Luận án kinh tế lượng không gian: Hội tụ thu nhập năng suất và vai trò lan tỏa không gian của FDI

Bé GI¸O DôC Vµ §µO T¹O Tr−êng ®¹i häc kinh tÕ quèc d©n
PH¹M ANH TUÊN C¸C M¤ H×NH KINH TÕ l−îng kh«ng gian nghiªn cøu héi tô thu nhËp, n¨ng suÊt vµ vai trß lan táa kh«ng gian cña fdi Hµ Néi - 2017 Bé GI¸O DôC Vµ §µO T¹O Tr−êng ®¹i häc kinh tÕ quèc d©n
Ph¹m anh tuÊn c¸c m« h×nh kinh tÕ l−îng kh«ng gian nghiªn cøu héi tô thu nhËp, n¨ng suÊt vµ vai trß lan táa kh«ng gian cña fdi Chuyªn ngµnh: to¸n kinh tÕ M· sè: 62310101 Ng−êi h−íng dÉn khoa häc: GS. nguyÔn kh¾c minh Hµ Néi - 2017 LỜI CAM ĐOAN Tôi đã đọc và hiểu về các hành vi vi phạm sự trung thực trong học thuật. Tôi cam kết bằng danh dự cá nhân rằng nghiên cứu này do tôi tự thực hiện và không vi phạm yêu cầu về sự trung thực trong học thuật. Người hướng dẫn Tác giả luận án GS.

Nguyễn Khắc Minh Phạm Anh Tuấn LỜI CẢM ƠN Tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến GS.Nguyễn Khắc Minh, người hướng dẫn khoa học, đã tận tình hướng dẫn tác giả trong suốt quá trình thực hiện luận án. Tác giả xin tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến PGS. Nguyễn Thị Minh, TS. Nguyễn Mạnh Thế, cùng các thầy giáo, cô giáo trong khoa Toán Kinh tế Trường Đại học Kinh tế Quốc dân đã nhiệt tình giảng dạy và giúp đỡ tác giả trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu.

Xin chân thành cảm ơn các thầy các cô Viện đào tạo Sau Đại học Trường Kinh tế quốc dân đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập. Xin chân thành cảm ơn Đảng ủy, Ban Giám Đốc Học viện Quân Y, Bộ Quốc Phòng, cùng các thầy cô giáo của Bộ môn Toán – Tin, Học viện Quân Y đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu. Xin chân thành cảm ơn TS. Phạm Văn Khánh, TS.

Phùng Duy Quang vì những ý kiến đóng góp sâu sắc, cùng toàn thể anh em, bạn bè luôn chia sẻ và giúp đỡ tác giả trong quá trình nghiên cứu. Cuối cùng, xin gửi lời cám ơn sâu sắc đến toàn thể gia đình đã luôn tin tưởng, đồng hành cùng tác giả trong suốt thời gian dài học tập. Tác giả Phạm Anh Tuấn MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN LỜI CẢM ƠN MỤC LỤC DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT DANH MỤC BẢNG, BIỂU DANH MỤC HÌNH VẼ LỜI MỞ ĐẦU. 1 CHƯƠNG 1: CƠ SỞ PHƯƠNG PHÁP LUẬN VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU.

Cơ sở lý thuyết hội tụ. Cơ chế hội tụ của lý thuyết tăng trưởng kinh tế tân cổ điển. Mô hình tăng trưởng kinh tế và hội tụ của lý thuyết tăng trưởng hiện đại. Hội tụ kinh tế và hoạt động R&D của lý thuyết tăng trưởng nội sinh.

FDI và tăng trưởng kinh tế. Các mô hình thực nghiệm. Một số khái niệm cơ bản. Một số mô hình hội tụ trong nghiên cứu.

Kinh tế lượng không gian. Mô hình phụ thuộc không gian tuyến tính đối với số liệu chéo. Mô hình số liệu mảng không gian. Mô hình số liệu mảng không gian động.

Phương pháp xác định ma trận trọng số không gian. Tổng quan nghiên cứu. Nghiên cứu hội tụ sử dụng hồi quy với số liệu chéo. Một số nghiên cứu thực nghiệm sử dụng số liệu mảng.

Một số kết quả nghiên cứu kinh tế lượng không gian. Nghiên cứu trong nước về hội tụ. Kết luận chương 1. 46 TÓM TẮT CHƯƠNG 1.

