Luận án TS Y học 2020: MRI 3.0T chẩn đoán tổn thương khớp vai do chấn thương - Lê Duy Dũng

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ QUỐC PHÒNG VIỆN NGHIÊN CỨU KHOA HỌC Y DƯỢC LÂM SÀNG 108 ------------******------------ LÊ DUY DŨNG NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM HÌNH ẢNH VÀ GIÁ TRỊ CỦA CỘNG HƯỞNG TỪ 3.0 TESLA TRONG CHẨN ĐOÁN TỔN THƯƠNG KHỚP VAI DO CHẤN THƯƠNG LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC HÀ NỘI – 2020 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ QUỐC PHÒNG VIỆN NGHIÊN CỨU KHOA HỌC Y DƯỢC LÂM SÀNG 108 ------------******------------ LÊ DUY DŨNG NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM HÌNH ẢNH VÀ GIÁ TRỊ CỦA CỘNG HƯỞNG TỪ 3.0 TESLA TRONG CHẨN ĐOÁN TỔN THƯƠNG KHỚP VAI DO CHẤN THƯƠNG Chuyên ngành: Chẩn đoán hình ảnh Mã số: 62720166 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC Người hướng dẫn khoa học: 1. Lâm Khánh 2. Lê Văn Đoàn HÀ NỘI – 2020 LỜI CAM ĐOAN Tôi là Lê Duy Dũng, nghiên cứu sinh của Viện Nghiên cứu Khoa học Y Dược Lâm sàng 108, chuyên ngành Chẩn đoán Hình ảnh. Tôi xin cam đoan: 1.

Đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS Lâm Khánh và PGS.TS Lê Văn Đoàn. Công trình nghiên cứu này không trùng lặp với bất kỳ nghiên cứu nào khác đã công bố tại Việt Nam. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực, khách quan, được xác nhận bởi cơ sở nghiên cứu. Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật về những cam kết này.

Hà Nội, ngày tháng năm 2019 Tác giả luận án Lê Duy Dũng LỜI CẢM ƠN Trong suốt quá trình học tập và hoàn thành luận án này, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, giúp đỡ quý báu của các tập thể và cá nhân, với lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tôi xin được bày tỏ lời cảm ơn chân thành tới: Đảng ủy, Ban Giám đốc, Phòng Đào tạo Sau đại học, Bộ môn Chẩn đoán Hình ảnh - Viện Nghiên cứu Khoa học Y Dược Lâm sàng 108 đã tạo mọi điều kiện giúp đỡ, hỗ trợ tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu. Phó giáo sư, Tiến sĩ Lâm Khánh - Phó Giám đốc Bệnh viện Trung ương Quân đội 108; Phó giáo sư, Tiến sĩ Lê Văn Đoàn – Viện trưởng Viện chấn thương chỉnh hình 108- Viện Nghiên cứu Khoa học Y Dược Lâm sàng 108, các Thầy đã hết lòng hướng dẫn, giúp đỡ, động viên và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu để hoàn thành luận án này. Phó giáo sư, Tiến sĩ Đỗ Đức Cường – Chủ nhiệm khoa chẩn đoán hình ảnh cùng toàn thể tập thể, đồng nghiệp Khoa Chẩn đoán Hình ảnh - Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 đã tận tình giúp đỡ, tạo mọi điều kiện cho tôi trong công việc và trong quá trình thực hiện đề tài. Xin chân thành cảm ơn các Thầy Cô trong Hội đồng chấm luận án đã đóng góp cho tôi những ý kiến quý báu.

Xin chân thành cảm ơn Bố Mẹ, các em, vợ và các con yêu quý đã luôn ở bên tôi trong quá trình học tập, làm việc và nghiên cứu. Lê Duy Dũng MỤC LỤC Trang Trang bìa Trang phụ bìa Lời cam đoan Lời cảm ơn Mục lục Danh mục các chữ viết tắt Danh mục bảng Danh mục biểu đồ Danh mục hình ĐẶT VẤN ĐỀ. 1 Chương 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU. Giải phẫu khớp vai.

Xương khớp vai. Sụn viền ổ chảo. Dây chằng ổ chảo cánh tay. Nhóm cơ chóp xoay và liên quan.

Chẩn đoán lâm sàng tổn thương khớp vai. Chẩn đoán hình ảnh khớp vai. Nội soi khớp vai. Chụp cắt lớp vi tính có bơm thuốc cản quang ổ khớp.

