Nghiên cứu ảnh hưởng chu kỳ kinh tế đến vận chuyển hàng hóa đường biển tại Việt Nam (Luận án TS)

BỘ GIAO THÔNG VẬN TẢI BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC HÀNG HẢI VIỆT NAM NCS. NGUYỄN THỊ THÚY HỒNG NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG CỦA CHU KỲ KINH TẾ ĐẾN HOẠT ĐỘNG VẬN CHUYỂN HÀNG HÓA BẰNG ĐƯỜNG BIỂN Ở VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ HẢI PHÒNG 2017 BỘ GIAO THÔNG VẬN TẢI BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC HÀNG HẢI VIỆT NAM NCS. NGUYỄN THỊ THÚY HỒNG NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG CỦA CHU KỲ KINH TẾ ĐẾN HOẠT ĐỘNG VẬN CHUYỂN HÀNG HÓA BẰNG ĐƯỜNG BIỂN Ở VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ NGÀNH TỔ CHỨC VÀ QUẢN LÝ VẬN TẢI; MÃ SỐ 62.03 CHUYÊN NGÀNH: TỔ CHỨC VÀ QUẢN LÝ VẬN TẢI Người hướng dẫn khoa học: 1 PGS.TS Dương Văn Bạo 2 GS.TS Vương Toàn Thuyên HẢI PHÒNG 2017 LỜI CAM ĐOAN Tên tôi là Nguyễn Thị Thúy Hồng, tác giả của luận án tiến sĩ: “Nghiên cứu ảnh hưởng của CKKT đến hoạt động vận chuyển hàng hóa bằng đường biển ở Việt Nam”. Bằng danh dự của mình, tôi xin cam đoan đây là công trình do chính tôi nghiên cứu và thực hiện, không có phần sao chép bất hợp pháp nào từ các công trình nghiên cứu của các tác giả khác.

Các thông tin, số liệu được sử dụng trong luận án này là hoàn toàn trung thực và chính xác. Tất cả những sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận án đã được cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong luận án đã được ghi rõ nguồn gốc. Hải Phòng, ngày 26/12/2017 NCS. Nguyễn Thị Thúy Hồng i LỜI CẢM ƠN Tôi xin cảm ơn Ban giám hiệu, Khoa Kinh Tế và Viện đào tạo Sau đại học trường Đại học Hàng Hải Việt Nam đã hỗ trợ và tạo điều kiện cho tôi về thời gian, công việc trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu vừa qua.

Tôi xin bày tỏ sự cảm ơn chân thành và sâu sắc nhất đến các thầy giáo hướng dẫn, PGS.TS Dương Văn Bạo và GS.TS Vương Toàn Thuyên, đã giúp đỡ, hướng dẫn tôi hoàn thành luận án. Cuối cùng, tôi xin được nói lời cảm ơn các đồng nghiệp trong Khoa Kinh Tế trường Đại học Hàng hải Việt Nam, bạn bè, người thân đã luôn ở bên cạnh, cổ vũ, động viên và nhiệt tình giúp đỡ tôi trong thời gian qua. ii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT VÀ KÝ HIỆU.

vii DANH MỤC CÁC BẢNG. x DANH MỤC HÌNH VẼ. xii MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài.

Mục đích nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài.

4 Ý nghĩa khoa học của đề tài:. Kết quả đạt được và những điểm mới của luận án. Kết cấu của luận án. 5 TỔNG QUAN VỀ ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU.

Kết quả nghiên cứu của nước ngoài. Kết quả của một số công trình nghiên cứu trong nước. Kinh nghiệm hạn chế ảnh hưởng của chu kỳ kinh tế đến ngành vận tải biển và hoạt động vận chuyển đường biển ở một số quốc gia. 19 CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHU KỲ KINH TẾ VÀ HOẠT ĐỘNG VẬN CHUYỂN ĐƯỜNG BIỂN.

Chu kỳ kinh tế và mối quan hệ với các hoạt động kinh tế quốc dân. Khái niệm chu kỳ kinh tế, hoạt động kinh tế và ngành kinh tế. Các nhân tố tạo thành chu kỳ kinh tế. Một số lý thuyết quan trọng về chu kỳ kinh doanh.

Ý nghĩa của việc xác định chu kỳ kinh tế. Mối quan hệ giữa các hoạt động kinh tế và các ngành kinh tế với chu kỳ kinh tế. Hoạt động vận chuyển hàng hóa bằng đường biển. Khái niệm hoạt động vận chuyển hàng hóa bằng đường biển và chu kỳ VTB.

