Luận án tiến sĩ kinh tế cơ cấu chi ngân sách nhà nước thúc đẩy phát triể

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TÀI CHÍNH HỌC VIỆN TÀI CHÍNH DƯƠNG TIẾN DŨNG CƠ CẤU CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC THÚC ĐẨY PHÁT TRIỂN KINH TẾ BỀN VỮNG Ở VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ HÀ NỘI – 2021 ii BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TÀI CHÍNH HỌC VIỆN TÀI CHÍNH DƯƠNG TIẾN DŨNG CƠ CẤU CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC THÚC ĐẨY PHÁT TRIỂN KINH TẾ BỀN VỮNG Ở VIỆT NAM Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng Mã số: 9.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Người hướng dẫn khoa học 1. NGUYỄN VĂN BÌNH 2. LÊ THỊ THÙY VÂN HÀ NỘI – 2021 LỜI CẢM ƠN Sau một thời gian nghiên cứu, Nghiên cứu sinh đã hoàn thành Luận án với đề tài “Cơ cấu chi ngân sách nhà nước thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững ở Việt Nam”. Nghiên cứu sinh xin được gửi lời cảm ơn trân trọng tới TS.

Nguyễn Văn Bình và TS. Lê Thị Thùy Vân, đã tận tình giúp đỡ, hướng dẫn Nghiên cứu sinh trong suốt quá trình thực hiện Luận án này. Nghiên cứu sinh xin trân trọng cảm ơn Quý thầy cô giáo của Học viện Tài chính, Khoa Tài chính công đã truyền đạt cho Nghiên cứu sinh những kiến thức lý luận cơ bản trong quá trình nghiên cứu, học tập tại Học viện và góp ý cho cho Nghiên cứu sinh tại Hội đồng đánh giá chuyên đề và Hội đồng đánh giá Luận án ở cấp Bộ môn, cấp Học viện. Nghiên cứu sinh xin trân thành cảm ơn Lãnh đạo và cán bộ, công chức của Vụ Ngân sách nhà nước, Bộ Tài chính đã giúp đỡ Nghiên cứu sinh trong quá trình tìm hiểu thực tế, cũng như đã cung cấp những thông tin, số liệu cần thiết để thực hiện Luận án này.

Xin trân trọng cảm ơn! Dương Tiến Dũng ii LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan bản Luận án là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong Luận án có nguồn gốc rõ ràng, trung thực. Tác giả luận án Dương Tiến Dũng iii MỤC LỤC Trang LỜI CAM ĐOAN .ii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT. vi DANH MỤC CÁC BẢNG .vii DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, HÌNH VẼ.

Tính cấp thiết của đề tài. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của Luận án. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu.

Những đóng góp mới của Luận án. Bố cục của Luận án. TỔNG QUAN NHỮNG NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN .1 Tổng quan tình hình nghiên cứu .1 Các nghiên cứu ở ngoài nước.2 Các nghiên cứu ở trong nước .2 Nhận xét chung về kết quả các công trình đã nghiên cứu .1 Những giá trị có thể tiếp thu .2 Những vấn đề liên quan đến Luận án chưa được đề cập .3 Định hướng nghiên cứu của Luận án. 16 KẾT LUẬN CHƯƠNG 1.