Chụp cộng hưởng từ. Giải phẫu cộng hưởng từ khớp vai. Tín hiệu chung trên hình ảnh cộng hưởng từ. Đặc điểm hình ảnh cộng hưởng từ khớp vai trên các lát cắt.

Hình ảnh cộng hưởng từ xương khớp vai. Hình ảnh cộng hưởng từ sụn viền. Hình ảnh cộng hưởng từ gân cơ xoay. Hình ảnh cộng hưởng từ dây chằng quạ cánh tay và ổ chảo cánh tay.

Hình ảnh cộng hưởng từ một số gân cơ khác. Hình ảnh cộng hưởng từ sụn khớp. Một số hình ảnh tổn thương khớp vai trên cộng hưởng từ. Tổn thương chóp xoay.

Tổn thương sụn viền. Tổn thương phức hợp bờ trên ổ chảo (SLAP: Superior Labral Anterior to Posterior). Tổn thương xương. Tổn thương dây chằng, bao khớp.

Hình dạng mỏm cùng vai. Các tổn thương khác ở khớp vai. Sơ lược các phương pháp điều trị khớp vai .1 Điều trị bảo tồn .2 Điều trị ngoại khoa. Tình hình nghiên cứu cộng hưởng từ khớp vai.

Tình hình nghiên cứu nước ngoài. Một số nghiên cứu đánh giá về giá trị cộng hưởng từ 3. Tình hình nghiên cứu trong nước. 40 Chương 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Đối tượng nghiên cứu. Tiêu chuẩn lựa chọn bệnh nhân. Tiêu chuẩn loại trừ. Phương pháp nghiên cứu.

Thiết kế nghiên cứu. Phương tiện nghiên cứu. Kỹ thuật chụp cộng hưởng từ khớp vai. Các biến số nghiên cứu.

Phương pháp thu thập và xử lý số liệu. Sơ đồ tiến hành nghiên cứu. Đạo đức nghiên cứu. 60 Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU.

Đặc điểm chung của nhóm nghiên cứu. Phân bố bệnh nhân theo giới. Phân bố theo tuổi. Phân bố theo vị trí.

Nguyên nhân chấn thương. Thời gian chấn thương. Đặc điểm bệnh nhân với nhóm sai khớp. Các nghiệm pháp lâm sàng.

Đặc điểm hình ảnh trên cộng hưởng từ các tổn thương khớp vai do chấn thương. Phân loại bệnh nhân tiêm khớp theo nhóm phẫu thuật và không phẫu thuật. Đặc điểm hình ảnh cộng hưởng từ theo nhóm phẫu thuật và nhóm không phẫu thuật. Đặc điểm hình ảnh cộng hưởng từ ở nhóm bệnh nhân tiêm khớp.

Giá trị của cộng hưởng từ trong khảo sát tổn thương khớp vai do chấn thương so sánh với phẫu thuật .1 Đánh giá sự phù hợp chẩn đoán CHT so với phẫu thuật trong chẩn đoán tổn thương gân cơ chóp xoay.2 Đánh giá sự phù hợp chẩn đoán CHT với phẫu thuật trong chẩn đoán tổn thương sụn viền .3 Giá trị và độ phù hợp chẩn đoán cộng hưởng từ các tổn thương khớp vai do chấn thương ở bệnh nhân có tiêm khớp. 87 Chương 4: BÀN LUẬN. Đặc điểm chung của nhóm nghiên cứu .1 Phân bố theo giới và vị trí. Phân bố bệnh nhân theo nhóm tuổi và nhóm bệnh nhân sai khớp .3 Nguyên nhân chấn thương .4 Thời gian chấn thương.

Đặc điểm lâm sàng với nhóm bệnh nhân có sai khớp. Các nghiệm pháp lâm sàng. Đặc điểm hình ảnh CHT khớp vai ở những BN chấn thương .1 Đặc điểm hình ảnh cộng hưởng từ tổn thương gân cơ chóp xoay. Hình ảnh cộng hưởng từ thoái hóa mỡ gân cơ chóp xoay.

Tổn thương viêm phù nề gân cơ chóp xoay .4 Đặc điểm hình ảnh cộng hưởng từ tổn thương sụn viền. Đặc điểm hình ảnh cộng hưởng từ tổn thương SLAP. Đặc điểm hình ảnh cộng hưởng từ tổn thương khác. Đặc điểm hình ảnh cộng hưởng từ tiêm chất tương phản nội khớp 116 4.