Tầm quan trọng của hoạt động vận chuyển hàng hóa bằng đường biển đối với nền kinh tế quốc dân. Lợi thế qui mô và lợi thế cạnh tranh của vận tải hàng hóa bằng đường biển. Các nhân tố tác động đến hoạt động vận chuyển hàng hóa bằng đường biển. Một số chỉ tiêu cơ bản phản ánh kết quả hoạt động vận chuyển hàng hóa bằng đường biển.

Mối quan hệ giữa chu kỳ kinh tế và hoạt động vận chuyển hàng hóa bằng đường biển. Nguyên nhân hình thành chu kỳ vận tải biển. Độ lệch pha giữa chu kỳ kinh tế và chu kỳ vận tải biển. Độ dài bước sóng của chu kỳ kinh tế và chu kỳ vận tải biển.

Mô hình định lượng ảnh hưởng của chu kỳ kinh tế và hoạt động vận chuyển hàng hóa bằng đường biển. Lý do lựa chọn mô hình nghiên cứu định lượng cho luận án. Lựa chọn mô hình. Lựa chọn các biến số.

61 CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CHU KỲ KINH TẾ VÀ HOẠT ĐỘNG VẬN CHUYỂN HÀNG HÓA BẰNG ĐƯỜNG BIỂN Ở VIỆT NAM. Chu kỳ kinh tế của Việt Nam. Tổng quan nền kinh tế Việt Nam. Phân tích chu kỳ kinh tế của Việt Nam và các nhân tố ảnh hưởng.

Thực trạng hoạt động vận chuyển hàng hóa bằng đường biển ở Việt Nam. Đặc điểm hoạt động vận chuyển hàng hóa bằng đường biển của Việt Nam qua các thời kỳ. Đánh giá các nhân tố tác động đến hoạt động vận chuyển bằng đường biển ở Việt Nam. Phân tích các chu kỳ vận tải biển của Việt Nam giai đoạn 1986 - 2016.

102 CHƯƠNG 3: ẢNH HƯỞNG CỦA CHU KỲ KINH TẾ ĐẾN HOẠT ĐỘNG VẬN CHUYỂN HÀNG HOÁ BẰNG ĐƯỜNG BIỂN Ở VIỆT NAM. Xây dựng mô hình xác định ảnh hưởng của chu kỳ kinh tế đến kết quả hoạt động vận chuyển hàng hóa bằng đường biển ở Việt Nam. Mối quan hệ giữa chu kỳ kinh tế và kết quả hoạt động vận chuyển hàng hóa bằng đường biển. Xác định ảnh hưởng của GDP đối với sản lượng vận chuyển, luân chuyển vận tải biển.

Phân tích tác động của các nhân tố vĩ mô đối với qui mô GDP. Phân tích tác động của các nhân tố cấu thành GDP đối với các chỉ tiêu phản ánh kết quả hoạt động vận chuyển đường biển. Ứng dụng kết quả nghiên cứu vào điều hành kinh tế vĩ mô và vi mô. Ứng dụng kết quả nghiên cứu vào công tác điều hành vĩ mô.

Ứng dụng kết quả nghiên cứu trong công tác dự báo, lập kế hoạch và chiển lược kinh doanh tại các doanh nghiệp vận tải biển. 145 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ. 147 v LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN. 147 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

1/PL1 PHỤ LỤC 2. 1/PL2 PHỤ LỤC 3. 1/PL3 PHỤ LỤC 4. 1/PL4 PHỤ LỤC 5.