LÝ LUẬN CƠ BẢN VÀ KINH NGHIỆM QUỐC TẾ VỀ CƠ CẤU CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC THÚC ĐẨY PHÁT TRIỂN KINH TẾ BỀN VỮNG .1 Phát triển kinh tế bền vững .1 Quan niệm về phát triển kinh tế bền vững .2 Đặc trưng của phát triển kinh tế bền vững .2 Cơ cấu chi ngân sách nhà nước thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững.1 Khái niệm, đặc điểm chi ngân sách nhà nước .2 Khái niệm, nội dung, tiêu chí đánh giá cơ cấu chi ngân sách nhà nước .3 Các nhân tố ảnh hưởng đến cơ cấu chi ngân sách nhà nước .4 Vai trò cơ cấu chi ngân sách nhà nước thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững .3 Kinh nghiệm quốc tế về cơ cấu chi ngân sách thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững và bài học kinh nghiệm tham khảo cho Việt Nam .1 Cơ cấu chi theo hướng thắt chặt chi tiêu công để giảm bội chi ngân sách và nợ công, kiềm chế lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô ở các nước thuộc Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế giai đoạn 2010-2019.2 Cơ cấu chi ngân sách thúc đẩy tăng trưởng kinh tế ở Trung Quốc .3 Cơ cấu chi theo cấp ngân sách ở các nước .4 Bài học kinh nghiệm rút ra cho Việt Nam. 61 KẾT LUẬN CHƯƠNG 2. THỰC TRẠNG CƠ CẤU CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC THÚC ĐẨY PHÁT TRIỂN KINH TẾ BỀN VỮNG Ở VIỆT NAM .1 Tình hình kinh tế - xã hội và ngân sách nhà nước giai đoạn 2011-2020.2 Thực trạng cơ cấu chi ngân sách nhà nước thúc đẩy tăng trưởng kinh tế giai đoạn 2011-2020 .1 Khuôn khổ pháp lý về cơ cấu chi ngân sách nhà nước .2 Cơ cấu chi ngân sách nhà nước theo nội dung kinh tế .3 Cơ cấu chi ngân sách nhà nước theo chức năng của chính phủ .4 Cơ cấu chi theo phân cấp ngân sách .3 Đánh giá thực trạng cơ cấu chi ngân sách nhà nước thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững ở Việt Nam giai đoạn 2011-2020 .1 Kết quả đạt được .2 Những tồn tại, hạn chế .3 Nguyên nhân của những tồn tại, hạn chế. 109 v KẾT LUẬN CHƯƠNG 3.

HOÀN THIỆN CƠ CẤU CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC THÚC ĐẨY PHÁT TRIỂN KINH TẾ BỀN VỮNG Ở VIỆT NAM .1 Bối cảnh và thách thức đặt ra đối với cơ cấu chi ngân sách nhà nước thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững ở Việt Nam trong thời gian tới .2 Định hướng phát triển kinh tế bền vững ở Việt Nam và thách thức đặt ra đối với cơ cấu chi ngân sách nhà nước trong thời gian tới .2 Mục tiêu cơ cấu chi ngân sách nhà nước trong giai đoạn 2021-2030 .1 Mục tiêu tổng quát .2 Mục tiêu cụ thể .3 Giải pháp hoàn thiện cơ cấu chi ngân sách nhà nước thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững ở Việt Nam trong thời gian tới.1 Nhóm giải pháp hoàn thiện thể chế, chính sách quản lý, sử dụng ngân sách nhà nước .2 Nhóm giải pháp hoàn thiện cơ cấu chi ngân sách nhà nước theo nội dung kinh tế .3 Nhóm giải pháp hoàn thiện cơ cấu chi ngân sách nhà nước theo chức năng của Chính phủ .4 Nhóm giải pháp hoàn thiện cơ cấu chi ngân sách nhà nước theo cấp ngân sách trung ương và ngân sách địa phương .5 Nhóm giải pháp tăng cường quản lý, nâng cao hiệu quả chi ngân sách nhà nước .4 Điều kiện thực hiện giải pháp. 137 KẾT LUẬN CHƯƠNG 4. 142 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ ĐÃ ĐƯỢC CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. 144 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.

