Luận án: Phát triển xuất khẩu lao động Việt Nam trong hội nhập kinh tế quốc tế

ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ - LUẬT -------Z Y ------- NGUYỄN TIẾN DŨNG PHÁT TRIỂN XUẤT KHẨU LAO ĐỘNG VIỆT NAM TRONG HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ Chuyên ngành: KINH TẾ HỌC Mã số: 62.01 LUẬN ÁN TIẾN SỸ KINH TẾ Người hướng dẫn: PGS-TS. NGUYỄN VĂN LUÂN Thành phố Hồ Chí Minh – Năm 2010 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, Các số liệu và kết quả nêu trong luận án là trung thực. ii MỤC LỤC Trang LỜI CAM ĐOAN MỤC LỤC DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT DANH MỤC CÁC BẢNG DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ MỞ ĐẦU……………………………………………………………………………. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN XUẤT KHẨU LAO ĐỘNG TRONG HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ.

XUẤT KHẨU LAO ĐỘNG…………………………………………………. Một số quan niệm khác về xuất khẩu lao động……. Các hình thức xuất khẩu lao động ………………………………………………. Vai trò và tác động của xuất khẩu lao động trong nền kinh tế thị trường….

Các tác động tích cực đối với nước xuất khẩu lao động……………………… 14 1. Các tác động tiêu cực đối với nước xuất khẩu lao động…………………………. Các tác động tích cực đối với nước nhập khẩu lao động………………………… 18 1. Các tác động tiêu cực đối với nước nhập khẩu lao động………………….

Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả xuất khẩu lao động…………………………. PHÁT TRIỂN XUẤT KHẨU LAO ĐỘNG TRONG HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ…………………………………………………. Phát triển xuất khẩu lao động và hội nhập kinh tế quốc tế………………. Quản lý trong phát triển xuất khẩu lao động………………………………….

Quản lý nhà nước về xuất khẩu lao động………………………………………. Quản trị phát triển xuất khẩu lao động của doanh nghiệp………. Quản lý người lao động làm việc ở nước ngoài………………………………. Hợp đồng trong xuất khẩu lao động……………………………….

Các yếu tố tác động đến phát triển xuất khẩu lao động………………………. Nhóm các yếu tố về cầu trong xuất khẩu lao động……………………………. Nhóm các yếu tố về cung trong xuất khẩu lao động…………. Nhóm các yếu tố về tài chính và hiệu quả kinh tế của xuất khẩu lao động….

Nhóm các yếu tố về cơ chế tổ chức và quản lý xuất khẩu lao động…………. Một số mô hình có liên quan đến phát triển xuất khẩu lao động ………………46 1. Mô hình “ lực đẩy – lực hút ” Ravenstien………………………………………. Mô hình chi phí Stouffer và Lowsy……………………………………………….

Mô hình chi phí - lợi ích kinh tế Sjaastad………………………………………. Mô hình nghiên cứu mức độ tác động của các yếu tố đến sự phát triển xuất khẩu lao động Việt Nam………………………………………………… 49 1. KINH NGHIỆM XUẤT KHẨU LAO ĐỘNG CỦA MỘT SỐ NƯỚC. Kinh nghiệm của Philipin.

Kinh nghiệm của Thái Lan. Kinh nghiệm của Indonesia. Kinh nghiệm của Trung Quốc. Bài học kinh nghiệm từ xuất khẩu lao động của các nước.

59 Tóm tắt chương 1. 62 iv Chương 2. TÌNH HÌNH PHÁT TRIỂN XUẤT KHẨU LAO ĐỘNG VIỆT NAM TRONG THỜI KỲ HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ VỪA QUA. THỊ TRƯỜNG LAO ĐỘNG VIỆT NAM TRONG NHỮNG NĂM QUA….

Cung lao động………………………………………………………………… 63 2. Cầu lao động. Quan hệ cung - cầu lao động. ĐƯỜNG LỐI, CHỦ TRƯƠNG, CHÍNH SÁCH CỦA ĐẢNG VÀ NHÀ NƯỚC VỀ XUẤT KHẨU LAO ĐỘNG.

TÌNH HÌNH PHÁT TRIỂN XUẤT KHẨU LAO ĐỘNG VIỆT NAM TỪ NĂM 1991 ĐẾN NAY. Số lượng lao động xuất khẩu…………………………………………………. Thị trường xuất khẩu lao động…………………………………………………73 2. Tình hình lao động xuất khẩu tại một số thị trường trọng điểm…………….

Thị trường Malaysia………………………………………………………………. Thị trường Đài Loan……………………………………………………………………. Thị trường Hàn Quốc……………………………………………………………. Thị trường Nhật Bản…………………………………………………………….

Thị trường Trung Đông………………………………………………………. Hình thức xuất khẩu lao động………………………………………………. Cơ cấu lao động xuất khẩu………………………………………………. Tình hình doanh nghiệp xuất khẩu lao động ………………………………….