1/PL5 PHỤ LỤC 6. 1/PL6 PHỤ LỤC 7. 1/PL7 vi DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT VÀ KÝ HIỆU Giải thích Chữ viết tắt Tiếng Việt Tiếng Anh ADB Ngân hàng phát triển châu Á Asian Development Bank Khu vực mậu dịch tự do ASEAN Free Trade Area AFTA ASEAN Hiệp hội các quốc gia Đông Association of Southeast ASEAN Nam Á Asian Nation Hiệp định thương mại hàng Asean Trade in Goods ATIGA hoá ASEAN Agreement CNH – HĐH Công nghiệp hóa hiện đại hóa CKKD Chu kỳ kinh doanh CIF Giao hàng tại cảng dỡ Cost, Insurance, Freight CKKT Chu kỳ kinh tế CKVTB Chu kỳ VTB CP Cổ phần CPI Chỉ số giá tiêu dung Consumption Price Index DN Doanh nghiệp DNNN Doanh nghiệp nhà nước DWT Trọng tải toàn bộ Deadweight Ton Mô hình đồng kết hợp (liên Error Correction Model ECM kết) và cơ chế hiệu chỉnh sai số FED Cục dự trữ Liên bang Mỹ Federal Reserve System FOB Giao hàng trên tàu Free on Board vii FTA Hiệp định thương mại tự do Free Trade Agreement GDP Tổng sản phẩm quốc nội Gross Domestics Product GTVT Giao Thông vận tải GTGT Giá trị gia tang GTSX Giá trị sản xuất HTX Hợp tác xã Hiệp hội vận tải hàng không International Air Transport IATA quốc tế Association Hiệu quả sử dụng vốn đầu tư Incremental Capital – Output ICOR Ratio IMF Quĩ Tiền Tệ Quốc Tế International Monetary Fund Tổ chức Hàng hải Quốc tế International Maritime IMO Organization Liên đoàn Vận tải biển Quốc International Shipping ISF tế Federation KTQD Kinh tế quốc dân KTVTB Kinh tế VTB NICs Các nước công nghiệp mới Newly Industrialized Country NHTM Ngân hàng thương mại NHTW Ngân Hàng trung ương NHNN Ngân hàng nhà nước Viện trợ phát triển chính thức Official Development ODA Assistance Tổ chức hợp tác và phát triển Organization for Economic OECD kinh tế Cooperation and Development viii Phương pháp bình phương bé Ordinary Least Square OLS nhất PL Party Logistics SXKD Sản xuất kinh doanh Công ước Quốc tế về tiêu International Convention on chuẩn huấn luyện thuyền Standard of Training STCW viên, cấp chứng chỉ và trực ca Certification and Watch cho thuyền viên keeping for Seafarers TCTK Tổng Cục Thống Kê Công ước quốc tế về luật United Nations Conventionon UNCLOS Biển Law of the Sea Hội nghị Liên hợp quốc về United Nation Conference on UNCTAD thương mại và phát triển Trade on Development VAR (SVAR, Mô hình vecto tự hồi qui Vector Autoregression BVAR, (Biến thể của VAR) (Sructural, Bayesian, Global) GVAR) VAT Thuế giá trị gia tăng Value Added Tax VTB Vận tải biển XHCN Xã hội chủ nghĩa WB Ngân hàng thế giới World Bank WEF Diễn đàn kinh tế thế giới World Economic Forum WTO Tổ chức thương mại quốc tế World Trade Organization ix DANH MỤC CÁC BẢNG Số bảng Tên bảng Trang 1.1 Các giai đoạn của chu kỳ kinh tế 33 1.2 Các giai đoạn của chu kỳ VTB 39 2.1 Số liệu thống kê GDP của một số quốc gia 66 2.2 Độ lệch sản lượng 68 Tốc độ tăng trưởng kinh tế, tỷ lệ thất nghiệp và cán cân 2.3 69 thương mại giai đoạn 1986 – 1990 Tốc độ tăng trưởng kinh tế, tỷ lệ thất nghiệp và cán cân 2.4 70 thương mại giai đoạn 1991 – 1999 Mối quan hệ giữa đầu tư, tốc độ tăng M2 và tăng 2.5 trưởng GDP ở Việt Nam giai đoạn 1991 – 1999 (theo 72 giá so sánh) Tốc độ tăng trưởng kinh tế, tỷ lệ thất nghiệp và cán cân 2.6 73 thương mại giai đoạn 2000 – 2009 Mối quan hệ giữa đầu tư, cung tiền và tăng trưởng 2.7 GDP ở Việt Nam giai đoạn 2000 -2009 (theo giá so 75 sánh) Tốc độ tăng trưởng kinh tế, tỷ lệ thất nghiệp và cán cân 2.8 76 thương mại giai đoạn 2010 – 1012 Mối quan hệ giữa đầu tư và tăng trưởng GDP ở Việt 2.9 77 Nam giai đoạn 2010 -2012 (theo giá so sánh) Tốc độ tăng trưởng kinh tế, tỷ lệ thất nghiệp và cán cân 2.10 78 thương mại giai đoạn 2013 – 2015 Thực trạng kết quả sản xuất kinh doanh của một số 2.11 82 doanh nghiệp VTB x Tỷ trọng hàng hóa xuất nhập khẩu của một số nước đi 2.12 86 qua Biển Đông qua Biển Đông năm 2016 2.