Luận án tiến sĩ: Hoàn thiện định giá tài sản thế chấp trong hoạt động tín dụng ngân hàng thương mại Việt Nam - Ngô Hoài Nam

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TÀI CHÍNH NGÔ HOÀI NAM HỌC VIỆN TÀI CHÍNH -------------------- NGÔ HOÀI NAM HOÀN THIỆN CÔNG TÁC ĐỊNH GIÁ TÀI SẢN LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ THẾ CHẤP TRONG HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Hà Nội - 2022 Hà Nội – 2022 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TÀI CHÍNH HỌC VIỆN TÀI CHÍNH -------------------- NGÔ HOÀI NAM HOÀN THIỆN CÔNG TÁC ĐỊNH GIÁ TÀI SẢN THẾ CHẤP TRONG HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM Chuyên ngành:Tài chính – Ngân hàng Mã số: 9.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Người hướng dẫn khoa học: 1. TS NGUYỄN MINH HOÀNG 2. TS TRẦN TIẾN HƯNG Hà Nội – 2022 i LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan rằng luận án này do cá nhân tôi tự thực hiện sau quá trình nghiên cứu, khảo sát và phân tích số liệu. Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận án này chưa từng được công bố bởi bất kì người nào khác.

Nghiên cứu sinh ii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. i DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU CHỮ VIẾT TẮT .v DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU. vii DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ, HÌNH VẼ. ix DANH MỤC CÁC PHỤ LỤC .x PHẦN MỞ ĐẦU .1 CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ CÔNG TÁC ĐỊNH GIÁ TÀI SẢN THẾ CHẤP TRONG HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI.1 Tài sản thế chấp trong hoạt động tín dụng của ngân hàng thương mại .1 Khái niệm tài sản thế chấp trong hoạt động tín dụng của các ngân hàng thương mại .2 Phân loại tài sản thế chấp trong hoạt động tín dụng của các ngân hàng thương mại .3 Đặc điểm của tài sản thế chấp .2 Công tác định giá tài sản thế chấp trong hoạt động tín dụng của ngân hàng thươngmại .1 Giá trị và các nhân tố ảnh hưởng đến giá trị tài sản thế chấp .2 Nội dung công tác định giá tài sản thế chấp tại các ngân hàng thương mại Việt Nam .3 Các chỉ tiêu đánh giá mức độ hoàn thiện công tác định giá tài sản thế chấp trong hoạt động tín dụng của ngân hàng thương mại .3 Các yếu tố ảnh hưởng đến công tác định giá tài sản thế chấp trong hoạt động tín dụng của các ngân hàng thương mại.1 Các yếu tố chủ quan .2 Các yếu tố khách quan.4 Kinh nghiệm về định giá tài sản thế chấp trong hoạt động tín dụng trên thế giới .1 Kinh nghiệm về định giá tài sản thế chấp trong hoạt động tín dụng của một số nước phát triển trên thế giới .2 Bài học cho định giá tài sản thế chấp trong hoạt động tín dụng của các ngân hàng thương mại ở Việt Nam .47 KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 .50 CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC ĐỊNH GIÁ TÀI SẢN THẾ CHẤP TRONG HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM .1 Khái quát về ngân hàng thương mại Việt Nam .1 Quá trình hình thành và phát triển của hệ thống Ngân hàng thương mại Việt Nam .2 Quy mô vốn điều lệ, chi nhánh và sở giao dịch của hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam .2 Thực trạng công tác định giá tài sản thế chấp trong hoạt động tíndụng tại một số ngân hàng thương mại Việt Nam thời gian qua .1 Thực trạng về hoạt động cho vay có thế chấp bằng tài sản .2 Thực trạng các nội dung công tác định giá tài sản thế chấp tại các ngân hàng thương mại Việt Nam .3 Các yếu tố ảnh hưởng đến công tác định giá tài sản thế chấp tại các ngân hàng thương mại tại Việt Nam .1 Giả thuyết và mô hình nghiên cứu .2 Phương pháp nghiên cứu .3 Phương pháp chọn mẫu .4 Kiểm định độ tin cậy của thang đo .5 Phân tích nhân tố khám phá (EFA) .6 Phân tích tương quan .7 Kiểm định mô hình lý thuyết và giả thuyết nghiên cứu .4 Đánh giá kết quả công tác định giá tài sản thế chấp trong hoạt động tín dụng của các ngân hàng thương mại Việt Nam .1 Những kết quả đạt được .161 KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 .167 CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CÔNG TÁC ĐỊNH GIÁ TÀI SẢN THẾ CHẤP TRONG HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM .1 Định hướng hoàn thiện định giá tài sản thế chấp trong hoạt động tín dụng tại các ngân hàng thương mại Việt Nam.1 Định hướng phát triển hoạt động tín dụng tại các ngân hàng thương mại Việt Nam .2 Mục tiêu và quan điểm hoàn thiện định giá tài sản thế chấp trong hoạt động tín dụng tại các ngân hàng thương mại Việt Nam .2 Giải pháp nhằm hoàn thiện định giá tài sản thế chấp trong hoạt động tín dụng tại các ngân hàng thương mại Việt Nam thời gian tới.

