Luận án Tiến sĩ: Giải pháp Cổ phần hóa Ngân hàng Thương mại Nhà nước Lào - Sengchanh Singsavang

1 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TÀI CHÍNH HỌC VIỆN TÀI CHÍNH SENGCHANH SINGSAVANG GIẢI PHÁP CỔ PHẦN HÓA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI NHÀ NƢỚC LÀO LUËN ¸N TIÕN SÜ KINH TÕ Hà Nội - 2013 2 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TÀI CHÍNH HỌC VIỆN TÀI CHÍNH SENGCHANH SINGSAVANG GIẢI PHÁP CỔ PHẦN HÓA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI NHÀ NƢỚC LÀO Chuyên ngành : Kinh tế tài chính - Ngân hàng Mã số : 62.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Người hướng dẫn khoa học: 1.TS Vũ Công Ty 2.TS Đỗ Thị Phi Hoài Hà Nội - 2013 3 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu sử dụng trong cuốn luận án là trung thực. Những kết luận khoa học nêu trong luận án chƣa từng ai đƣợc công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Tác giả luận án Sengchanh Singsavang 4 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN - CPH : Cổ phần hóa - NHTM : Ngân hàng Thƣơng mại - NHTMNN : Ngân hàng Thƣơng mại Nhà nƣớc - DNNN : Danh nghiệp Nhà nƣớc - KTTT : Kinh tế Thị trƣờng - TTCK : Thị trƣờng Chứng khoán - KT-XH : Kinh tế - xã hội - GDP : Tổng sản phẩm quốc gia - FDI : Đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài - LAK : Lào kíp - USD : Đô-la Mỹ - Baht : Thái-lan Bath - Euro : Đồng tiền Euro - CHDCND Lào : Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào - NHTW : Ngân hàng Nhà nƣớc - BOL : Ngân hàng Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào - BCEL : Ngân hàng Ngoại Thƣơng Lào - LDB : Ngân hàng Phát triển Lào - APB : Ngân hàngKhuyến nông - ACELDA : Ngân hàng ACELDA - BCEL-KT : Công ty Chứng khoán BCEL-KT - ANZV : Ngân hàng ANZV - WTO : Tổ chức Thƣơng mại Thế giới - ADB : Ngân hàng Phát triển Châu Á - IMF : Quỹ tiền tệ quốc tế 5 - WB : Ngân hàng Thế giới - BIDV : Ngân hàng Đầu tƣ và phát triển Việt Nam - Agribank : Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam - Vietinbank : Ngân hàng Công thƣơng Việt Nam - VCB : Ngân hàng Ngoại thƣơng Việt Nam - MHB : Phát triển nhà đồng bằng sông Cửu Long - ASEAN : Hiệp hội các Quốc gia Đông nam Á - AFTA : Khu vực mậu dịch tự do Đông nam Á - BTA : Hiệp định thƣơng mại Việt Nam - Hoa Kì - DATC : Công ty Mua bán nợ và tài sản tồn đọng - VAS : Chế độ kế toán Việt Nam (VAS) - IFRS : Chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế (IFRS) - INCAS : Hệ thống thanh toán - ROA : Tỉ suất lợi nhuận trên tài sản (ROA) - ROE : Tỉ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (ROE) - NPL : Tỷ lệcho vaykhông hiệu quả - CAR : Hệ số an toàn vốn - IPO : Phát hành Cổ phần lần đầu - HĐQT : Hội đông Quản trị - ALCO : Ban Điều hành - AML/CFT : Ban chống rửa tiền và chống tài trợ khủng bố - UBCKL : Ủy ban Chứng khoán Nhà nƣớc Lào 6 DANH MỤC BẢNG Số hiệu Tên bảng Trang bảng 2.1 Hệ thống NHTM Lào 66 2.2 Tổng tài sản theo các nhóm NHTM Lào 2008-2012 67 2.3 ROA, ROE của một số NHTM năm 2012 69 2.4 Tiền gửi theo các nhóm NHTM Lào 2008-2012 70 2.5 Thị phần cho vay tín dụng theo các nhóm NHTM Lào 72 2008-2012 2.6 Các chỉ tiêu cơ bản thể hiện kết quả hoạt động kinh 81 doanh năm 2008-2012 của BCEL 2.7 Tỷ lệ lãi suất tiền vay và tiền gửi năm 2012 81 2.8 Tình hình huy động vốn của BCEL từ năm 2008-2012 82 2.9 Dƣ nợ cho vay ngành kinh tế của BCEL 2008-2012 84 2.10 Tỷ lệ nợ xấu và dự phòng nợ xấu của BCEL 85 2.11 Sự khác biệt trong chính sách sắp xếp loại tiền vay và 87 vốn dự trữ 2.12 Tỷ lệ đủ vốn của BCEL 87 2.13 Danh mục đầu tƣ góp vốn liên doanh tới năm 2012 88 2.14 Số lƣợng hợp đồng L/C, L/G xuất nhập khẩu và tổng giá 92 trị hợp đồng 2012 2.15 Tổng giá trị thanh toán xuất nhập khẩu năm 2012 108 2.16 Hoạt động kinh doanh thẻ của BCEL 2008-2012 115 7 DANH MỤC BIỂU ĐỒ Số hiệu Tên biểu Trang biểu 2.1 Tổng tài sản của toàn hệ thống NHTM Lào 67 2.2 Thị phần tài sản theo các nhóm ngân hàng năm 2008-2012 68 2.3 Tổng tiền gửi và cho vay của toàn hệ thống NHTM Lào 69 2.4 Thị phần tiền gửi theo nhóm các NHTM năm 2008-2012 71 2.5 Thị phần cho vay tín dụng theo nhóm các NHTM năm 2008- 73 2012 2.6 Tín dụng theo nhóm ngành của BCEL năm 2012 83 8 MỞ ĐẦU 1.

