Luận án: Quản lý rủi ro đạo đức trong NHTM Việt Nam - Trần Trung Dũng

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TÀI CHÍNH HỌC VIỆN TÀI CHÍNH ------------------ TRẦN TRUNG DŨNG QUẢN LÝ RỦI RO ĐẠO ĐỨC TRONG HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ HÀ NỘI - 2018 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TÀI CHÍNH HỌC VIỆN TÀI CHÍNH ------------------ TRẦN TRUNG DŨNG QUẢN LÝ RỦI RO ĐẠO ĐỨC TRONG HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM Chuyên ngành : Tài chính - Ngân hàng Mã số : 9.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Người hướng dẫn khoa học: 1. TS ĐỖ THỊ PHI HOÀI 2. NGUYỄN CHÍ TRANG HÀ NỘI - 2018 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan bản luận án này là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của tôi. Các tài liệu, kết quả trình bày trong luận án là trung thực có nguồn gốc rõ ràng.

Tác giả Trần Trung Dũng ii MỤC LỤC Trang Lời cam đoan. ii Danh mục các chữ viết tắt. v Danh mục các bảng. vi Danh mục các sơ đồ.

vii MỞ ĐẦU. 1 Chương 1: QUẢN LÝ RỦI RO ĐẠO ĐỨC TRONG HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI. RỦI RO ĐẠO ĐỨC TRONG HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI. Hoạt động kinh doanh của Ngân hàng thương mại.

Rủi ro trong hoạt động kinh doanh của Ngân hàng thương mại. Rủi ro đạo đức trong hoạt động kinh doanh của các Ngân hàng thương mại. QUẢN LÝ RỦI RO ĐẠO ĐỨC TRONG HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI. Khái niệm quản lý rủi ro đạo đức.

Chủ thể quản lý rủi ro đạo đức. Nhân tố ảnh hưởng đến quản lý rủi ro đạo đức. Quy trình và nội dung quản lý rủi ro đạo đức. Công cụ quản lý rủi ro đạo đức.

KINH NGHIỆM QUỐC TẾ VỀ QUẢN LÝ RỦI RO ĐẠO ĐỨC TRONG HOẠT ĐỘNG NGÂN HÀNG - BÀI HỌC CHO VIỆT NAM. Kinh nghiệm quốc tế. Bài học kinh nghiệm cho Ngân hàng thương mại Việt Nam. 70 KẾT LUẬN CHƯƠNG 1.

75 iii Chương 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ RỦI RO ĐẠO ĐỨC TRONG HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM. KHÁI QUÁT VỀ CÁC HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM. Lịch sử hình thành và phát triển của hệ thống Ngân hàng thương mại Việt Nam. Hệ thống tổ chức Ngân hàng thương mại Việt Nam.

Thực trạng hoạt động kinh doanh của các Ngân hàng thương mại Việt Nam. THỰC TRẠNG QUẢN LÝ RỦI RO ĐẠO ĐỨC TRONG HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM. Thực trạng rủi ro đạo đức trong hoạt động kinh doanh của các Ngân hàng thương mại Việt Nam. Thực trạng quản lý rủi ro đạo đức trong hoạt động kinh doanh của các Ngân hàng thương mại Việt Nam.

ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG QUẢN LÝ TRONG RỦI RO ĐẠO ĐỨC TRONG HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM. Những kết quả đạt được. Những hạn chế. 127 KẾT LUẬN CHƯƠNG 2.

133 Chương 3: GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG QUẢN LÝ RỦI RO ĐẠO ĐỨC TRONG HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM. ĐỊNH HƯỚNG TĂNG CƯỜNG QUẢN LÝ RỦI RO ĐẠO ĐỨC TRONG HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM. Điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội, thách thức trong quản lý rủi ro đạo đức. Định hướng phát triển hệ thống Ngân hàng thương mại Việt Nam đến 2030.

