Luận án tiến sĩ tài chính ngân hàng quản lý nợ xấu tại ngân hàng thương mại cộng

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TÀI CHÍNH HỌC VIỆN TÀI CHÍNH KHAMKIEW PHANDAVONG QUẢN LÝ NỢ XẤU TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỘNG HÒA DÂN CHỦ NHÂN DÂN LÀO LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ HÀ NỘI – 2021 2 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TÀI CHÍNH HỌC VIỆN TÀI CHÍNH KHAMKIEW PHANDAVONG QUẢN LÝ NỢ XẤU TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỘNG HÒA DÂN CHỦ NHÂN DÂN LÀO CHUYÊN NGÀNH: TÀI CHÍNH – NGÂN HÀNG Mã số: 9.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Người hướng dẫn khoa học: 1. Phạm Ngọc Ánh 2. Vũ Quốc Dũng HÀ NỘI – 2021 4 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan Luận án tiến sĩ “Quản lýnợ xâu ́ taị ngân hang ̀ thương maị Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Laò ” đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực, nguồn gốc rõ ràng và được trích dẫn đầy đủ theo qui định và chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu khoa học nào khác.

Hà Nội, ngày 10 tháng 05 năm 2021 TÁC GIẢ KHAMKIEW PHANDAVONG KÝ HIỆU VIẾT TẮT ­ AMC: Công ty quản lý tài sản. ­ BCTC: Báo cáo tài chính ­ BIDV: Ngân hàng thương mại cổ phần Đầu tư và phát triển ­ CASA: Current Account Savings Account (Tài khoản tiết kiệm hiện tại) ­ CN: Chi nhánh ­ CHDCND: Cộng hòa Dân chủ nhân dân ­ CIC: Trung tâm thông tin tin dụng (Credit Information Center) ­ CNTT: Công nghệ thông tin ­ CKNB: Cam kết ngoại bảng ­ CSTD: Chính sách tín dụng ­ CSTT: Chính sách tiền tệ ­ DN: Doanh nghiệp ­ CSTD: Chính sánh tín dụng ­ DNTD: Dư nợ tín dụng ­ DPRR: Dự phòng rủi ro ­ DPRRTD: Dự phòng rủi ro tín dụng ­ DATC: Công ty mua bán nợ và tài sản tồn đọng của doanh nghiệp. ­ ĐGXH: Định giá xếp hạng ­ ĐHĐCĐ: Đại hội đồng cổ đông ­ GSNH: Giám sát ngân hàng ­ HĐQT: Hội đồng quản trị ­ KV: Khu vực ­ KTKSNB: Kiểm tra kiểm soát nội bộ ­ NH: Ngân hàng ­ NSNN: Ngân sách Nhà nước ­ NCS: Nghiên cứu sinh ­ NHTM: Ngân hàng thương mại ­ NHTMCP: Ngân hàng thương mại cổ phần ­ NHNN: Ngân hàng Nhà nước ­ NHTW: Ngân hàng trung ương ­ NPL: (Non performing loan) Nợ xấu ngân hàng ­ NQH: Nợ quá hạn ­ PDGHTD: Phê duyệt giới hạn tín dụng ­ QĐ: Quyết định ­ QLTD: Quản lý tín dụng ­ QLNX: Quản lý nợ xấu ­ QLRRTD: Quản lý rủi ro tín dụng ­ TCTD: Tổ chức tín dụng ­ TĐ và PDTD: Thẩm định và phê duyệt tín dụng ­ TSC: Trụ sở chính ­ TSBĐ: Tài sản bảo đảm ­ RRTD: Rủi ro tín dụng ­ XLNX: Xử lý nợ xấu ­ XLRR: Xử lý rủi ro ­ XHTDNB: Xếp hạng tín dụng nội bộ ­ VAMC: Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên quản lý tài sản của các tổ chức tín dụng Việt nam ­ VCB: Ngân hàng Thương mại cổ phần Ngoại Thương Việt Nam ­ VHTD: Vận hành tín dụng ­ WTO: Tổ chức thương mại thế giới MỤC LỤC DANH MỤC SỞ ĐỒ, HÌNH DANH MỤC BẢNG MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Trong nền kinh tế thị trường, hệ thống ngân hàng thương mại được ví như huyết mạch của cả nền kinh tế.