145 vi DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Từ viết tắt Cụm từ tiếng Việt - ADB : Ngân hàng phát triển châu Á - ASXH : An sinh xã hội - ĐTPT : Đầu tư phát triển - GDP : Tổng sản phẩm quốc nội - GINI : Hệ số bất bình đẳng thu nhập - GNP : Tổng sản phẩm quốc gia - ICOR : Hệ số sử dụng vốn - IMF : Quỹ tiền tệ quốc tế - KT-XH : Kinh tế - xã hội - EU : Liên minh châu Âu - NSĐP : Ngân sách địa phương - NSNN : Ngân sách nhà nước - NSTW : Ngân sách trung ương - OECD : Tổ chức Hợp tác và phát triển kinh tế - TFP : Năng suất các nhân tố tổng hợp - WB : Ngân hàng Thế giới - XDCB : Xây dựng cơ bản vii DANH MỤC CÁC BẢNG STT Nội dung Trang 1.1 Quy mô chi ngân sách ở một số nước giai đoạn 2009-2018 49 2.2 Điều chỉnh chi ngân sách theo chức năng của Chính phủ ở 51 một số nước giai đoạn 2009-2013 3.1 Một số chỉ tiêu phát triển KT-XH hội 5 năm 2011-2015 66 4.2 Một số chỉ tiêu phát triển KT-XH 5 năm 2016-2020 70 5.3 Đầu tư xã hội và tăng trưởng GDP giai đoạn 2011-2020 72 6.4 Thu NSNN giai đoạn 2011-2020 73 7.5 Chi NSNN giai đoạn 2011-2020 74 8.6 Chi NSNN và tăng trưởng GDP giai đoạn 2011-2020 75 9.7 Các chỉ tiêu về nợ giai đoạn 2016-2020 76 10.8 Chi ĐTPT giai đoạn 2011-2020 81 11.9 Chi thường xuyên giai đoạn 2011-2020 86 12.10 Chi trả nợ giai đoạn 2011-2020 89 13.11 Cơ cấu một số lĩnh vực chi thường xuyên giai đoạn 94 2011-2020 14.12 Cơ cấu chi theo cấp ngân sách giai đoạn 2011-2020 99 viii DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, HÌNH VẼ STT Nội dung Trang 1.1 Cơ cấu chi NSNN theo lĩnh vực 79 2.1 Tốc độ tăng GDP và một số chỉ tiêu KT-XH giai đoạn 71 2016-2020 3.2 Tỷ lệ bội chi NSNN so GDP giai đoạn 2016-2020 75 4.3 Tỷ trọng chi ĐTPT trong tổng chi NSNN giai đoạn 82 2016-2020 5.4 Cơ cấu vốn đầu tư xã hội giai đoạn 2011-2020 82 6.5 Cơ cấu vốn đầu tư NSTW giai đoạn 2016-2020 theo vùng 84 7.6 Tỷ trọng chi thường xuyên trong tổng chi NSNN giai 86 đoạn 2016-2020 8.7 Tỷ trọng chi trả nợ so tổng thu, tổng chi NSNN giai đoạn 89 2016-2020 9.8 Cơ cấu chi đầu tư vốn trái phiếu Chính phủ giai đoạn 91 2011-2019 10.9 Tỷ trọng chi NSTW, NSĐP trong tổng chi NSNN giai 99 đoạn 2016-2020 12.10 Thu, chi NSĐP giai đoạn 2006-2020 101 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Kết quả nhiều công trình nghiên cứu mang tính lý thuyết và thực nghiệm thời gian qua cho thấy cơ cấu chi ngân sách nhà nước (NSNN) có tác động lớn đến sự phát triển kinh tế - xã hội (KT-XH) của mỗi quốc gia. Với giới hạn về nguồn lực NSNN, điều chỉnh cơ cấu chi NSNN theo những kịch bản ưu tiên phù hợp với bối cảnh KT-XH trong từng thời kỳ là then chốt của chính sách tài khóa nói chung và chính sách chi NSNN nói riêng. Thực hiện Nghị quyết số 07-NQ/TW ngày 18 tháng 11 năm 2016 của Bộ Chính trị về chủ trương, giải pháp cơ cấu lại NSNN, quản lý nợ công, đảm bảo nền tài chính quốc gia an toàn, bền vững; Nghị quyết số 25/2016/QH14 ngày 09 tháng 11 năm 2016 của Quốc hội về kế hoạch tài chính 05 năm quốc gia giai đoạn 2016- 2020, cơ cấu chi NSNN của Việt Nam đã có nhiều chuyển biến, đóng góp tích cực vào những thành tựu của công cuộc đổi mới và phát triển đất nước, duy trì đà tăng trưởng kinh tế bình quân đạt xấp xỉ 6%/năm trong giai đoạn 2011-2020, đưa nước ta vào nhóm các nước đang phát triển có thu nhập trung bình; phát triển toàn diện các lĩnh vực giáo dục, y tế, văn hóa, thể thao, bảo vệ môi trường, đảm bảo an sinh xã hội (ASXH), củng cố quốc phòng, an ninh; tạo nền tảng cho việc thực hiện mục tiêu phát triển kinh tế bền vững đất nước theo các Nghị quyết đại hội của Đảng, đặc biệt là từ Đại hội lần thứ X đến Đại hội lần thứ XII (giai đoạn 2006-2016).