Chuỗi giá trị du lịch ASEAN và sự tham gia của du lịch Việt Nam - Lê Hồng Ngọc

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ LÊ HỒNG NGỌC CHUỖI GIÁ TRỊ DU LỊCH ASEAN VÀ SỰ THAM GIA CỦA NGÀNH DU LỊCH VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ QUỐC TẾ HÀ NỘI - 2023 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ LÊ HỒNG NGỌC CHUỖI GIÁ TRỊ DU LỊCH ASEAN VÀ SỰ THAM GIA CỦA NGÀNH DU LỊCH VIỆT NAM Chuyên ngành: Kinh tế quốc tế Mã số: 9310106.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ QUỐC TẾ Ngƣời hƣớng dẫn khoa học PGS. NGUYỄN VIỆT KHÔI HÀ NỘI - 2023 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan Luận án này là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi. Các tài liệu tham khảo và số liệu được sử dụng trong Luận án có nguồn gốc rõ ràng và khách quan, được trích dẫn đầy đủ theo quy định. Các kết quả nghiên cứu được trình bày trong Luận án là trung thực và đảm bảo tính khoa học.

Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về tính xác thực và kết quả nghiên cứu của Luận án. Tác giả luận án Lê Hồng Ngọc LỜI CẢM ƠN Luận án này được hoàn thành tại Trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội. Trong quá trình thực hiện Luận án, tôi đã nhận được sự hỗ trợ rất lớn từ Nhà trường, Thầy Cô, gia đình, đồng nghiệp và bạn bè. Đầu tiên, tôi xin gửi lời cảm ơn trân trọng nhất đến Ban Giám hiệu, Phòng Đào tạo và Khoa Kinh tế và Kinh doanh quốc tế, Trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội đã tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất cho tôi trong quá trình học tập tại Trường và Khoa.

Đặc biệt, tôi xin gửi lời tri ân sâu sắc nhất đến PGS. Nguyễn Việt Khôi đã kiên trì và nhiệt tình hướng dẫn, giúp đỡ và động viên tôi trong quá trình thực hiện Luận án. Đồng thời, tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành nhất đến các nhà khoa học đã đóng góp ý kiến quý báu và chia sẻ thông tin hữu ích có liên quan đến Luận án. Cuối cùng, tôi dành tất cả sự biết ơn cho gia đình tôi, đồng nghiệp và bạn bè đã luôn luôn quan tâm và chăm sóc, ủng hộ và hỗ trợ để tôi không ngừng cố gắng.

Luận án đã hoàn thành, tuy nhiên không tránh khỏi hạn chế. Tôi rất mong nhận được ý kiến đóng góp để nghiên cứu được hoàn thiện hơn nữa. Xin cảm ơn! Nghiên cứu sinh Lê Hồng Ngọc MỤC LỤC Trang DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT. i DANH MỤC BẢNG .iii DANH MỤC HÌNH.

iv PHẦN MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu. Mục tiêu, nhiệm vụ và câu hỏi nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.

Cách tiếp cận và phương pháp nghiên cứu. Đóng góp mới của Luận án. Cấu trúc của Luận án. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CHUỖI GIÁ TRỊ DU LỊCH ASEAN VÀ SỰ THAM GIA CỦA NGÀNH DU LỊCH VIỆT NAM.

Các kết quả nghiên cứu chính có liên quan. Nghiên cứu chuỗi giá trị du lịch khu vực và sự tham gia của ngành du lịch quốc gia. Nghiên cứu trường hợp của du lịch ASEAN và ngành du lịch Việt Nam27 1. Đánh giá tình hình nghiên cứu và khoảng trống nghiên cứu.

30 Tiểu kết Chương 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHUỖI GIÁ TRỊ DU LỊCH KHU VỰC VÀ SỰ THAM GIA CỦA NGÀNH DU LỊCH QUỐC GIA. Chuỗi giá trị du lịch khu vực. Các khái niệm có liên quan.

Quy trình phân tích chuỗi giá trị du lịch khu vực. Sự tham gia chuỗi giá trị du lịch khu vực của ngành du lịch quốc gia. Bản chất của sự tham gia chuỗi giá trị du lịch khu vực của ngành du lịch quốc gia. Lợi ích và điều kiện tham gia chuỗi giá trị du lịch khu vực của ngành du lịch quốc gia.