47 CHƯƠNG 2: TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ VIỆT NAM VÀ TÁC ĐỘNG CỦA FDI TRONG GIAI ĐOẠN 1995-2015. Tăng trưởng kinh tế Việt Nam và tác động của FDI. Phân bố đầu tư nước ngoài theo các ngành kinh tế. Phân bố đầu tư nước ngoài theo vùng và tỉnh.

Xu thế tăng trưởng kinh tế các tỉnh Việt Nam giai đoạn 1995-2015. Xu thế TFP công nghiệp các tỉnh Việt Nam giai đoạn 1998-2015. Kết luận chương 2. 64 TÓM TẮT CHƯƠNG 2.

64 CHƯƠNG 3: HỘI TỤ THU NHẬP, NĂNG SUẤT THEO CẤP TỈNH Ở VIỆT NAM. Sự phụ thuộc không gian trong nghiên cứu hội tụ. Sự phụ thuộc không gian của phương trình tăng trưởng chéo. Số liệu mảng.

Sự phụ thuộc không gian trong số liệu mảng. Hội tụ thu nhập theo cấp tỉnh Việt Nam. Hội tụ thu nhập từ hồi quy OLS thường. Hội tụ thu nhập từ phương trình tăng trưởng chéo không gian.

Hội tụ thu nhập từ phương trình tăng trưởng số liệu mảng. Hội tụ năng suất theo cấp tỉnh Việt Nam. Mô hình hội tụ năng suất. Số liệu và giải thích biến.

Kết quả thực nghiệm từ số liệu chéo. Kết quả thực nghiệm từ số liệu mảng. Hội tụ năng suất cấp tỉnh và vai trò lan tỏa của FDI. Mô hình hội tụ năng suất.

Dữ liệu và giải thích biến. Kết quả thực nghiệm. Hội tụ hiệu quả từ mô hình CCDEA cấp tỉnh Việt Nam. Mô hình CCDEA.

Thực nghiệm cho các tỉnh Việt Nam. Kết luận chương 3. 106 TÓM TẮT CHƯƠNG 3. 108 CHƯƠNG 4: HỘI TỤ NĂNG SUẤT NGÀNH MAY, CHẾ BIẾN THỰC PHẨM VÀ ĐỒ UỐNG.

Hội tụ năng suất ngành may. Mô hình hội tụ năng suất với số liệu chéo. Mô hình hội tụ năng suất với số liệu mảng. Mô hình số liệu mảng tuyến tính động Arellano-Bond trễ không gian.

Dữ liệu và giải thích biến. Kết quả thực nghiệm. Hội tụ năng suất ngành chế biến thực phẩm và đồ uống. Dữ liệu và giải thích biến.

Kết quả thực nghiệm từ số liệu mảng. Kết luận chương 4. 132 TÓM TẮT CHƯƠNG 4. 132 CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN, KHUYẾN NGHỊ CHÍNH SÁCH VÀ ĐỀ XUẤT HƯỚNG NGHIÊN CỨU TIẾP THEO.

133 KHUYẾN NGHỊ CHÍNH SÁCH. 135 ĐỀ XUẤT HƯỚNG NGHIÊN CỨU TIẾP THEO. 136 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Tên viết tắt Tiếng Anh Tiếng Việt 2SLS/GMM 2-Stage least square/GMM Mô men tổng quát bình phương nhỏ nhất hai giai đoạn CCDEA Chance Constrained Data Phân tích bao dữ liệu ràng buộc Envelopment Analysis ngẫu nhiên DEA Data Envelopment Analysis Phân tích bao dữ liệu FDI Foreign Direct Investment Đầu tư trực tiếp nước ngoài FE Fixed-Effects Tác động cố định GDP Gross Domestic Product Tổng sản phẩm quốc nội GDPP Gross Domestic Product person Thu nhập bình quân đầu người GMM General Moment of Method Phương pháp mô men tổng quát IV/GMM Instrument variable /GMM Mô men tổng quát biến công cụ LSDV Least square Dummy variable Ước lượng biến giả bình phương nhỏ nhất ML Maximum Likelihood Phương pháp hợp lý tối đa MRW Mankiw, Romer and Weil Mankiw, Romer và Weil OLS Ordinary Least Square Bình phương nhỏ nhất QML Quasi-Maximum Likelihood Tựa hợp lý tối đa R&D Research and Development Nghiên cứu và phát triển RE Random-Effects Tác động ngẫu nhiên SAR Spatial autoregressive Mô hình trễ không gian SEM Spatial error model Mô hình sai số không gian TFP Total Factor Productivity Năng suất nhân tố tổng hợp DANH MỤC BẢNG, BIỂU Bảng 1. Hội tụ - sử dụng kinh tế lượng không gian.