Định hướng tăng cường quản lý rủi ro đạo đức trong hoạt động kinh doanh của Ngân hàng thương mại Việt Nam đến 2030. GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG QUẢN LÝ RỦI RO ĐẠO ĐỨC TRONG HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM. Nhóm giải pháp vĩ mô đối với cơ quan quản lý. Nhóm giải pháp vi mô tại các Ngân hàng thương mại.

MỘT SỐ KIẾN NGHỊ. Nhà nước cần xây dựng đồng bộ khuôn khổ pháp lý, tiệm cận chuẩn mực quốc tế. Lựa chọn lộ trình tự do hóa tài chính thích hợp. Nhà nước nên có chính sách khuyến khích và hỗ trợ các Ngân hàng thương mại trong quá trình hiện đại hóa công nghệ.

Tạo điều kiện xây dựng trung tâm thông tin tín dụng tư nhân. 186 KẾT LUẬN CHƯƠNG 3. 188 DANH MỤC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. 191 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.

200 v DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Viết tắt Giải nghĩa AMA Phương pháp đo lường hiện đại CRO Bộ phận quản lý rủi ro EAR Thu nhập chịu rủi ro FTP Định giá điều chuyển vốn nội bộ GAP Khe hở IRB Hệ thống đánh giá xếp hạng nội bộ MCO Báo cáo dòng tiền ra tối đa MIS Hệ thống thông tin quản lý NHNN Ngân hàng Nhà nước NHTM Ngân hàng thương mại NII Thu nhập lãi ròng NIM Tỷ lệ thu nhập lãi cận biên NLP Trạng thái thanh khoản ròng QLRR Quản lý rủi ro ROA Tỷ suất sinh lời tài sản ROE Tỷ suất sinh lời vốn chủ sở hữu RRLS Rủi ro lãi suất RRTD Rủi ro tín dụng RRTK Rủi ro thanh khoản TPS Hệ thống thông tin xử lý giao dịch VAR Giá trị chịu rủi ro vi DANH MỤC CÁC BẢNG Trang Bảng 2.1: Số lượng các NHTM Việt Nam từ năm 1997 đến năm 2017.2: Số lượng chi nhánh, phòng giao dịch của một số NHTM Việt Nam giai đoạn 2011 - 2017.3: Vốn chủ sở hữu của một số NHTM giai đoạn 2011 - 2017.4: Hệ số CAR của một số NHTM Việt Nam giai đoạn 2011 - 2017 .5: Quy mô và tốc độ tăng trưởng tổng tài sản của một số NHTM Việt Nam giai đoạn 2011 - 2017 .6: Nguồn vốn tiền gửi của một số NHTM Việt Nam 2011 - 2017.7: Thị phần huy động vốn của một số NHTM Việt Nam 2011 - 2017 .8: Cơ cấu dư nợ tín dụng / tài sản có của một số NHTM Việt Nam 2011 - 2017.9: Thị phần cho vay của một số NHTM Việt Nam 2011 - 2017 .10: Tỷ lệ nợ xấu của một số NHTM Việt Nam 2011 - 2017 .11: Tỷ lệ dư nợ cho vay / huy động vốn của một số NHTM Việt Nam 2011 - 2017.12: Tỷ lệ ROA của một số NHTM Việt Nam 2011 - 2017 .13: Tỷ lệ ROE của một số NHTM Việt Nam 2011 - 2017 .14: Danh sách 10 đại án liên quan rủi ro đạo đức được chỉ đạo .15: Tổng số vụ án theo nghiệp vụ ngân hàng xét xử 2011 - 2017.16: Thiệt hại từ rủi ro đạo đức 2011 - 2017 theo thành phần kinh tế.17: Thủ đoạn vi phạm rủi ro đạo đức 2011 - 2017 của các bị cáo.18: Tổng hợp tội danh tòa tuyên án 2011 - 2017.19: Vụ án theo địa phương 2011 - 2017. 95 vii DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ Trang Sơ đồ 2.1: Hệ thống tổ chức tín dụng Việt Nam .2: Mô hình tổ chức điển hình của các NHTM cổ phần Việt Nam .3: Mô hình tổ chức quản lý rủi ro thị trường và đạo đức .4: Cơ cấu tổ chức QLRR tại một số NHTM. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu Ngân hàng thương mại là tổ chức tài chính cung cấp vốn chủ yếu và đa dạng các dịch vụ tài chính cho phát triển kinh tế - xã hội. Với những đặc tính riêng có trong hoạt động, Ngân hàng thương mại thường gặp phải nhiều rủi ro nhất trong hệ thống các tổ chức tài chính.

