Luận án tiến sĩ tự do hóa thương mại trong khuôn khổ cộng đồng kinh tế asean aec

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ ================== Bùi Hồng Cƣờng TỰ DO HÓA THƢƠNG MẠI TRONG KHUÔN KHỔ CỘNG ĐỒNG KINH TẾ ASEAN (AEC) VÀ TÁC ĐỘNG TỚI THƢƠNG MẠI QUỐC TẾ CỦA VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SỸ Hà Nội, 12. 2016 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ ================== Bùi Hồng Cƣờng TỰ DO HÓA THƢƠNG MẠI TRONG KHUÔN KHỔ CỘNG ĐỒNG KINH TẾ ASEAN (AEC) VÀ TÁC ĐỘNG TỚI THƢƠNG MẠI QUỐC TẾ CỦA VIỆT NAM Chuyên ngành: Kinh tế quốc tế Mã số: 62.06 LUẬN ÁN TIẾN SỸ NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. CHU ĐỨC DŨNG 2. NGUYỄN ANH THU Hà Nội, 12.

2016 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan: Luận án tiến sĩ “Tự do hóa thương mại trong khuôn khổ cộng đồng kinh tế ASEAN (AEC) và tác đ ộng tới thương mại quốc tế của Viê ̣t Nam ” là công trình nghiên cứu độc lập của riêng tôi. Các kết quả trình bày trong luận án là trung thực, chƣa đƣợc công bố trong bất cứ công trình nào khác. Tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm về lời cam đoan trên. Hà Nội, ngày tháng 12 năm 2016 Nghiên cứu sinh Bùi Hồng Cƣờng TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com LỜI CÁM ƠN Luận án này đƣợc hoàn thành tại Trƣờng Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội dƣới sự hƣớng dẫn khoa học của PGS.

Chu Đức Dũng và TS. Nguyễn Anh Thu. Tôi xin bày tỏ sự biết ơn sâu sắc các thầy, cô giáo hƣớng dẫn, những ngƣời luôn chỉ dẫn cho tôi những ý tƣởng và phƣơng pháp nghiên cứu phù hợp với mục đích và yêu cầu của Luận án. Tôi xin chân thành cám ơn Ban Giám hiệu, Phòng Đào tạo, Lãnh đạo Khoa KT&KDQT, cùng cán bộ, giảng viên và chuyên viên Trƣờng Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội đã tạo mọi điều kiện thuận lợi, quan tâm, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện Luận án.

Xin trân trọng cám ơn các chuyên gia nghiên cứu, các cán bộ, chuyên viên Bộ Công thƣơng, viện Kinh tế và Chính trị thế giới, viện nghiên cứu Đông Nam Á, Viện Nghiên cứu thƣơng mại, cùng các nhà khoa học ngoài Trƣờng đã có những góp ý quý báu để tôi hoàn thiện luận án. Tất cả sự giúp đỡ nêu trên, tôi sẽ ghi nhớ và luôn trân trọng mang theo trong suốt quá trình học tập, công tác và nghiên cứu của mình. Hà Nội, ngày tháng năm 2016 Nghiên cứu sinh Bùi Hồng Cƣờng TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com MỤC LỤC BẢNG CÁC CHỮ CÁI VIẾT TẮT. i DANH MỤC CÁC BẢNG.

iii DANH MỤC BIỂU ĐỒ. TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU.8 LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN. Nội dung tổng quan. Các nghiên cứu về đ ặc điểm, vai trò và xu hướng của tự do hóa thương mại.

Các nghiên cứu về tác động của tự do hóa thương mại. Các nghiên cứu về tự hóa thương mại trong ASEAN/AEC. Các nghiên cứu về quan điểm , chính sách tự do hóa thương mại của Viê ̣t Nam trong quá trình tham gia AEC. Nhâ ̣n xét, đánh giá về các công trình nghiên cƣ́u đã đƣơ ̣c tổ ng quan.

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ TH ỰC TIẾN CỦA TỰ DO HÓA THƢƠNG MẠI TRONG CỘNG ĐỒNG KINH TẾ ASEAN (AEC) VÀ TÁC ĐỘNG TỚI THƢƠNG MẠI QUỐC TẾ. Khái niệm và bản chất của tự do hóa thƣơng mại. Khái niệm tự do hóa thương mại. Bản chất của tự do hóa thương mại.