Sự cần thiết nghiên cứu của đề tài Trong xu thế mạnh mẽ của toàn cầu hóa, tự do hóa, nền kinh tế Lào đang từng bƣớc hội nhập với khu vực và thế giới theo đúng chủ trƣơng mà Đảng đã xác định "chủ động hội nhập kinh tế thế giới". Những năm đổi mới mở cửa vừa qua, nền kinh tế Lào đã có những bƣớc phát triển đáng kể với tốc độ tăng GDP từ 6-7%/năm trong giai đoạn từ 1991- 2010. Hội nhập kinh tế đã mang lại cho Lào nhiều cơ hội mở rộng thƣơng mại với các nƣớc trên thế giới, tăng cƣờng thu hút vốn đầu tƣ nƣớc ngoài, đẩy mạnh cải cách trong mọi lĩnh vực. Tuy nhiên, khả năng cạnh tranh yếu kém của nền kinh tế đang là sức ép lớn khi Lào tham gia hội nhập, đặc biệt với ngành ngân hàng, với hệ thống Ngân hàng Thƣơng mại (NHTM) mà trung tâm là các NHTMNN.

Hoạt động ngân hàng, trong đó NHTMNN với vai trò chủ đạo trong những năm qua đã có sự đóng góp rất lớn vào sự thành công trong sự nghiệp đổi mới đất nƣớc, đã triển khai thực hiện chính sách tiền tệ một cách tích cực, cơ bản ổn định đƣợc giá trị và sức mua của đồng tiền, kìm chế lạm phát, tăng dự trữ ngoại tệ cho quốc gia và góp phần tăng trƣởng kinh tế. Tuy nhiên, nhìn chung vẫn chƣa đáp ứng kịp thời nhu cầu phát triển chung của nền kinh tế, chƣa phát huy hết chức năng huy động và sử dụng vốn có hiệu quả để làm cho kinh tế nhà nƣớc thực sự đóng vai trò chủ đạo. Cổ phần hóa các NHTMNN Lào là một trong những hƣớng đi quan trọng của nỗ lực cải cách nền kinh tế, chuyển hƣớng sang nền kinh tế thị trƣờng đa thành phần. Cổ phần hóa NHTMNN Lào, không chỉ thực hiện các mục tiêu về nâng cao năng lực quản trị điều hành, quản trị rủi ro ngân hàng mà còn là phƣơng án khả thi để tăng nhanh năng lực tài chính cho các NHTMNN Lào đạt hệ số an toàn vốn theo tiêu chuẩn quốc tế.