Bởi vậy mà, Ngân hàng thương mại cũng là tổ chức tài chính được các cơ quan chức năng nhà nước quản lý, giám sát chặt chẽ nhất trong hệ thống các tổ chức tài chính. Rủi ro đạo đức là một trong những rủi ro cần được quan tâm đặc biệt trong điều kiện ngày nay. Hoạt động của Ngân hàng thương mại mang lại lợi nhuận luôn đi cùng rủi ro.Trong hoạt động kinh doanh, Ngân hàng thương mại không thể loại bỏ hoàn toàn rủi ro và thay vào đó là kiểm soát, quản lý và hạn chế rủi ro. Vì vậy Ngân hàng thương mại cần chấp nhận rủi ro trong một mức độ nhất định cho mục tiêu lợi nhuận.

Rủi ro đạo đức là một trong rất nhiều rủi ro mà Ngân hàng thương mại có thể gặp phải. Rủi ro đạo đức xảy ra trong mọi hoạt động kinh doanh của Ngân hàng thương mại, tác động đến khả năng tiếp cận vốn của các doanh nghiệp, từ đó tác động tiêu cực đến tăng trưởng và phát triển của nền kinh tế. Trong những năm qua, đóng góp của hệ thống Ngân hàng thương mại Việt Nam vào quá trình đổi mới và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, đẩy nhanh quá trình công nghiệp hoá - hiện đại hoá là rất lớn. Các Ngân hàng thương mại không chỉ tiếp tục khẳng định là một kênh dẫn vốn quan trọng cho nền kinh tế, mà còn góp phần ổn định sức mua đồng tiền.

Cùng với quá trình cải cách và đổi mới, số lượng các Ngân hàng thương mại Việt Nam đã tăng nhanh, đã và đang từng bước chuyển dần hướng tới một hệ thống tương thích của các nền kinh tế đang nổi và mới phát triển. Ngân hàng là ngành kinh doanh đặc biệt, nhạy cảm, gắn chặt với tiền, và luôn đối mặt với nhiều rủi ro. Trong các vấn đề rủi ro, dường như rủi ro đạo đức đang là nguy cơ ngày càng lớn đối với ngân hàng. Trong hoạt động của mình, các ngân hàng đều gặp vấn đề về quản trị và vấn đề quan trọng nhất và khó kiểm soát nhất là chuyên môn và đạo đức của người làm 2 ngân hàng.

Tại Việt Nam, đến thời điểm này có chuyên gia đã nhận định rằng: “Sự an toàn của hệ thống hiện nay nằm ở phạm trù đạo đức nhiều hơn là chuyên môn”. Một chuyên gia từ Uỷ ban Giám sát tài chính quốc gia cũng đã nói: “Vấn đề rủi ro đạo đức của khối ngân hàng đã đến mức cảnh báo”. Ngân hàng hoạt động kinh doanh bằng đồng tiền của người khác, hoạt động của ngân hàng liên quan trực tiếp đến tiền cho nên đạo đức của người làm ngân hàng là phải có trách nhiệm bảo vệ đồng tiền của người dân gửi tại ngân hàng và coi sự an toàn của đồng tiền đó trên cả mục tiêu lợi nhuận, tuyệt đối không được sử dụng tiền đó một cách vô trách nhiệm. Mặc dù, rủi ro đạo đức “dễ hiểu” hơn là rủi ro chuyên môn, nhưng các nhà quản trị ngân hàng đều nhận định trong các loại rủi ro mà ngân hàng phải đối mặt thì rủi ro đạo đức là khó quản trị nhất.