Một số lý thuyết về tự do hóa thƣơng mại. Lý thuyết cổ điển về tự do hóa thương mại. Các lý thuyết hiện đại về tự do hóa thương mại. Tính tất yếu và xu hƣớng của tự do hóa thƣơng mại.

Tính tất yếu của tự do hóa thương mại. Các xu hướng của tự do hóa thương mại. Nội dung, lộ trình và công cụ pháp lý thực hiện tự do hoá thƣơng mại 56 2. Nội dung của tự do hóa thương mại.

56 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Lộ trình thực hiện tự do hoá thương mại. Các công cụ pháp lý thực hiện tự do hóa thương mại. Tác động của tự do hoá thƣơng mại tới hoạt động xuất khẩu.

Tác động tới kim ngạch xuất khẩu. Tác động tới cơ cấu mặt hàng xuất khẩu. Tác động tới thị trường xuất khẩu. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CƢ́U.

Phƣơng pháp nghiên cƣ́u đinh ̣ tính. Phương pháp phân tích, tổng hợp. Phương pháp thống kê. Phương pháp so sánh.

Phương pháp kế thừa. Phƣơng pháp nghiên cƣ́u đinh ̣ lƣơ ̣ng. Một số mô hình định lượng được sử dụng trong nghiên cứu về thương mại quốc tế. Lựa chọn mô hình phân tích.

TỰ DO HÓA THƢƠNG MẠI TRONG CỘNG ĐỒNG KINH TẾ ASEAN (AEC) VÀ NHỮNG CAM KẾT CỦA VIỆT NAM. Khái quát về Cộng đồng kinh tế ASEAN (AEC) .Sơ lược quá trình hình thành AEC. Một số đặc trưng cơ bản của AEC. Nội dung tự do hóa thƣơng mại trong AEC.

Tự do hóa thương mại hàng hóa trong AEC. Tự do hóa thương mại dịch vụ trong AEC. So sánh phạm vi và mức độ tự do hóa của AEC và WTO. Điểm giống nhau.

Điểm khác nhau. Thực hiện cam kết về tự do hóa thƣơng mại hàng hóa của Việt Nam 101 4. Về nội dung tự do hóa thương mại. Về lộ trình thực hiện.

Về các văn bản pháp lý triển khai tự do hóa thương mại. 102 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com CHƢƠNG 5. ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG CỦA TỰ DO HÓA THƢƠNG MẠI TRONG CỘNG ĐỒNG KINH TẾ ASEAN TỚI XUẤT KHẨU HÀNG HÓA CỦA VIỆT NAM VÀ MỘT SỐ HÀM Ý CHÍNH SÁCH. Khái quát tình hình xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang ASEAN 104 5.

Về kim ngạch xuất khẩu. Về cán cân thương mại. Về thứ hạng và tỷ trọng. Về cơ cấu mặt hàng xuất khẩu.

Đánh giá tác động của tự do hóa thƣơng mại trong ASEAN tới xuất khẩu của Việt Nam. Phân tích định lượng. Phân tích định tính. Một số hàm ý đối với Việt Nam khi thực hiện tự do hóa thƣơng mại của ASEAN/AEC.

Về phía Nhà nước. Về phía các doanh nghiệp Việt Nam. 152 PHẦN KẾT LUẬN. 157 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