Tình hình tạo nguồn lao động xuất khẩu…………………………. HIỆU QUẢ KINH TẾ - XÃ HỘI CỦA XUẤT KHẨU LAO ĐỘNG……………91 2. Hiệu quả kinh tế của xuất khẩu lao động………………………………………. Đối với người lao động……………………………………………………………… 92 2.

Đối với doanh nghiệp xuất khẩu lao động………………………………………. Đối với Nhà nước và xã hội…………………………………………………………… 95 2. Hiệu quả xã hội của xuất khẩu lao động…………………. ĐÁNH GIÁ MỨC ĐỘ TÁC ĐỘNG CỦA CÁC YẾU TỐ ĐẾN SỰ PHÁT TRIỂN XUẤT KHẨU LAO ĐỘNG VIỆT NAM QUA MÔ HÌNH LÝ THUYẾT THỰC NGHIỆM…………………………….

Mô tả đặc trưng mẫu điều tra………………………………………. Trình độ học vấn………………………………………………………. Nghề nghiệp và nơi công tác……………………………………………………… 99 2. Thành phần kinh tế và hình thức sở hữu của doanh nghiệp xuất khẩu lao động………………………………….

Quy mô doanh nghiệp xuất khẩu lao động………………………………………101 2. Mức độ tác động của các yếu tố đến sự phát triển xuất khẩu lao động Việt Nam trong thời gian qua………………………………………………. Mức độ phát triển xuất khẩu lao động Việt Nam………………………. Mức độ tác động của các yếu tố đến sự phát triển xuất khẩu lao động Việt Nam trong thời gian qua……….

So sánh tầm quan trọng và mức độ tác động của các yếu tố đến sự phát triển xuất khẩu lao động Việt Nam……………………. NHỮNG HẠN CHẾ VÀ NGUYÊN NHÂN YẾU KÉM CỦA PHÁT TRIỂN XUẤT KHẨU LAO ĐỘNG VIỆT NAM THỜI GIAN QUA………………………………. Những hạn chế của phát triển xuất khẩu lao động thời gian qua………. Hạn chế từ thị trường xuất khẩu lao động…………………………………….

Hạn chế từ quản lý nhà nước về xuất khẩu lao động………………………………. Hạn chế từ quản lý lao động làm việc ở nước ngoài……………………………… 113 2. Hạn chế từ nguồn lao động xuất khẩu………. Hạn chế từ doanh nghiệp xuất khẩu lao động……………………………………… 115 2.

Hạn chế từ hiệu quả kinh tế - xã hội của xuất khẩu lao động. Nguyên nhân của yếu kém và hạn chế trong thời gian qua………………….118 Tóm tắt chương 2……………………………………………………………………. ĐỊNH HƯỚNG VÀ CÁC GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN XUẤT KHẨU LAO ĐỘNG VIỆT NAM TRONG HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ…………………………………………… 123 3. ĐẶC ĐIỂM TÌNH HÌNH THỊ TRƯỜNG LAO ĐỘNG QUỐC TẾ VÀ THỊ TRƯỜNG LAO ĐỘNG VIỆT NAM TRONG THỜI GIAN TỚI……….

Thị trường lao động quốc tế trong thời gian tới…………………………………. Thị trường lao động Việt Nam trong thời gian tới………………………………. NHỮNG CƠ HỘI VÀ THÁCH THỨC ĐỐI VỚI PHÁT TRIỂN XUẤT KHẨU LAO ĐỘNG VIỆT NAM TRONG THỜI GIAN TỚI…. Thách thức……………………………………………………………………130 3.

QUAN ĐIỂM, PHƯƠNG HƯỚNG, MỤC TIÊU PHÁT TRIỂN XUẤT KHẨU LAO ĐỘNG VIỆT NAM TRONG HỘI NHẬP QUỐC TẾ. Quan điểm phát triển xuất khẩu lao động Việt Nam thời gian tới. Phương hướng và mục tiêu phát triển xuất khẩu lao động Việt Nam đến năm 2020 và tầm nhìn những năm tiếp theo. Thị trường xuất khẩu lao động.

Số lượng lao động xuất khẩu. Cơ cấu lao động xuất khẩu. Cơ chế và bộ máy quản lý xuất khẩu lao động………………………………… 148 3. Hiệu quả kinh tế – xã hội.

CÁC GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN XUẤT KHẨU LAO ĐỘNG VIỆT NAM TRONG HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ ………………. Giải pháp về thị trường xuất khẩu lao động…………………………………. Giải pháp về nguồn lao động xuất khẩu……………………………………. Giải pháp quản lý và hỗ trợ của nhà nước về xuất khẩu lao động…………….

Quản lý nhà nước về xuất khẩu lao động…………………………………. Tăng cường vai trò của Hiệp hội Xuất khẩu lao động Việt Nam………………. Giải pháp về quản lý người lao động làm việc ở nước ngoài…………………159 3. Giải pháp về doanh nghiệp xuất khẩu lao động…………………….

