Luận án tiến sĩ: Tác động của EVFTA đến nông sản xuất khẩu Việt Nam - Viện Nghiên cứu Chiến lược, Chính sách Công Thương

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ CÔNG THƯƠNG VIỆN NGHIÊN CỨU CHIẾN LƯỢC, CHÍNH SÁCH CÔNG THƯƠNG *************** TRỊNH VĂN THẢO TÁC ĐỘNG CỦA HIỆP ĐỊNH THƯƠNG MẠI TỰ DO VIỆT NAM – EU ĐẾN HÀNG NÔNG SẢN XUẤT KHẨU CỦA VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Hà Nội, 2023 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ CÔNG THƯƠNG VIỆN NGHIÊN CỨU CHIẾN LƯỢC, CHÍNH SÁCH CÔNG THƯƠNG ****************** TRỊNH VĂN THẢO TÁC ĐỘNG CỦA HIỆP ĐỊNH THƯƠNG MẠI TỰ DO VIỆT NAM – EU ĐẾN HÀNG NÔNG SẢN XUẤT KHẨU CỦA VIỆT NAM CHUYÊN NGÀNH: KINH DOANH THƯƠNG MẠI Mã số: 9.21 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. Nguyễn Trường Giang Hà Nội, 2023 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu nêu trong luận án là trung thực, mọi trích dẫn đều được chỉ rõ nguồn gốc. Những kết quả nghiên cứu của luận án đã được tác giả công bố trên các tạp chí khoa học, không trùng với bất kỳ công trình nào khác.

Tác giả luận án Trịnh Văn Thảo LỜI CẢM ƠN Luận án này được thực hiện và hoàn thành tại Viện Nghiên cứu Chiến lược, Chính sách Công Thương, Bộ Công Thương Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc nhất tới PGS.Nguyễn Văn Lịch và TS. Nguyễn Trường Giang - người hướng dẫn khoa học đã tận tình giúp đỡ và định hướng để tôi hoàn thiện Luận án. Trong quá trình học tập và nghiên cứu, tôi cũng đã nhận được sự hỗ trợ và giúp đỡ tận tình từ Lãnh đạo Viện và các đơn vị chức năng của Viện Nghiên cứu Chiến lược, Chính sách Công Thương, tôi xin ghi nhận và chân thành cảm ơn. Cuối cùng, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn tới đồng nghiệp, bạn bè và gia đình đã luôn kịp thời động viên, chia sẻ và tạo điều kiện tốt nhất giúp tôi hoàn thành luận án của mình.

Hà Nội, ngày 20 tháng 02 năm 2023 Tác giả luận án Trịnh Văn Thảo i MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN .ii MỤC LỤC. i DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT. v DANH MỤC BẢNG.vii DANH MỤC HÌNH. viii DANH MỤC HỘP.

ix MỞ ĐẦU……. Tính cấp thiết của đề tài luận án. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu. Đóng góp mới của luận án. Kết cấu luận án. 7 CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU ĐÃ CÔNG BỐ Ở TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC LIÊN QUAN ĐẾN CHỦ ĐỀ NGHIÊN CỨU CỦA LUẬN ÁN.

Tổng quan các công trình nghiên cứu. Các nghiên cứu liên quan đến đánh giá tác động của các hiệp định thương mại tự do đến nền kinh tế Việt Nam. Các nghiên cứu liên quan đến xuất khẩu hàng nông sản và nhân tố tác động đến hàng nông sản xuất khẩu. Các nghiên cứu liên quan đến đánh giá tác động của việc thực hiện EVFTA đến hàng hoá xuất khẩu nói chung và hàng nông sản xuất khẩu của Việt Nam nói riêng.

Khoảng trống nghiên cứu về lý luận và thực tiễn. 28 CHƯƠNG 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TÁC ĐỘNG CỦA HIỆP ĐỊNH THƯƠNG MẠI TỰ DO ĐẾN HÀNG NÔNG SẢN XUẤT KHẨU CỦA QUỐC GIA. Lý thuyết về tự do hoá thương mại và hiệp định thương mại tự do .1 Khái niệm về tự do hoá thương mại và hiệp định thương mại tự do. Nội dung của hiệp định thương mại tự do.

