Nghiên cứu nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng thông tin trên Báo cáo Tài chính Công ty Niêm yết Việt Nam

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN --------------------------------- TRẦN THỊ PHƯƠNG MAI NGHIÊN CỨU CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN CHẤT LƯỢNG THÔNG TIN TRÊN BÁO CÁO TÀI CHÍNH CỦA CÁC CÔNG TY NIÊM YẾT TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH KẾ TOÁN HÀ NỘI - NĂM 2020 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN --------------------------------- TRẦN THỊ PHƯƠNG MAI NGHIÊN CỨU CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN CHẤT LƯỢNG THÔNG TIN TRÊN BÁO CÁO TÀI CHÍNH CỦA CÁC CÔNG TY NIÊM YẾT TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM Chuyên ngành: KẾ TOÁN, KIỂM TOÁN VÀ PHÂN TÍCH Mã số: 9340301 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Người hướng dẫn khoa học: PGS. NGUYỄN NGỌC QUANG HÀ NỘI - NĂM 2020 i LỜI CAM ĐOAN Tôi đã đọc và hiểu về các hành vi vi phạm sự trung thực trong học thuật. Tôi cam kết bằng danh dự cá nhân rằng nghiên cứu này do tôi tự thực hiện và không vi phạm yêu cầu về sự trung thực trong học thuật. Hà Nội, ngày tháng năm 2020 Nghiên cứu sinh Trần Thị Phương Mai ii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN.

ii DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT .v DANH MỤC BẢNG. vii DANH MỤC SƠ ĐỒ VÀ BIỂU ĐỒ .ix CHƯƠNG 1. GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU. Tính cấp thiết của đề tài.

Mục tiêu nghiên cứu. Câu hỏi nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Giới thiệu phương pháp nghiên cứu.

Đóng góp của đề tài. Kết cấu của đề tài. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHẤT LƯỢNG THÔNG TIN TRÊN BÁO CÁO TÀI CHÍNH. Tổng quan nghiên cứu.

Các nghiên cứu về đo lường chất lượng thông tin trên báo cáo tài chính. Các nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng thông tin trên báo cáo tài chính. Khoảng trống nghiên cứu. Báo cáo tài chính và chất lượng thông tin trên báo cáo tài chính.

Báo cáo tài chính. Chất lượng thông tin trên báo cáo tài chính. Các lý thuyết liên quan. Lý thuyết dự phòng (Contingency theory).

Lý thuyết đại diện (Agency Theory). Lý thuyết các bên liên quan (Stakeholder theory). Mô hình nghiên cứu dự kiến từ cơ sở lý thuyết. Mô hình nghiên cứu dự kiến từ cơ sở lý thuyết.

Giả thuyết nghiên cứu từ cơ sở lý thuyết .44 TÓM TẮT CHƯƠNG 2 .46 CHƯƠNG 3 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Quy trình nghiên cứu .47 Quy trình nghiên cứu của luận án đươc khái quát theo sơ đồ sau:. Phương pháp nghiên cứu định tính. Phương pháp nghiên cứu định lượng.

Xây dựng thang đo các biến. Thiết kế bảng hỏi và khảo sát thử. Khảo sát chính thức .68 TÓM TẮT CHƯƠNG 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU.

Tổng quan về công ty niêm yết trên Thị trường Chứng khoán Việt Nam. Sự hình thành và phát triển của thị trường chứng khoán Việt Nam. Thực trạng chất lượng thông tin trên báo cáo tài chính của các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Mức độ ảnh hưởng của các nhân tố đến chất lượng thông tin trên Báo cáo tài chính của công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam.

Kết quả nghiên cứu định tính. Kết quả nghiên cứu định lượng. Đánh giá độ tin cậy của thang đo. Kiểm tra sự hội tụ của biến phục thuộc chất lượng thông tin trên báo cáo tài chính.