Quy trình phân tích sự tham gia chuỗi giá trị du lịch khu vực của ngành du lịch quốc gia. Các nhân tố ảnh hưởng đến sự tham gia chuỗi giá trị du lịch khu vực của ngành du lịch quốc gia. Khung phân tích của Luận án. 58 Tiểu kết Chương 2.

PHÂN TÍCH CHUỖI GIÁ TRỊ DU LỊCH ASEAN. Lập bản đồ chuỗi giá trị du lịch ASEAN. Sản phẩm, thị trường và khách du lịch. Các chủ thể và các công đoạn ở cấp vi mô.

Chủ thể và công đoạn ở cấp trung. Chủ thể và hoạt động ở cấp vĩ mô. Bản đồ chuỗi giá trị du lịch ASEAN. Phân tích kinh tế chuỗi giá trị du lịch ASEAN.

Xác định giá trị gia tăng của các công đoạn. Đánh giá nhanh năng lực cạnh tranh của chuỗi. Nhận xét về chuỗi giá trị du lịch ASEAN. Kết quả đạt được.

Một số vấn đề đặt ra. 95 Tiểu kết Chương 3. PHÂN TÍCH SỰ THAM GIA CHUỖI GIÁ TRỊ DU LỊCH ASEAN CỦA NGÀNH DU LỊCH VIỆT NAM. Xác định thực trạng tham gia chuỗi giá trị du lịch ASEAN của ngành du lịch Việt Nam.

Sản phẩm du lịch, thị trường và khách du lịch tại Việt Nam. Sự tham gia ở cấp vi mô. Sự tham gia ở cấp trung. Sự tham gia ở cấp vĩ mô.

Các nhân tố ảnh hưởng đến sự tham gia chuỗi giá trị du lịch ASEAN của ngành du lịch Việt Nam. Các nhân tố thuộc về ngành du lịch Việt Nam. Các nhân tố thuộc về môi trường vĩ mô của ASEAN. Nhận xét về sự tham gia chuỗi giá trị du lịch ASEAN của ngành du lịch Việt Nam.

Kết quả đạt được. Điểm mạnh và điểm yếu. Một số vấn đề đặt ra. 157 Tiểu kết Chương 4.

BỐI CẢNH CHUNG VÀ MỘT SỐ HÀM Ý CHÍNH SÁCH CHO NGÀNH DU LỊCH VIỆT NAM. Bối cảnh và triển vọng, định hướng chiến lược, cơ hội và thách thức đối với ngành du lịch Việt Nam trong ASEAN. Bối cảnh và triển vọng. Định hướng chiến lược.

Cơ hội và thách thức. Một số hàm ý chính sách cho ngành du lịch Việt Nam. 177 Tiểu kết Chương 5. 183 PHẦN KẾT LUẬN.