Lý thuyết về mặt hàng nông sản xuất khẩu và chuỗi cung ứng mặt hàng nông sản xuất khẩu. Khái niệm và cấu trúc của mặt hàng nông sản xuất khẩu. Đặc điểm của hàng nông sản xuất khẩu. Chuỗi cung ứng mặt hàng nông sản xuất khẩu.

Nội hàm tác động của hiệp định thương mại tự do đến mặt hàng xuất khẩu của quốc gia. Nội dung tác động của hiệp định thương mại. Cách thức tác động của hiệp định thương mại tự do. Phương pháp đánh giá tác động.

Các yếu tố ảnh hưởng đến tác động của hiệp định thương mại tự do tới hàng nông sản xuất khẩu của một quốc gia. Các yếu tố ảnh hưởng đến tác động thương mại của hiệp định thương mại tự do tới hàng nông sản xuất khẩu của một quốc gia. Các yếu tố ảnh hưởng đến tác động thúc đẩy của hiệp định thương mại tự do tới hàng nông sản xuất khẩu của một quốc gia. 60 CHƯƠNG 3 THỰC TRẠNG TÁC ĐỘNG CỦA HIỆP ĐỊNH THƯƠNG MẠI TỰ DO VIỆT NAM - EU ĐẾN HÀNG NÔNG SẢN XUẤT KHẨU CỦA VIỆT NAM……….

Tổng quan về quan hệ thương mại Việt Nam – EU và hiệp định thương mại tự do EVFTA. Quan hệ thương mại Việt Nam – EU. Tổng quan về hiệp định thương mại tự do EVFTA. Bản chất của Hiệp định.

Khái quát về thực trạng sản xuất và xuất khẩu hàng nông sản của Việt Nam sang EU. Tình hình sản xuất, chế biến nông sản của Việt Nam giai đoạn 2015 - 2022. Tình hình xuất khẩu hàng nông sản của Việt Nam sang EU giai đoạn 2015 - 2022. Khả năng cạnh tranh sản phẩm và năng lực cung ứng xuất khẩu hàng nông sản của Việt Nam.

Thực trạng tác động của hiệp định thương mại tự do Việt Nam – EU đến một số mặt hàng nông sản xuất khẩu của Việt Nam. Hàng cà phê. Hàng rau quả. Thực trạng tác động của hiệp định thương mại tự do Việt Nam – EU đến một số mặt hàng nông sản cụ thể của Việt Nam bằng phương pháp nghiên cứu tình huống.

Mặt hàng vải thiều. Mặt hàng gạo thơm giống Jasmine 85. Nhận xét chung. Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến tác động của hiệp định thương mại tự do Việt Nam - EU tới hàng nông sản xuất khẩu của Việt Nam.

Các yếu tố ảnh hưởng đến tác động thương mại của EVFTA tới hàng nông sản xuất khẩu của Việt Nam. Các yếu tố ảnh hưởng đến tác động thúc đẩy của EVFTA tới hàng nông sản xuất khẩu của Việt Nam. Đánh giá chung về tác động của hiệp định thương mại tự do tới hàng nông sản xuất khẩu của Việt Nam. Những kết quả đạt được và nguyên nhân.

Những hạn chế và nguyên nhân. 131 CHƯƠNG 4 GIẢI PHÁP TẬN DỤNG CƠ HỘI, HẠN CHẾ THÁCH THỨC TỪ HIỆP ĐỊNH THƯƠNG MẠI TỰ DO VIỆT NAM – EU ĐẾN HÀNG NÔNG SẢN XUẤT KHẨU CỦA VIỆT NAM VÀO THỊ TRƯỜNG EU GIAI ĐOẠN ĐẾN NĂM 2030. Bối cảnh trong nước và quốc tế ảnh hưởng đến tác động từ EVFTA đến hàng nông sản xuất khẩu của Việt Nam sang EU trong giai đoạn đến năm 2030. Bối cảnh trong nước.

Bối cảnh quốc tế. Cơ hội, thách thức đối với hàng nông sản xuất khẩu của Việt Nam vào thị trường EU trong thời gian tới. Thách thức. Nhu cầu thị trường và tiềm năng nhập khẩu hàng nông sản của EU.

Nhu cầu về số lượng. Yêu cầu về chất lượng, an toàn thực phẩm tại thị trường EU. Khả năng cung ứng nội khối EU. Mức độ cạnh tranh của thị trường EU.