Kiểm tra sự hội tụ của các biến quan sát của biến độc lập bằng phân tích nhân tố khám phá EFA. Kiểm định hệ số tương quan. Phân tích mô hình hồi quy tuyến tính. Đánh giá chất lượng báo cáo tài chính và các nhân tố ảnh hưởng của nhóm lập báo cáo và nhóm sử dụng báo cáo .108 TÓM TẮT CHƯƠNG 4 .111 iv CHƯƠNG 5.

THẢO LUẬN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ KHUYẾN NGHỊ. Thảo luận kết quả nghiên cứu. Thảo luận thực trạng chất lượng thông tin Báo cáo tài chính của công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Thảo luận thực trạng nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng thông tin trên Báo cáo tài chính công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam.

Các khuyến nghị đề xuất nhằm nâng cao chất lượng thông tin trên báo cáo tài chính. Nâng cao năng lực và đạo đức nghề nghiệp nhân viên kế toán. Nâng cao tính hữu hiệu kiểm soát nội bộ. Tăng cường vận dụng chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế.

Nâng cao chất lượng kiểm toán độc lập. Tăng cường vai trò điều tiết của Ủy ban chứng khoán Nhà nước. Hạn chế tác động tiêu cực của Hành vi quản trị lợi nhuận.134 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN 136 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO .148 v DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT STT Chữ viết tắt Tiếng Việt Tiếng Anh 1 AAA Hiệp hội kế toán Hoa kỳ American Association of Accountants 2 AIA Viện kế toán Hoa Kỳ American Institute of Accountants 3 AICPA Viện kế toán công chứng Hoa Kỳ American Institute of Certified Public Accountants 4 ANOVA Phân tích phương sai Analysis of Var 5 BCTC Báo cáo tài chính 6 CL Chất lượng 7 CLTT Chất lượng thông tin 8 CTCP Công ty cổ phần 9 CTNY Công ty niêm yết 10 FASB Hội đồng chuẩn mực kế toán tài The Financial Accounting chính Hoa Kỳ Standards Board 11 IASB Hội đồng chuẩn mực kế toán The International quốc tế Accounting Standard Board 12 IASC Ủy ban chuẩn mực kế toán quốc tế The International Accounting Standards Committee 13 IFAC Liên đoàn kế toán quốc tế International Federation of Accountants 14 IFRS Chuẩn mực báo cáo tài chính International Financial quốc tế Reporting Standards 15 HĐQT Hội đồng quản trị 16 HOSE Sở giao dịch chứng khoán Thành Phố Hồ Chí Minh vi STT Chữ viết tắt Tiếng Việt Tiếng Anh 17 HNX Sở giao dịch chứng khoán Thành Phố Hà Nội 18 KSNB Kiểm soát nội bộ 19 KT Kế toán 20 KTNB Kiểm toán nội bộ 21 KTV Kiểm toán viên 22 MLR Hồi quy tuyến tính nhiều biến Multiple linear regression 23 NY Niêm yết 24 SĐ Sơ đồ 25 TTCKVN Thị trường chứng khoán Việt Nam 26 QTLN Quản trị lợi nhuận 27 QTCT Quản trị công ty 28 VAS Chuẩn mực kế toán Việt Nam 29 UBCKNN Ủy ban chứng khoán Nhà Nước vii DANH MỤC BẢNG Bảng 2. Tổng quan về phương pháp đo lường CLTT trên BCTC.

Thời hạn công bố thông tin BCTC. Các giả thuyết nghiên cứu từ cơ sở lý thuyết. Thành phần tham gia thảo luận nhóm. Các biến quan sát của nhân tố năng lực nhân viên kế toán.

Các biến quan sát nhân tố đạo đức nhân viên kế toán .4: Biến quan sát nhân tố Tính hữu hiệu kiểm soát nội bộ. Biến quan sát nhân tố Vận dụng chuẩn mực Báo cáo tài chính quốc tế. Biến quan sát nhân tố Hành vi quản trị lợi nhuận. Biến quan sát nhân tố Chất lượng kiểm toán độc lập.

Biến quan sát nhân tố Vai trò điều tiết của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước. Số lượng doanh nghiệp niêm yết, đăng ký giao dịch (Tính đến tháng 10/2018). Vốn hóa thị trường chứng khoán (Tính đến tháng 10/2018). Phân loại sàn chứng khoán, điều kiện và trạng thái.