Hệ thống ngân hàng quốc gia hoạt động một cách thông suốt, lành mạnh là tiền đề để các nguồn lực tài chính được luân chuyển, phân bổ và sử dụng có hiệu quả, từ đó kích thích tăng trưởng kinh tế một cách bền vững. Tuy nhiên, bên cạnh vai trò to lớn đó, người ta không thể không nói tới những “tổn thất” và “hậu quả” nặng nề mà hệ thống ngân hàng thương mại có thể gây ra nếu như các hoạt động của chúng trở nên “trục trặc”. Những rủi ro trong hoạt động kinh doanh của ngân hàng thương mại có thể tạo ra phản ứng dây chuyền, kéo theo đó là sự sụp đổ của cả hệ thống. Lịch sử thế giới đã từng chứng kiến những vụ sụp đổ ngân hàng với quy mô lan rộng toàn cầu cũng như hậu quả nặng nề mà nó đem lại: 1929­1933 với cuộc Đại khủng hoảng trong hệ thống tư bản; năm 1997 với cuộc khủng hoảng tài chính Đông Á và vừa qua năm 2008, cả thế giới đã phải đối mặt với cơn bão khủng hoảng tài chính toàn cầu.

Nhắc tới nguyên nhân của khủng hoảng tài chính, phải nhắc tới những rủi ro trong hoạt động ngân hàng, mà tâm điểm của nó là những rủi ro phát sinh trong hoạt động tín dụng. Bài học về các cuộc khủng hoảng tài chính diễn ra trên các thị trường tài chính ­ tiền tệ lớn trên thế giới như Mỹ, Anh, Pháp, Nhật, Canada…cho thấy việc các ngân hàng thương mại chủ động ứng phó với các rủi ro và xây dựng cho mình những chiến lược quản trị rủi ro là thực sự cần thiết. Hoạt động tín dụng là một trong những hoạt động quan trọng nhất của ngân hàng thương mại. Nợ xấu tồn tại tất yếu trong hoạt động tín dụng, và duy trì nợ xấu ở mức độ an toàn là một trong các mục tiêu quan trọng của NHTM.

Nợ xấu không chỉ là nguyên nhân cơ bản gây mất an toàn, làm gia tăng trích lập dự phòng rủi ro, gia tăng chi phí đòi nợ từ đó gây sụt giảm lợi nhuận kỳ vọng của ngân hàng thương mại mà còn ảnh hưởng không tốt đến sự phát triển kinh tế ­ 11 xã hội. Bên cạnh những tác động tiêu cực về tài chính, nợ xấu còn ảnh hưởng đến uy tín của bản thân ngân hàng và gây ảnh hưởng không nhỏ đến hệ thống ngân hàng. Việc quản lý nợ xấu được coi là hoạt động quan trọng để các ngân hàng xác định nguyên nhân, dự đoán tổn thất, từ đó đề xuất các biện pháp giảm thiểu thiệt hại do nợ xấu cũng như đưa ra các giải pháp dự phòng tránh nợ xấu lặp lại trong tương lai. Với xu thế hội nhập quốc tế các NHTM CHDCND Lào (NHTM Lào) đang từng bước bước vào vòng xoáy của chuyển động hội nhập và toàn cầu hoá.

Xu hướng tự do hoá thương mại và tự do hoá tài chính ngày càng rộng khắp, mạnh mẽ đã và đang chi phối khuynh hướng, cấu trúc vận động của hệ thống tài chính, NHTM Lào. Điều này đồng nghĩa với việc các NHTM Lào sẽ phải đối mặt với cuộc cạnh tranh gay gắt không chỉ riêng ở thị trường trong nước mà còn ở nước ngoài. Bởi vậy, các NHTM Lào cần phải có những hoạch định riêng cho mình nhằm đứng vững và khẳng định vị thế của mình trên trường quốc tế. Hiện nay cùng với xu hướng phát triển chung trong lĩnh vực ngân hàng, hệ thống NHTM Lào đã mở rộng phạm vi hoạt động theo hướng tăng tỷ trọng dịch vụ phi tín dụng.