Nhóm giải pháp chính .2 Nhóm giải pháp bổ trợ .3 Một số kiến nghị .1 Kiến nghị đối với Chính phủ .2 Kiến nghị đối với ngân hàng Nhà nước .3 Kiến nghị đối với các cơ quan liên quan khác .201 KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 .204 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ ĐƯỢC CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC v DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU CHỮ VIẾT TẮT BĐS Bất động sản CLCL Chất lượng còn lại CNTT Công nghệ thông tin CPI Consumer Price Index (Chỉ số giá tiêu dùng) DN Doanh nghiệp ES Số dư thanh toán hối đoái EU European Union (Liên minh Châu Âu) GDP Gross Domestic Product (Tổng sản phẩm quốc nội) LNST Lợi nhuận sau thuế NCC Nhà cung cấp NĐT Nhà đầu tư NHNN Ngân hàng nhà nước NHTM Ngân hàng thương mại NHTW Ngân hàng Trung ương NHVN Ngân hàng Việt Nam No và PTNT Nông nghiệp và phát triển nông thôn NSNN Ngân sách nhà nước NVV Nhỏ và vừa OMO Các nghiệp vụ thị trường mở RMBS Residential Mortgage backed securities (Chứng khoán được đảm bảo bằng thế chấp nhà ở) SF Chương trình cho vay cố định SXKD Sản xuất kinh doanh TCTC Tổ chức tài chính TCTD Tổ chức tín dụng TĐG Thẩm định giá TMCP Thương mại cổ phần TMDV Thương mại dịch vụ vi TNHH Trách nhiệm hữu hạn TS Tài sản TSBĐ Tài sản bảo đảm TSSS Tài sản so sánh TSTĐ Tài sản thẩm định TTCK Thị trường chứng khoán TW Trung ương UBND Ủy ban nhân dân VCBS Công ty TNHH Chứng khoán Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam VN Việt Nam vii DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU Bảng 2. Các Ngân hàng thương mại nhà nước tính đến 31/12/2020. Các ngân hàng thương mại cổ phần tính đến 31/12/2020. Các ngân hàng 100% vốn nước ngoài tính đến 31/12/2020.