FDI phân loại theo nhóm ngành trong các năm gần đây. Thống kê mô tả số liệu GDPP của Việt Nam giai đoạn 1995-2013. Thống kê mô tả biến TFP công nghiệp cấp tỉnh được ước lượng từ phương pháp Levinshon-Petrin. Thống kê mô tả lnFDI thực hiện giai đoạn 1998-2015.

Hồi quy số liệu chéo giai đoạn 1995-2015 (Ước lượng OLS). Bảng chỉ số I-Moran và kiểm định. Kiểm định lựa chọn mô hình trễ không gian hay sai số không gian. Kết quả số liệu mảng hội tụ thu nhập Việt Nam 1995-2015.

Kết quả kiểm định sự phụ thuộc không gian từ phần mềm Stata. So sánh tốc độ hội tụ và “nửa đời”. Kết quả ước lượng hội tụ không điều kiện năng suất lao động Ước lượng bằng phương pháp OLS. Kiểm định phụ thuộc không gian.

Mô hình số liệu mảng tác động cố định. Mô hình số liệu mảng trễ và Durbin không gian tác động cố định. Kết quả ước lượng hội tụ không điều kiện năng suất lao động Ước lượng bằng phương pháp OLS. Kiểm định đa cộng tuyến đối với mô hình hội tụ có điều kiện.

Kiểm định phụ thuộc không gian. Ước lượng mô hình sai số không gian và trễ không gian. So sánh Tốc độ hội tụ và “nửa đời”. Kết quả ước lượng các mô hình số liệu mảng tác động cố định và mô hình số liệu mảng tác động cố định trễ không gian.

Kết quả mô hình số liệu mảng tác động cố định Durbin không gian. So sánh tốc độ hội tụ và “nửa đời”. Kết quả hiệu quả kỹ thuật từ mô hình CCDEA. Kết quả ước lượng từ ba mô hình số liệu mảng.

Kết quả ước lượng TFP ngành may theo doanh nghiệp. Thống kê mô tả LnTFP ngành may. Kết quả ước lượng TFP ngành may theo tỉnh. Mô hình với số liệu mảng dưới tác động của luồng FDI.

Mô hình số liệu mảng hội tụ không điều kiện. Mô hình số liệu mảng dưới tác động kênh lan tỏa FDI. Kết quả ước lượng mô hình trễ không gian và sai số không gian cho hội tụ không điều kiện TFP. Kết quả ước lượng mô hình trễ không gian và sai số không gian cho hội tụ có điều kiện TFP.

So sánh tốc độ hội tụ và nửa đời của các mô hình với số liệu mảng. Kết quả ước lượng từ mô hình tuyến tính động không gian. Mô hình số liệu mảng hội tụ không điều kiện. Hồi quy mô hình số liệu mảng tác động cố định dưới tác động các kênh lan tỏa FDI.

Hồi quy mô hình hội tụ không điều kiện số liệu mảng trễ không gian tác động cố định và sai số không gian tác động cố định. Hồi quy mô hình số liệu mảng trễ không gian tác động cố định và sai số không gian tác động cố định. Tốc độ hội tụ và nửa đời. 131 DANH MỤC HÌNH VẼ Hình 1.

Các mô hình kinh tế lượng không gian .1: GDP bình quân đầu người Việt Nam từ năm 1995 - 2015.2: Tỷ lệ tăng trưởng GDP bình quân đầu người Việt Nam năm 1996 - 2015. FDI đầu tư vào Việt Nam giai đoạn 1995-2015. Tăng trưởng GDP bình quân đầu người và tăng trưởng FDI giai đoạn 1996-2015. Tỷ trọng FDI theo ngành lũy kế tới 2014.

Phân bố đầu tư trực tiếp nước ngoài tích lũy 1988-2014 theo vùng. Số dự án và số vốn điều lệ FDI tại các thành phố được nhận nhiều FDI nhất trên sáu vùng của cả nước. Xu thế GDP bình quân đầu người cả nước 1995-2015 .