Giải pháp nhằm tận dụng các tác động tích cực, hạn chế các tác động không tích cực từ EVFTA để tăng cường xuất khẩu mặt hàng nông sản của Việt Nam sang thị trường EU. Giải pháp đối với doanh nghiệp. Giải pháp nhằm nâng cao giá trị cho mặt hàng nông sản xuất khẩu của Việt Nam. Giải pháp khác.

Kiến nghị vĩ mô. Đối với Chính phủ. Đối với các Bộ, ban ngành. 163 iv KẾT LUẬN.

169 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ. 170 LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. 170 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. Số trang trại phân theo lĩnh vực hoạt động và theo năm.

Diện tích các loại cây trồng phân theo nhóm cây. Sản lượng một số cây lâu năm chia theo loại cây và Năm. Tổng KNXK của Việt Nam sang EU và KNXK cà phê, gạo, rau quả giai đoạn trước và sau khi EVFTA có hiệu lực. Cam kết cắt giảm thuế quan của EU đối với mặt hàng nông sản xuất khẩu của Việt Nam tại EVFTA.

Phiếu khảo sát doanh nghiệp thu mua, chế biến nông sản. Phiếu khảo sát doanh nghiệp xuất khẩu nông sản. Danh sách các doanh nghiệp thu mua, chế biến nông sản tham gia khảo sát. Danh sách các doanh nghiệp xuất khẩu nông sản tham gia khảo sát.

xxiii v DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT 1. Danh mục từ viết tắt tiếng Việt Chữ viết tắt Nguyên nghĩa DN Doanh nghiệp DNVVN Doanh nghiệp vừa và nhỏ GTGT Giá trị gia tăng KNXK Kim ngạch xuất khẩu NSXK Nông sản xuất khẩu QLNN Quản lý nhà nước XK Xuất khẩu 2. Danh mục từ viết tắt tiếng Anh Chữ viết tắt Nguyên nghĩa tiếng Anh Nguyên nghĩa tiếng Việt ADB The Asian Development Ngân hàng Phát triển châu Bank Á AEC ASEAN Economic Cộng đồng kinh tế ASEAN Community ASEAN Association of Southeast Hiệp hội các Quốc gia Đông Asian Nations Nam Á ASEM The Asia-Europe Meeting Diễn đàn hợp tác Á–Âu APEC Asia-Pacific Economic Diễn đàn Hợp tác Kinh tế Cooperation châu Á – Thái Bình Dương B2B Business-To-Business Doanh nghiệp với doanh nghiệp B2C Business-To-Consumer Doanh nghiệp với người tiêu dùng CM Common Market Thị trường chung CU Custom Union Liên minh thuế quan EU Economic Union Liên minh kinh tế EVFTA EU-Vietnam Free Trade Hiệp định Thương mại Tự Agreement do Việt Nam - EU SPSs Sanitary and Phyto-Sanitary Các biện pháp kiểm dịch Measures động thực vật vi Chữ viết tắt Nguyên nghĩa tiếng Anh Nguyên nghĩa tiếng Việt TBT Technical Barriers to Trade Rào cản kỹ thuật trong thương mại General Agreement on Hiệp định chung về và Thuế GATT Tariffs and Trade quan Thương mại GDP Gross Domestic Product Tổng sản phẩm quốc nội FTA Free Trade Area Khu vực Thương mại tự do Preferential Trade Thỏa thuận thương mại ưu PTA Arrangement đãi USD United States dollar Đơn vị tiền tệ của Mỹ ITC International Trade Centre Trung tâm thương mại quốc tế Tổ chức Thương mại Thế WTO World Trade Organisation giới vii DANH MỤC BẢNG Bảng 2.1: So sánh giữa FTA truyền thống và FTA thế hệ mới .2: Phân định ngành hàng, hàng và mặt hàng nông sản .1: Các mốc thời gian quan trọng trong đàm phán EVFTA .2: Mức hạn ngạch thuế quan áp dụng đối với tỏi, ngô ngọt và nấm .3: Mức độ tác động của các rào cản bảo hộ đối với doanh nghiệp xuất khẩu nông sản của Việt Nam .4: Tỷ trọng hàng cà phê xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường EU giai đoạn 2015 – 2020 theo khối lượng .5: Tỷ trọng hàng cà phê xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường EU giai đoạn 2015 – 2020 theo giá trị .