Tuy nhiên, khi 9 bắt tay vào thực hiện, thực tế đã nảy sinh nhiều khó khăn, phức tạp. Những vƣớng mắc này nếu không đƣợc giải quyết, khắc phục kịp thời sẽ gây cản trở, làm chậm tiến trình Cổ phần hóa các NHTMNN Lào. Tuy nhiên, Cổ phần hóa NHTMNN là một vấn đề rất phức tạp, vì vậy đòi hỏi phải đƣợc nghiên cứu một cách khoa học và cẩn trọng để từ đó có thể đƣa ra đƣợc một lộ trình phù hợp với bối cảnh của đất nƣớc và của từng NHTMNN nhằm đạt đƣợc mục tiêu và hiệu quả mong muốn. Tác giả ý thức đƣợc tầm quan trọng và tính cấp thiết của vấn đề trên, cũng nhƣ mong muốn góp phần nhỏ bé của mình vào việc đẩy mạnh tiến trình Cổ phần hóa NHTMNN Lào nên đã lựa chọn đề tài "Giải pháp Cổ phần hóa ngân hàng thương mại nhà nước Lào" làm luận án nghiên cứu.

Tổng quan tình hình nghiên cứu của đề tài Cổ phần hóa các danh nghiệp Nhà nƣớc (DNNN) nói chung và Cổ phần hóa các NHTMNN nói riêng là vấn đề rất đƣợc quan tâm ở các nƣớc đang trong quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế thị trƣờng (KTTT), vì vậy đã có khá nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề này.1 Tình hình nghiên công trình Cổ phần hóa các DNNN và NHTMNN, đó là các Luận án tiến sĩ và Luận văn thạc sĩ đề cập dƣ. Một số công trình tiêu biểu nhƣ: - “Giải pháp tài chính nhằm đẩy mạnh tiến trình thực hiện cổ phần hóa DNNN ở Việt nam hiện nay”, Phạm Đình Toàn (2005), Luận án tiến sĩ kinh tế - Đại học kinh tế quốc dân. Luận án đã hệ thống hóa một số vấn đề lý luận về Cổ phần hóa DNNN, đánh giá thực trạng Cổ phần hóa DNNN ở Việt Nam, chỉ ra những điểm thành công, hạn chế và nguyên nhân làm chậm tiến độ cổ phần hóa, từ đó đề xuất giải pháp về khía cạnh tài chính nhằm tháo gỡ khó khăn, đẩy mạnh tiến trình thực hiện cổ phần hóa DNNN ở Việt Nam. 10 - "Một số giải pháp nâng cao hiệu quả cổ phần hóa ngân hàng thương mại nhà nước ở Việt Nam", Phạm Thị Húy (2007), Luận văn thạc sĩ Kinh tế - Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh.

Luận văn đề cập đến một số vấn đề lý luận về cổ phần hóa NHTMNN, cổ phần hóa NHTMNN ở Việt Nam, tham khảo kinh nghiệm về cổ phần hóa của các nƣớc trên thế giới; nghiên cứu điển hình tại NHTM Việt Nam, từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả cổ phần hóa các NHTMNN ở Việt Nam. - "Cổ phần hóa Ngân hàng Đầu tư và phát triển Việt Nam", Đặng Thị Thùy Trang (2007), Luận văn thạc sĩ Kinh tế, Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh phần hóa NHTMNN để giải quyết yêu cầu thực tế về cải cách hoạt động của hệ thống NHTMN tiến trình thực hiện cổ phần hóa đẩy mạnh tiến trình thực hiện cổ phần hóa BIDV một cách có hiệu quả nhất. -" khoán Việt Nam (2007), Luận văn thạc sĩ Kinh tế, Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh một số vấn đề ; thực trạng niêm yết của các NHTM cổ phần trên thị trƣờng chứng khoán (TTCK) Việt Nam và nghiên cứu sự điều chỉnh của pháp luật đối với hoạt động của NHTM cổ phần và TTCK hiện nay. Trên cơ sở nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn hoạt động NHTM cổ phần đã niêm yết trên TTCK, tác giả đề xuất phƣơng hƣớng và giải pháp đẩy mạnh việc niêm yết các NHTM cổ phần trên TTCK Việt Nam.

11 Ngoài ra, còn có một số bài viết về chủ đề cổ phần hóa NHTMNN đƣợc đăng tải trên các Tạp chí khoa học chuyên ngành nhƣ: "Một số vấn đề cổ phần hóa ngân hàng thương mại nhà nước ở Việt Nam", của PGS.