Các ngân hàng liên doanh tính đến 31/12/2020 .5 Kết quả khảo sát, thu thập và xử lý thông tin .6 Bảng điều chỉnh các tiêu chí giữa TSTĐ và TSSS .7 Bảng tính toán tỷ lệ CLCL .8 Kết quả khảo sát, thu thập và xử lý thông tin .9 Bảng điều chỉnh các tiêu chí giống nhau và khác TSTĐ và các TSS .10 Bảng thông số tương quan giữa tài sản thẩm định và tài sản so sánh. Thông số tương quan giữa tài sản thẩm định và tài sản so sánh .12 Kết quả thẩm định giá. Tình hình kinh doanh Agribank 2019.14 Xây dựng và mã hóa thang đo .15 Kết quả kiểm định của thang đo “Quan điểm của ngân hàng” .16 Kết quả kiểm định hệ số Cronbach’s Alpha của thang đo “Cách thức và quy trình” .17 Kết quả kiểm định hệ số Cronbach’s Alpha của thang đo “Hệ thống thông tin định giá” .18 Kết quả kiểm định hệ số Cronbach’s Alpha của thang đo “Phương pháp định giá”.19 Kết quả kiểm định hệ số Cronbach’s Alpha của thang đo “Đội ngũ nhân lực” .20 Kết quả kiểm định hệ số Cronbach’s Alpha của thang đo “Phương tiện hữu hình” .21 Kết quả kiểm định hệ số Cronbach’s Alpha của thang đo “Công tác định giá” .22 Kết quả phân tích nhân tố khám phá (EFA) các biến độc lập .23 Ma trận xoay biến độc lập .24 Kết quả phân tích nhân tố khám phá (EFA) biến phụ thuộc .25 Ma trận xoay biến phụ thuộc .26 Đặt tên đại diện trung bình các nhân tố .276 Ma trận tương quan Pearson .28 Tóm tắt mô hình hồi quy .29 Kiểm định tính phù hợp của mô hình hồi quy tuyến tính đa biến .30 Kết quả hồi quy.31 Kết quả kiểm định giả thuyết nghiên cứu. Hệ thống NHTM Việt Nam giai đoạn 2011-2020.52 ix DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ, HÌNH VẼ Hình 1.1: Qui trình định giá tài sản thế chấp .1 Tăng trưởng huy động vốn Agribank giai đoạn 2016-2020 .2 Cho vay khách hàng giai đoạn 2016-2020 .3 Báo cáo kết quả hoạt động huy động vốn TPBank 2016 - 2020.4 Huy động vốn BIDV 2016-2020 .6 Mô hình nghiên cứu đề xuất.7 Đồ thị phân tán giữa giá trị dự đoán và phần dư hồi quy.8 Đồ thị P – P plot của phần dư – đã chuẩn hóa .9 Đồ thị Histogram của phần dư – đã chuẩn hóa .150 x DANH MỤC CÁC PHỤ LỤC Phụ lục 1 Dàn bài phỏng vấn chuyên sâu Phụ lục 2 Bảng câu hỏi khảo sát 1 PHẦN MỞ ĐẦU 1.

Tính cấp thiết của luận án Định giá tài sản thế chấp là một trong những nghiệp vụ quan trọng trong hoạt động tín dụng của ngân hàng thương mại (NHTM). Một mặt, trên giác độ ngân hàng việc định giá giúp cho ngân hàng xác định được mức cho vay hợp lý trên cơ sở tính toán và dự báo được các rủi ro có thể xảy ra, đồng thời tăng tính cạnh tranh của các ngân hàng thương mại trong việc tạo lập uy tín và thu hút khách hàng trong lĩnh vực cho vay, nâng cao chất lượng hoạt động cho vay nói riêng và hoạt động tín dụng nói chung của các Ngân hàng thương mại. Trên giác độ là khách hàng, việc xác định chính xác và hợp lý giá trị tài sản thế chấp sẽ thúc đẩy quá trình chuyển hóa vốn trong sản xuất kinh doanh, đồng thời tạo niềm tin cho khách hàng vào chất lượng hoạt động của các NHTM, thực sự coi ngân hàng như là “bà đỡ” khi khách hàng có nhu cầu về vốn. Mặt khác, đứng trên phương diện quản lý Nhà nước, việc định giá tài sản thế chấp giúp các cơ quan quản lý Nhà nước, đặc biệt là Ngân hàng Nhà nước quản lý và đánh giá chất lượng hoạt động tín dụng, và xác định được mức độ rủi ro, để từ đó có các chính sách hợp lý trong quản lý và điều hành hoạt động tín dụng của các NHTM và có những định hướng đúng đắn trong việc phát triển thị trường tài chính tiền tệ.

Trong nền kinh tế thị trường hiện đại, các chủ thể kinh tế cần vốn để sản xuất kinh doanh, chủ yếu nguồn vốn này đến từ các tổ chưc tín dụng, ngân hàng.