Tuy nhiên, chúng ta vẫn không thể phủ nhận rằng hiện tại và trong tương lai tín dụng vẫn đem lại nguồn thu chính cho các ngân hàng này. Do vậy, kiểm soát chất lượng tín dụng là yêu cầu cần thiết trong quản trị ngân hàng, với mục tiêu đảm bảo cho hoạt động tín dụng an toàn, hiệu quả. Các quốc gia trên thế giới và các tổ chức tài chính quốc tế như Ngân hàng thế giới (WB), Quỹ tiền tệ Quốc tế (IMF) hay Ủy ban Basel đã quan tâm rất nhiều đến việc quản lý nợ xấu khi xây dựng chiến lược kiểm soát rủi ro tín dụng. Việc phát sinh nhiều khoản thiệt hại đáng kể do thực hiện những khoản tín dụng kém hiệu quả đã khiến các ngân hàng ngày càng chú trọng hơn đến quản lý nợ xấu.

Quản lý nợ xấu một cách có hệ thống sẽ giúp nhận biết các khoản nợ xấu, từ đó có thể phòng ngừa hay xử lý nó hiệu quả hơn. Ở CHDCNH Lào, nợ xấu chỉ thực sự bắt đầu được quan tâm đúng mức trong vài năm gần đây. 12 Các kết quả nghiên cứu đã gây ra mối lo ngại lớn về rủi ro tín dụng đối với các nhà quản trị ngân hàng cũng như các nhà hoạch định chính sách. Năm 2015, nợ xấu đã lên tới 10% tổng dư nợ của các ngân hàng, gây tác động xấu đến hoạt động của nền kinh tế nói chung và hệ thống ngân hàng nói riêng.

Nợ xấu hiện nay như cục máu đông trong mạch máu, nên có bơm đến mấy, máu tín dụng vẫn không thể chảy được. Nợ xấu ở mức cao trở thành gánh nặng của các NHTM, làm chậm quá trình đổi mới và phát triển kinh tế ở CHDCND Lào. Nếu không được quản lý nghiêm túc nó sẽ tiếp tục gây ra nhiều thiệt hại lớn cho hệ thống NHTM Lào, giảm lợi thế cạnh tranh trong điều kiện CHDCND Lào đang trong quá trình hội nhập quốc tế. Chính vì vậy, việc quản lý nợ xấu đang được Ngân hàng nhà nước và các NHTM Lào ráo riết thực hiện nhằm lành mạnh hóa hệ thống ngân hàng, giải tỏa tắc nghẽn cho hệ thống tín dụng.

Tuy nhiên, câu hỏi đặt ra là quản lý nợ xấu sẽ được thực hiện bằng cách nào để đảm bảo tính khả thi và hiệu quả? Với mong muốn tìm hiểu, phân tích một cách toàn diện thực trạng quản lý nợ xấu trong hoạt động tín dụng của NHTM Lào, góp thêm những luận cứ khoa học và thực tiễn để đề xuất các giải pháp hoàn thiện hoạt động quản lý nợ xấu đối với hệ thống NHTM Lào, NCS đã chọn đề tài: “Quản lýnợ xâu ́ taị ngân hang ̀ thương maị Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lao” ̀ làm đề tài nghiên cứu luận án tiến sỹ. Tổng quan các nghiên cứu có liên quan đến đề tài luận án 2.Tổng quan các nghiên cứu trong và ngoài nước có liên quan đến đề tài luận án 2. Các nghiên cứu về quản lý rủi ro tín dụng Larry D. Wall (Determinants of the Loan Loss Allowance: Some Cross­ country Comparisons, 2004) cho rằng yếu tố quyết định rủi ro tín dụng ảnh hưởng mạnh đến nợ xấu.

Nghiên cứu phân tích các yếu tố quyết định rủi ro tín dụng cho các ngân hàng Mỹ (gồm 21 quốc gia, ngoài ra có Canada và Nhật Bản). 13 Mô hình bao gồm các yếu tố cơ bản của rủi ro tín dụng và dự phòng rủi ro. Kết quả cho thấy rủi ro tín dụng và dự phòng rủi ro có quan hệ với nhau trong tất cả các mẫu. [92] Asokan Anandarajan, Iftekhar Hasan, Ana Lozano­Vivas (Loan loss provision decisions: An empirical analysis of the Spanish depository institutions, 2005) cho rằng khi rủi ro tín dụng xảy ra sẽ có nhiều luồng ý kiến đánh giá.

Nghiên cứu này xác định mô hình biến ngẫu nhiên để kiểm tra tính hiệu quả của rủi ro tín dụng và giải thích mối quan hệ giữa hiệu quả của rủi ro tín dụng và các yếu tố có liên quan.