B»NG C¸C M¤ H×NH KINH TÕ L¦îNG Chuyªn ngµnh: to¸n kinh tÕ 62.01 Người hướng dẫn khoa học: 1.TS NGUYÔN CAO V¡N 2. NGUYÔN THÞ THU H»NG Hµ Néi - 2018 LỜI CAM ĐOAN Tôi đã đọc và hiểu về các hành vi vi phạm sự trung thực trong học thuật. Tôi cam kết bằng danh dự cá nhân rằng nghiên cứu này do tôi tự thực hiện và không vi phạm yêu cầu về sự trung thực trong học thuật. Hà nội, ngày….

năm 2018 Người hướng dẫn Tác giả luận án PGS.TS Nguyễn Cao Văn Nguyễn Ngọc Quỳnh LỜI CẢM ƠN Tác giả đã nhận được rất nhiều sự quan tâm, giúp đỡ và động viên từ giáo viên hướng dẫn cũng như các thầy cô khác trong quá trình thực hiện luận án. Đặc biệt, tác giả xin chân thành cảm ơn PGS.TS Nguyễn Cao Văn và TS. Nguyễn Thị Thu Hằng đã có những hướng dẫn hữu ích, nhiệt tình và tâm huyết dành cho tác giả. Tác giả cũng xin gửi lời cảm ơn chân thành tới GS.TS Nguyễn Khắc Minh, PGS.TS Nguyễn Thị Minh, TS Nguyễn Mạnh Thế và quý thầy cô trong Khoa Toán Kinh tế - Đại học Kinh tế Quốc dân, ThS Đỗ Văn Lâm đã có những ý kiến bổ ích giúp tác giả hoàn thiện luận án.

Thêm vào đó, tác giả xin gửi lời cảm ơn tới các cán bộ thuộc Viện Đào tạo Sau Đại học đã tạo điều kiện giúp đỡ về các thủ tục hành chính trong suốt toàn bộ quá trình học tập. Cuối cùng, tác giả xin gửi những lời cảm ơn chân thành tới những người thân trong gia đình, bạn bè của mình đã động viên, khích lệ tác giả trong suốt quá trình học tập nghiên cứu, hoàn thành luận án. Trân trọng cảm ơn! Tác giả luận án Nguyễn Ngọc Quỳnh MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN LỜI CẢM ƠN MỤC LỤC DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT DANH MỤC CÁC BẢNG DANH MỤC CÁC HÌNH PHẦN MỞ ĐẦU. 1 CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP XÂY DỰNG LẠM PHÁT CƠ BẢN CHO VIỆT NAM.

Cơ sở lý luận về lạm phát cơ bản. Cơ sở lý luận về lạm phát. Cơ sở lý luận về lạm phát cơ bản. Cơ sở lý thuyết xây dựng mô hình phân tích và dự báo lạm phát cơ bản.

Tổng quan các nghiên cứu thực nghiệm về phân tích và dự báo lạm phát cơ bản. Xây dựng lạm phát cơ bản cho Việt Nam. Kinh nghiệm quốc tế trong xây dựng lạm phát cơ bản. Kinh nghiệm xây dựng lạm phát cơ bản ở Việt Nam.

Xây dựng lạm phát cơ bản cho Việt Nam. Kết luận chương 1. 56 CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG LẠM PHÁT CƠ BẢN VÀ CÁC BIẾN SỐ KINH TẾ VĨ MÔ TẠI VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2000-2015. Bối cảnh kinh tế xã hội.

Thực trạng lạm phát cơ bản và các biến số kinh tế vĩ mô giai đoạn 2000-2015. Kết luận chương 2. 81 CHƯƠNG 3 XÂY DỰNG CÁC MÔ HÌNH PHÂN TÍCH VÀ DỰ BÁO LẠM PHÁT CƠ BẢN Ở VIỆT NAM. Mô tả số liệu.

Xây dựng các mô hình phân tích và dự báo lạm phát cơ bản ở Việt Nam. Xây dựng các mô hình để phân tích lạm phát cơ bản. Xây dựng các mô hình ứng dụng dự báo lạm phát cơ bản. So sánh kết quả dự báo trong mẫu giữa các mô hình.

Đưa ra kết quả dự báo ngoài mẫu của các mô hình. Kết luận chương 3. 114 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ. Một số hàm ý chính sách.