Tài liê ̣u tiế ng Viê ̣t. Tài liê ̣u tiế ng Anh. 164 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com BẢNG CÁC CHỮ CÁI VIẾT TẮT Chữ viết tắt Tiếng Anh Tiếng Việt ASEAN Economic AEC Cộng đồng kinh tế ASEAN Community Association of South East ASEAN Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á Asian Nations Asean trade in goods Hiệp định thƣơng mại hàng hóa ATIGA agreement ASEAN AFTA Asean Free Trade Area Khu vực mậu dịch tự do Asean ASEAN Framework Hiệp định khung ASEAN về dịch AFAS Agreement on Services vụ Agreement on encouragement and Hiệp định khuyến khích và bảo hộ AIGA protection of investment đầu tƣ ASEAN ASEAN Agreement on the ASEAN Hiệp định khung về khu vực đầu tƣ AIA Investment Area ASEAN Asean Comprehensive ACIA Hiệp định đầu tƣ toàn diện ASEAN Investment Agreement ASW Asean single window Một cửa ASEAN ATR Asean trade repository Cơ sở dữ liệu thƣơng mại ASEAN FTA Free Trade Agreement Hiệp định thƣơng mại tự do Agreement preferential Hiệp định chƣơng trình thuế quan CEPT tariff programs Common ƣu đãi có hiệu lực chung Effective i TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com EU European Union Liên minh châu âu North American Free Trade NAFTA Khu vực thƣơng mại tự do Bắc Mỹ Agreement GDP Gross Domestic Product Tổng sản phẩm quốc nội General Agreement on Hiệp định chung về thƣơng mại GATS Trade in Services dịch vụ Official Development ODA Hỗ trợ phát triển chính thức Assistance TMQT Thƣơng mại quốc tế TMHH Thƣơng mại hàng hóa XNK Xuất nhập khẩu WB World bank Ngân hàng thế giới WTO World Trade Organization Tổ chức thƣơng mại thế giới ii TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 5.1: Kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam với các nƣớc ASEAN. Kim ngạch xuất khẩu 9 nhóm mặt hàng của Việt Nam sang AEC và 5 nƣớc ngoài AEC năm 2014 .3: Kim ngạch, tốc độ tăng/giảm kim ngạch xuất khẩu, nhập khẩu của Việt Nam theo châu lục, thị trƣờng/khối thị trƣờng năm 2015.

Chỉ số lợi thế cạnh tranh hiện hữu (RCA) của mặt hàng cà phê, chè, chè Paragoay, các loại gia vị trong AEC. Chỉ số lợi thế cạnh tranh hiện hữu (RCA) của mặt hàng chế phẩm từ ngũ cốc, bột, tinh bột hoặc sữa; các loại bánh trong AEC. Chỉ số lợi thế cạnh tranh hiện hữu (RCA) của nhiên liệu khoáng sản, dầu & sản phẩm từ khoáng sản và hóa dầu trong AEC. Chỉ số lợi thế cạnh tranh hiện hữu (RCA) của nhựa và các sản phẩm từ nhựa trong AEC.

Chỉ số lợi thế cạnh tranh hiện hữu (RCA) của sắt, thép trong AEC. Chỉ số lợi thế cạnh tranh hiện hữu (RCA) của nồi hơi, máy và trang thiết bị cơ khí trong AEC. Chỉ số lợi thế cạnh tranh hiện hữu (RCA) của các thiết bị điện và điện tử trong AEC. Chỉ số lợi thế cạnh tranh hiện hữu (RCA) của các phƣơng tiện cơ giới ngoài tàu, tàu điện trong AEC.

Chỉ số lợi thế cạnh tranh hiện hữu (RCA) của đồ nội thất; đèn; biển hiệu; các cấu kiện nhà lắp ghép trong AEC. 138 iii TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 5.1: Kim ngạch xuất khẩu, nhập khẩu và cán cân thƣơng mại Việt Nam – ASEAN giai đoạn 2010-2015 (tỷ USD).2: Cơ cấu giá trị xuất khẩu của Việt Nam trong năm 2015 theo thị trƣờng, khối thị trƣờng (%). Kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang ASEAN (2010 - 2015). 143 iv TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.

Tính cấp thiết và ý nghĩa của vấn đề nghiên cứu Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á đƣợc thành lập vào ngày 8/8/1967, hiện tại gồm 10 quốc gia, trong đó có Việt Nam với mục tiêu nhằm thiết lập một liên minh chính trị, kinh tế, văn hóa và xã hội của các nƣớc trong khu vực. Sau gần 50 năm tồn tại và phát triển, trải qua nhiều bối cảnh thăng trầm của thế giới và khu vực, ASEAN đã đạt đƣợc nhiều thành tựu đáng kể, trở thành một tổ chức hợp tác khu vực trên tất cả các lĩnh vực; trong đó lĩnh vực kinh tế luôn đƣợc chú trọng và đặt lên hàng đầu.