Các kết quả nghiên cứu chính của Luận án. Hạn chế của Luận án và hướng phát triển nghiên cứu. 185 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN CỦA TÁC GIẢ LUẬN ÁN. 187 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT TT Ký hiệu Nguyên nghĩa tiếng Anh Nguyên nghĩa tiếng Việt 1 ADB Asian Development Bank Ngân hàng Phát triển Châu Á Association of Southeast Hiệp hội các quốc gia Đông 2 ASEAN Asian Nations Nam Á 3 CGTDL chuỗi giá trị du lịch 4 COVID-19 Coronavirus disease 2019 dịch bệnh vi-rút Corona 2019 5 FTA free trade agreement hiệp định thương mại tự do 6 GDP gross domestic product tổng sản phẩm nội địa 7 GTGT giá trị gia tăng 8 GVC global value chain chuỗi giá trị toàn cầu 9 LTSS lợi thế so sánh meetings, incentives, hội thảo, khen thưởng, hội 10 MICE conferences and exhibition nghị và triển lãm new revealed comparative 11 NRCA lợi thế so sánh hiện hữu mới advantage revealed comparative 12 RCA lợi thế so sánh hiện hữu advantage 13 RVC regional value chain chuỗi giá trị khu vực 14 TMQT thương mại quốc tế travel and tourism chỉ số năng lực cạnh tranh lữ 15 TTCI competitiveness index hành và du lịch United Nations World 16 UNWTO Tổ chức Du lịch Thế giới Tourism Organization 17 USD United States Dollar đồng đô-la Mỹ 18 WB World Bank Ngân hàng Thế giới 19 WEF World Economic Forum Diễn đàn Kinh tế Thế giới i Ký hiệu viết tắt tên các quốc gia TT Ký hiệu Tên đầy đủ Tên gọi ngắn 1 BRU Bru-nây Đa-rút-xa-lam Brunei 2 CAM Vương quốc Cam-pu-chia Campuchia 3 INO Cộng hòa In-đô-nê-xi-a Indonesia 4 LAO Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào Lào 5 MAL Ma-lay-xi-a Malaysia 6 MYA Cộng hòa liên bang Mi-an-ma Myanmar 7 PHI Cộng hòa Phi-líp-pin Philippines 8 SIN Cộng hòa Xinh-ga-po Singapore 9 THA Vương quốc Thái Lan Thái Lan 10 VIE Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam Việt Nam Ký hiệu viết tắt các ngành kinh tế TT Chữ viết tắt Ký hiệu Tên đầy đủ 1 DVCCXHCN c34 Dịch vụ công cộng - xã hội - cá nhân DVHTHĐVT và Dịch vụ hỗ trợ hoạt động vận tải và hoạt động 2 c26 HĐĐLLH đại lý lữ hành 3 KSNH c22 Khách sạn và nhà hàng 4 VTĐHK c25 Vận tải đường hàng không ii DANH MỤC BẢNG TT Bảng Nội dung Trang 1 Bảng 1 Thiết kế nghiên cứu tổng thể của Luận án 6 Tổng hợp tình hình nghiên cứu chuỗi giá trị du lịch 2 Bảng 1.1 31 và sự tham gia chuỗi giá trị du lịch Các nguồn tài nguyên và trải nghiệm du lịch quan 3 Bảng 3.1 60-61 trọng của các nước thành viên ASEAN Một số chỉ tiêu năng lực cạnh tranh lữ hành và du 4 Bảng 3.2 89 lịch của ASEAN 2007, 2019 và 2021 iii DANH MỤC HÌNH TT Hình Nội dung Trang 1 Hình 1.1 Chuỗi giá trị du lịch MICE 13 Chuỗi giá trị du lịch sinh thái của Công ty Dịch vụ 2 Hình 1.2 14 Lữ hành Saigontourist tại Vườn quốc gia Ba Bể 3 Hình 1.3 Chuỗi giá trị du lịch nông thôn tại Việt Nam 15 4 Hình 1.4 Chuỗi giá trị du lịch toàn cầu tại Nhật Bản 16 5 Hình 1.5 Mô hình chuỗi giá trị du lịch giản đơn 17 6 Hình 1.6 Mô hình chuỗi giá trị du lịch mở rộng 18 7 Hình 1.7 Chuỗi cung ứng du lịch 21 8 Hình 2.1 Bản đồ chuỗi giá trị du lịch khu vực 42 9 Hình 2.2 Phân tách xuất khẩu theo giá trị gia tăng 51 10 Hình 2.3 Khung phân tích của Luận án 58 11 Hình 3.1 Trang thông tin chính thức của du lịch ASEAN 62 12 Hình 3.2 Số lượt khách đến ASEAN 2007 - 2022 63 Tỷ trọng số lượt khách nội khối trong tổng số lượt 13 Hình 3.3 64 khách đến ASEAN 2007 - 2021 Tỷ trọng số lượt khách đến các nước thành viên 14 Hình 3.4 65 trong tổng số lượt khách đến ASEAN 2007 - 2022 Tỷ trọng số lượt khách nội khối đến các nước thành viên 15 Hình 3.5 65 trong tổng số lượt khách nội khối đến ASEAN 2007 - 2021 Sản lượng ngành khách sạn và nhà hàng ASEAN 16 Hình 3.6 67 2007 - 2022 Sản lượng ngành vận tải đường hàng không 17 Hình 3.7 68 ASEAN 2007 - 2022 Sản lượng ngành dịch vụ công cộng - xã hội - cá 18 Hình 3.8 69 nhân ASEAN 2007 - 2022 iv TT Hình Nội dung Trang Sản lượng cấp vi mô của chuỗi giá trị du lịch 19 Hình 3.9 70 ASEAN 2007 - 2022 Sản lượng ngành dịch vụ hỗ trợ hoạt động vận tải 20 Hình 3.