117 CÔNG TRÌNH TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ. 120 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 129 DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT Viết tắt Nguyên văn AD Tổng cầu AS Tổng cung AR Quá trình tự hồi quy MA Trung bình trượt ARCH Mô hình phương sai có điều kiện của sai số thay đổi tự hồi quy (Autoregressive Conditional Heterescedastic Models) ARMA Quá trình trung bình trượt tự hồi quy(Autoregressive Moving Average Process) ARIMA Mô hình trung bình trượt tích hợp tự hồi quy (Autoregressive Intergrated Moving Average) CPI Chỉ số giá tiêu dùng (Consumer Price Index) CSTK Chính sách tài khóa CSTT Chính sách tiền tệ ECM Mô hình hiệu chỉnh sai số (Error Correction Model) FDI Vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài GARCH Mô hình phương sai có điều kiện của sai số thay đổi tự hồi quy tổng quát (Generalized Autoregressive Conditional Heteroscedasticity Model) GDP Tổng sản phẩm trong nước (Gross Domestic Product) GSO Tổng cục thống kê (General Statistic Office) IMF Quỹ tiền tệ Quốc tế (International Monetary Fund) LPCB Lạm phát cơ bản M2 Tổng phương tiện thanh toán MAE Sai số tuyệt đối trung bình MAPE Phần trăm sai số tuyệt đối trung bình MSE Trung bình cộng của bình phương sai số NHNN Ngân hàng Nhà nước NHTW Ngân hàng Trung ương Viết tắt Nguyên văn OLS Hồi quy trung bình bình phương nhỏ nhất (Ordinary Least Squares) ODA Vốn viện trợ phát triển OPEC Tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ PACF Hàm tự tương quan riêng phần PPI Chỉ số giá sản xuất RMSE Căn bậc hai của trung bình cộng của bình phương các sai số dự báo SVAR Mô hình véc tơ tự hồi quy dạng cấu trúc (Structural Vector Autoregression) SBV Ngân hàng Nhà nước TCTK Tổng cục Thống kê USD Đô la Mỹ VAR Mô hình véc tơ tự hồi quy (Vector Autoregression) WB Ngân hàng thế giới (World Bank) VECM Mô hình hiệu chỉnh sai số dạng véc tơ (Vector Error Correction Model) WND Việt Nam đồng WTO Tổ chức thương mại thế giới (World Trade Organization) DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1.1: Lạm phát cơ bản tại các quốc gia.2: Cơ cấu các mặt hàng trong giỏ CPI .3: So sánh tỉ trọng từng mặt hàng ba thời kỳ tính chỉ số CPI .4: Biến động của chỉ số giá cấp 1 trong giỏ CPI.5: Các thước đo lạm phát cơ bản .6: Độ lệch chuẩn và hệ số biến thiên của các chỉ số lạm phát .7: Khả năng theo dõi xu hướng lạm phát của các chỉ số .8: Kiểm định sự bằng nhau của giá trị trung bình.9: Khả năng giải thích dự báo của các chỉ số lạm phát cơ bản .1: Mục tiêu tăng trưởng kinh tế, lạm phát và chỉ tiêu tiền tệ giai đoạn 2000-2015 .2: Một số chỉ tiêu kinh tế vĩ mô .1: Các số liệu được sử dụng trong luận án.2: Thống kê mô tả cho các biến số theo quý.3: Kết quả ước lượng mô hình đường Phillips .4: Kiểm định tự tương quan .5: Kiểm định phương sai của sai số không đổi .6: Kết quả ước lượng mô hình hồi quy sử dụng phương pháp hồi quy từng bước .7: Kết quả ước lượng mô hình ARIMA .8: Kết quả ước lượng mô hình GARCH.9: Kết quả ước lượng mô hình hàm chuyển Markov .10: Kết quả ước lượng mô hình kết hợp dự báo .11: So sánh kết quả dự báo trong mẫu giữa các mô hình .12: Kết quả dự báo trước 04 quý cho lạm phát cơ bản bằng các mô hình. 113 DANH MỤC CÁC HÌNH Hình 1.1: Lạm phát do cầu kéo .2: Lạm phát do chi phí đẩy .3: Lạm phát và các lạm phát cơ bản giai đoạn 2000 – 2015 .Tăng trưởng, lạm phát và lạm phát cơ bản theo quý giai đoạn 2001-2005 .2: Tiêu dùng chính phủ, tiêu dùng tư nhân và lạm phát cơ bản giai đoạn 2001-2005 66 Hình 2.3: Xuất nhập khẩu và lạm phát cơ bản các quý giai đoạn 2001-2005 .4: Cung tiền và lạm phát cơ bản giai đoạn 2001-2005.5: Lãi suất, lạm phát và lạm phát cơ bản giai đoạn 2001-2005.6: Giá dầu thế giới và lạm phát cơ bản giai đoạn 2001-2005.7: Lạm phát cơ bản và chỉ số giá của một số mặt hàng giai đoạn 2001-2005 .8: Tăng trưởng, lạm phát và lạm phát cơ bản theo quý giai đoạn 2006-2010 .9: Tiêu dùng chính phủ, tiêu dùng tư nhân và lạm phát cơ bản giai đoạn 2006-2010 69 Hình 2.10: Xuất nhập khẩu và lạm phát cơ bản các quý giai đoạn 2006-2010 .11: Cung tiền, lạm phát và lạm phát cơ bản giai đoạn 2006-2010.12: Lãi suất, lạm phát và lạm phát cơ bản giai đoạn 2006-2010.13: Giá dầu thế giới và lạm phát cơ bản giai đoạn 2006-2010.14: Lạm phát cơ bản và chỉ số giá của một số mặt hang giai đoạn 2006-2010 .15: Tăng trưởng, lạm phát và lạm phát cơ bản theo quý giai đoạn 2011-2015 .16: Tiêu dùng chính phủ, tiêu dùng tư nhân và lạm phát cơ bản giai đoạn 2011-2015 .17: Xuất nhập khẩu và lạm phát cơ bản các quý giai đoạn 2011-2015 .18: Cung tiền, lạm phát và lạm phát cơ bản giai đoạn 2011-2015.19: Lãi suất, lạm phát và lạm phát cơ bản giai đoạn 2011-2015.20: Giá dầu thế giới và lạm phát cơ bản giai đoạn 2011-2015.21: Lạm phát cơ bản và chỉ số giá của một số mặt hàng giai đoạn 2011-2015 .1: Khoảng chênh sản lượng.