Giải pháp về công tác thông tin, tuyên truyền về xuất khẩu lao động……. Giải pháp về tài chính cho xuất khẩu lao động………………………. Tiền dịch vụ……………………………………………………….Tiền môi giới……………………………………………………. Chính sách hỗ trợ và cho người lao động vay vốn………………………….

Thành lập Quỹ rủi ro xuất khẩu lao động………………………………………. Phát huy hiệu quả hoạt động Quỹ hỗ trợ việc làm ngoài nước…. Giải pháp về hình thức xuất khẩu lao động……………………………. Giải pháp về hậu xuất khẩu lao động……………………………………….

Kiến nghị đối với các cơ quan quản lý nhà nước ………………………………. Chính phủ……………………………………………………………………. Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội…………………………………………. Các Bộ, Ngành và Ủy ban nhân dân các cấp có liên quan……………….

Đối với các doanh nghiệp xuất khẩu lao động………………………………. Đối với người lao động………………………………………………………….177 Tóm tắt chương 3……………………………………………………………………178 KẾT LUẬN………………………………………………………………. 179 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC ix DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT - ASEAN Tổ chức các nước Đông Nam Á - CNH-HĐH Công nghiệp hóa –hiện đại hóa - DN-ĐT-GD Dạy nghề – Đào tạo – Giáo dục - DN Doanh nghiệp - FDI Đầu tư trực tiếp từ nước ngoài - KTĐN Kinh tế đối ngoại - KT-XH Kinh tế - xã hội - LĐ Lao động - LĐ,TB và XH Lao động, Thương binh và Xã hội - ILO Tổ chức Lao động Quốc tế - IOM Tổ chức Di cư Quốc tế - QLNN Quản lý nhà nước - TNS Tu nghiệp sinh - TTS Thực tập sinh - XHCN Xã hội chủ nghĩa - XK Xuất khẩu - XKLĐ Xuất khẩu lao động - UAE Tiều Vương quốc Ả rập Thống nhất - WTO Tổ chức Thương mại Thế giới - 3 D (difficult, dirty, dangerous) Nặng nhọc, bẩn, nguy hiểm x DANH MỤC CÁC BẢNG Trang Bảng 2.1: Quy mô dân số và lực lượng lao động Việt Nam.2: Quy mô và cơ cấu lao động có việc làm Việt Nam .3: Số lượng lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài.4: Cơ cấu ngành nghề của lao động xuất khẩu.5: Thu nhập bình quân hàng tháng của người lao động tại một số thị trường…………….6: Hiệu quả kinh tế của người lao động tại một số thị trường .7: Nguồn thu thuế từ doanh nghiệp xuất khẩu lao động ………….8: Thống kê tổng thể (One-Sample Statistics).9: Kiểm định trung bình tổng thể ( One-Sample Test )…………….10: Hệ số tương quan (Coefficientsa)……………………………….11: So sánh tầm quan trọng và mức độ tác động đến xuất khẩu lao động Việt Nam………………………………………………………….1: Một số dự báo về lực lượng lao động Việt Nam……………………….2: Dự báo số lượng lao động xuất khẩu Việt Nam thời gian tới……….3: Tổng hợp ngành nghề của thị trường xuất khẩu lao động Việt Nam .147 xi DANH MỤC CÁC HÌNH VÀ SƠ ĐỒ Trang Sơ đồ 1.1: Di chuyển lao động quốc tế và xuất khẩu lao động ……………….2: Quy trình quản trị xuất khẩu lao động tại doanh nghiệp …………….3: Chiến lược phát triển thị trường xuất khẩu lao động ……………….4: Mô hình quản lý lao động làm việc ở nước ngoài……………………….5: Các yếu tố tác động đến sự phát triển xuất khẩu lao động Việt Nam.1: Số lượng lao động Việt Nam đi làm việc ở một số thị trường trọng điểm….2: Hình thức xuất khẩu lao động …………………………………….3: Cơ cấu lao động xuất khẩu theo chuyên môn kỹ thuật…………….5: Trình độ học vấn……………………………………………………….6: Nghề nghiệp và nơi làm việc………….7: Thành phần kinh tế và hình thức sở hữu……….8: Số lượng CB-CNV làm việc trong lĩnh vực xuất khẩu lao động……….1: Dự báo dân số thế giới trong độ tuổi lao động……………….2: Mô hình quản lý lao động Việt Nam làm việc ở nước ngoài ……………. Lý do chọn đề tài Việt Nam là nước đang phát triển, có dân số hơn 86 triệu người, đứng thứ 14 trên thế giới và thứ 7 tại Châu Á, hàng năm với mức tăng dân số trung bình khoảng 1 triệu người, là nước có nhiều lợi thế về sức lao động.

Sau hơn 20 năm đổi mới, mở cửa, hội nhập và phát triển theo kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa (XHCN), nền kinh tế nước ta đã đạt được những thành tựu to lớn trên nhiều lĩnh vực.