Top 20 CTNY giảm lãi sau kiểm toán năm 2018. Tỷ lệ tán thành các nhân tố ảnh hưởng đến CLTT trên BCTC. Mẫu nghiên cứu. Mục đích sử dụng BCTC.

Mô tả giá trị các biến quan sát của biến phụ thuộc .84 Kết quả mô tả giá trị các biến quan sát của các biến độc lập được trình bày trong Bảng 4. Mô tả giá trị các biến quan sát của các biến độc lập. Kết quả phân tích Cronbach’s alpha đo lường khái niệm CLTT trên BCTC các CTNY trên TTCKVN. Kết quả phân tích Cronbach’s alpha đo lường .90 khái niệm các biến độc lập.

Hệ số KMO and Bartlett's Test. Tổng phương sai trích (Total Variance Explained). Ma trận các thành phần (Component Matrixa). Hệ số KMO và Bartlett.

Tổng phương sai trích của thang đo các nhân tố. Ma trận nhân tố. Hệ số KMO and Bartlett's Test. Tổng phương sai trích các biến quan sát cua biến độc.

Phân tích nhân tố sau khi loại bỏ KS4, KS5. Sơ đồ hệ số tương quan của các nhân tố. Kết quả kiểm tra đa cộng tuyến. Bảng tóm tắt mô hình Model Summary.

Trọng số hồi quy (Coefficientsa). Sắp xếp mức độ tác động các nhân tố đến CLTT trên BCTC. Kết quả phân tích ANOVA Independent Samples Test .109 ix DANH MỤC SƠ ĐỒ VÀ BIỂU ĐỒ Sơ đồ 2. Mô hình nghiên cứu của Afiah và Rahmatuka (2014).

Mô hình nghiên cứu của Rapina (2014). Mô hình nghiên cứu dự kiến từ cơ sở lý thuyết. Quy trình nghiên cứu của luận án. Mô hình nghiên cứu từ kết quả nghiên cứu định tính.

Các bước nghiên cứu định lượng. Các thành phần đo lường CLTT trên BCTC của CTNY trên TTCKVN. Quy mô vốn hóa trên thị trường cổ phiếu. Số lượng tài khoản đầu tư đến tháng 5/2018.

Mô hình nghiên cứu chính thức. Kết quả đo lường CLTT trên BCTC của các CTNY trên TTCKVN. Kết quả đo lường thành phần Thích hợp. Kết quả đo lường thành phần Trình bày trung thực.

Kết quả đo lường thành phần Dễ hiểu. Kết quả đo lường thành phần Khả năng so sánh. Kết quả đo lường thành phần Kiểm chứng. Kết quả đo lường thành phần Kịp thời.

Kết quả đo lường nhân tố Nhân viên kế toán. Kết quả đo lường của nhân tố Tính hữu hiệu kiểm soát nội bộ. Kết quả thống kê nhân tố Chất lượng kiểm toán độc lập. Tần số phần dư chuẩn hóa Histogram.

GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU 1. Tính cấp thiết của đề tài Hiện nay, Việt Nam ngày càng hội nhập sâu rộng vào thị trường thế giới với sự phát triển của thị trường chứng khoán Việt Nam đã đóng góp một vai trò không nhỏ đối với sự phát triển của nền kinh tế nói chung và tạo ra dòng chảy vốn không biên giới. Thị trường chứng khoán (TTCK) Việt Nam là một trong những TTCK non trẻ, chính thức đi vào hoạt động ngày 20/7/2000 cho đến nay với hoạt động của Sở Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh (HOSE) và Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX). Sự phát triển của thị trường trong suốt thời kỳ từ 2000 - 2005 còn khá nhỏ bé với mức vốn hóa thị trường mới chỉ đạt trên dưới 1% GDP, đến năm 2006 quy mô thị trường đã phát triển nhảy vọt đạt 22,7% GDP và năm 2007 đạt trên 43% GDP đến nay thì con số này đã là 78% GDP.