86 1 PHẦN MỞ ĐẦU 1. Sự cần thiết của đề tài Lạm phát là một hiện tượng kinh tế vĩ mô phổ biến và có ảnh hưởng sâu rộng đến các mặt của đời sống kinh tế - xã hội. Thông thường, các chính sách vĩ mô của một nền kinh tế sẽ được thực hiện xoay quanh lạm phát mục tiêu của nền kinh tế. Việc nghiên cứu lạm phát để có được những cái nhìn khái quát nhất về lạm phát có vai trò rất quan trọng trong việc thực hiện cũng như lựa chọn chính sách điều hành giúp có được nền kinh tế vĩ mô ổn định và phát triển bền vững.

Do đó, việc phân tích được nguyên nhân và dự báo lạm phát giúp các cơ quan điều hành chính sách đưa ra các chính sách phù hợp để bình ổn giá cả thị trường, đảm bảo phát triển kinh tế bền vững. Việt Nam bắt đầu quá trình chuyển đổi từ nền kinh tế kế hoạch hóa sang nền kinh tế thị trường từ năm 1986. Mục đích của Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ VI là để ổn định nền kinh tế, kích thích xuất khẩu và đầu tư, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Trong những năm vừa qua, các chính sách của chính phủ Việt Nam luôn ưu tiên mục tiêu kiểm soát chặt chẽ giá cả hàng hóa và tiền lương nhưng chính phủ không đảm bảo được sự ổn định của giá cả.

Những năm đầu của giai đoạn 1996-2000, tăng trưởng kinh tế đạt trên 9% (9,5% và 9,3% lần lượt vào các năm 1995 và 1996) và đây là những dấu mốc quan trọng cho thời kỳ kinh tế mới. Trong giai đoạn 2000-2007, hàng năm, tỷ lệ lạm phát là khá thấp với mức trung bình 5,5% mỗi năm. Trong khi tổng sản phẩm quốc nội (GDP) đã tăng trưởng với tốc độ trung bình 7% mỗi năm.