Tổn thương rách gân cơ chóp xoay ở bệnh nhân tiêm khớp .Tổn thương viêm phù nề gân cơ chóp xoay. Đặc điểm tổn thương rách bán phần gân cơ chóp xoay theo vị trí, phân độ Ellman, Habermeyer ở bệnh nhân tiêm khớp. Tổn thương rách hoàn toàn gân cơ chóp xoay ở BN tiêm khớp.5 Hình ảnh cộng hưởng từ thoái hóa mỡ teo cơ gân cơ chóp xoay. Đặc điểm hình ảnh cộng hưởng từ tổn thương sụn viền.

Đặc điểm hình ảnh cộng hưởng từ tổn thương khác. Đánh giá sự phù hợp trong chẩn đoán giữa 2 nhóm tiêm và không tiêm khớp ở bệnh nhân phẫu thuật. Giá trị của cộng hưởng từ trong khảo sát tổn thương khớp vai do chấn thương đối chiếu với phẫu thuật .1 Đánh giá sự phù hợp trong chẩn đoán CHT và phẫu thuật trong chẩn đoán tổn thương gân cơ chóp xoay. Đánh giá sự phù hợp trong chẩn đoán CHT và phẫu thuật trong chẩn đoán tổn thương sụn viền bao gồm tổn thương Bankart và Hill-Sachs.

Giá trị của cộng hưởng từ trong chẩn đoán tổn thương SLAP .5 Giá trị chẩn đoán cộng hưởng từ đối chiếu phẫu thuật giữa nhóm tiêm và không tiêm. Giá trị chẩn đoán cộng hưởng từ so với phẫu thuật giữa nhóm tiêm và không tiêm trong chẩn đoán tổn thương chóp xoay và sụn viền nói chung. Giá trị trong đánh giá rách bán phần và hoàn toàn gân cơ chóp xoay so sánh với phẫu thuật. Đánh giá sự phù hợp chẩn đoán CHT với phẫu thuật trong chẩn đoán tổn thương Bankart, Hill-Sachs và SLAP .4 Giá trị chẩn đoán CHT đối chiếu phẫu thuật giữa nhóm tiêm và không tiêm trong chẩn đoán tổn thương hẹp khoang dưới mỏm cùng vai.

135 DANH MỤC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN ĐÃ ĐƯỢC CÔNG BỐ Tài liệu tham khảo Phụ lục 1: Mẫu bệnh án nghiên cứu Phụ lục 2: Danh sách bệnh nhân DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT BN : Bệnh nhân CHT : Cộng hưởng từ CTKV : Chấn thương khớp vai SKVTD : Sai khớp vai tái diễn CĐHA : Chẩn đoán hình ảnh GCDG : Gân cơ dưới gai GCTG : Gân cơ trên gai GCDV : Gân cơ dưới vai GCTB : Gân cơ tròn bé GCNĐ : Gân cơ nhị đầu OCCT : Ổ chảo cánh tay GRE : Gradient- echo PT : Phẫu thuật SE : Spin-Echo MP : Mặt phẳng NC : Nghiên cứu STIR : Short time inversion recovery (chuỗi xung STIR) T1W : Time 1 Weighted (chuỗi xung T1W) T2W : Time 2 Weighted (chuỗi xung T2W) PD : Proton Density (chuỗi xung mật độ Proton) DANH MỤC BẢNG Bảng 1.1: So sánh giá trị CHT 1.0T trong đánh giá tổn thương sụn bề mặt khớp gối…………………………………………………………………40 Bảng 2.1: Bảng tính giá trị thống kê 2 x 2 .2: Ý nghĩa độ phù hợp chẩn đoán của giá trị Kappa .1: Phân bố bệnh nhân theo nhóm tuổi và nhóm sai khớp .2: Thời gian chấn thương .3: Đặc điểm bệnh nhân trong nhóm sai khớp .4: Số lượng BN theo nhóm phẫu thuật và tiêm thuốc nội khớp .5: Kết quả CHT rách bán phần gân cơ chóp xoay .6: Kết quả CHT rách hoàn toàn gân cơ chóp xoay .7: Phân loại rách bán phần theo vị trí .8: Phân độ rách bán phần gân cơ theo Ellmans và Habermeyer .9: So sánh phù hợp chẩn đoán phân độ giữa Ellmans và Habemayer 69 Bảng 3.10: Phân loại rách hoàn toàn theo nhóm, vị trí và giới .11: Phân độ co rút rách hoàn toàn gân cơ chóp xoay theo Patte .12: Phân độ co rút rách hoàn toàn gân cơ chóp xoay theo Bateman.