Luận án: Hệ thống An sinh xã hội nông dân Việt Nam trong KTTT - Mai Ngọc Anh

0 Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o Tr−êng ®¹i häc kinh tÕ quèc d©n ------------------------------------------ Mai Ngäc Anh AN SINH X· HéI §èI VíI N¤NG D¢N TRONG §IÒU KIÖN KINH TÕ THÞ TR¦êNG ë VIÖT NAM Chuyªn ngµnh : QU¶N Lý KINH TÕ M· sè : 62.01 LuËn ¸n tiÕn sü kinh tÕ Ng−êi h−íng dÉn khoa häc: H−íng dÉn 1: PGS.TS Mai V¨n B−u H−íng dÉn 2: TS. NguyÔn H¶i H÷u Hµ Néi, 2009 i Lêi cam ®oan T«i xin cam ®oan ®©y lµ c«ng tr×nh nghiªn cøu cña riªng t«i. C¸c sè liÖu, kÕt qu¶ nghiªn cøu trong luËn ¸n lµ trung thùc vµ ch−a tõng ®−îc c«ng bè trong bÊt kú c«ng tr×nh khoa häc nµo kh¸c. T¸c gi¶ luËn ¸n Mai Ngäc Anh ii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN .ii DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT .iii DANH MỤC CÁC BẢNG.iv DANH MỤC CÁC HÌNH.vi MỞ ĐẦU .1 CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HỆ THỐNG AN SINH Xà HỘI ĐỐI VỚI NÔNG DÂN TRONG ĐIỀU KIỆN PHÁT TRIỂN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG.

AN SINH XÃ HỘI ĐỐI VỚI NÔNG DÂN TRONG ĐIỀU KIỆN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG: BẢN CHẤT VÀ VAI TRÒ. NỘI DUNG, ĐIỀU KIỆN XÂY DỰNG VÀ HOÀN THIỆN HỆ THỐNG AN SINH XÃ HỘI ĐỐI VỚI NÔNG DÂN TRONG ĐIỀU KIỆN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG. KINH NGHIỆM MỘT SỐ NƯỚC TRONG XÂY DỰNG VÀ HOÀN THIỆN HỆ THỐNG AN SINH XÃ HỘI ĐỐI VỚI NÔNG DÂN .47 KẾT LUẬN CHƯƠNG 1.68 CHƯƠNG II: ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG HỆ THỐNG AN SINH XÃ HỘI ĐỐI VỚI NÔNG DÂN VIỆT NAM. KHÁI QUÁT QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN CỦA HỆ THỐNG AN SINH XÃ HỘI ĐỐI VỚI NÔNG DÂN VIỆT NAM.

ĐÁNH GIÁ SỰ PHÁT TRIỂN CỦA HỆ THỐNG AN SINH XÃ HỘI ĐỐI VỚI NÔNG DÂN VIỆT NAM HIỆN NAY. NGUYÊN NHÂN HẠN CHẾ CỦA HỆ THỐNG AN SINH XÃ HỘI ĐỐI VỚI NÔNG DÂN VIỆT NAM HIỆN NAY .121 KẾT LUẬN CHƯƠNG 2.134 CHƯƠNG III: PHƯƠNG HƯỚNG, GIẢI PHÁP XÂY DỰNG VÀ HOÀN THIỆN HỆ THỐNG AN SINH XÃ HỘI ĐỐI VỚI NÔNG DÂN VIỆT NAM NHỮNG NĂM TỚI. BỐI CẢNH PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA TRONG XÂY DỰNG VÀ HOÀN THIỆN HỆ THỐNG AN SINH XÃ HỘI ĐỐI VỚI NÔNG DÂN VIỆT NAM NHỮNG NĂM TỚI. ĐỊNH HƯỚNG XÂY DỰNG VÀ HOÀN THIỆN HỆ THỐNG AN SINH XÃ HỘI ĐỐI VỚI NÔNG DÂN VIỆT NAM NHỮNG NĂM TỚI.

GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN HỆ THỐNG AN SINH XÃ HỘI ĐỐI VỚI NÔNG DÂN VIỆT NAM NHỮNG NĂM TỚI .173 KẾT LUẬN CHƯƠNG 3.187 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ .188 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ .190 TÀI LIỆU THAM KHẢO .199 iii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT KH&CN: Khoa học và Công nghệ ADB: Ngân hàng Phát triển Châu Á KTTT: Kinh tế thị trường ASXH: An sinh xã hội MTQG: Mục tiêu quốc gia BHTN: Bảo hiểm thất nghiệp NDT: Nhân dân tệ BHYT & BHXH: Bảo hiểm y tế và bảo hiểm xã hội NSNN: Ngân sách Nhà nước BHYTBBNN: Bảo hiểm y tế bắt buộc NS&VSMT: Nước sạch và vệ sinh môi trường người nghèo NXB: Nhà xuất bản LĐTBXH: Lao động Thương binh và Xã hội PCT: Phi chính thức NN&PTNT: Nông nghiệp và Phát triển PT Askes: Bảo hiểm y tế cho công chức nông thôn viên chức, người nghỉ hưu cựu chiến binh BTC: Bộ Tài chính và thân nhân BYT: Bộ Y tế PT Jamsostek: An sinh xã hội cho người lao động CHLB Đức: Cộng hòa liên bang Đức PT Jasa Rahaja: Bảo hiểm tai nạn giao thông CHNL: Chiếm hữu nô lệ PT Taspen: BHXH dành cho công chức CNXH: Chủ nghĩa xã hội viên chức CSHT: Cơ sở hạ tầng TECHCĐ: Trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt CXNT: Công xã nguyên thuỷ TGBHYTTN: Số người tham gia DNNN: Doanh nghiệp nhà nước TGLVNT: Thời gian làm việc trong khu DVXHCB: Dịch vụ xã hội cơ bản vực nông thôn ESCAP: Ủy ban Kinh tế - Xã hội khu vực TGĐX: Trợ giúp đột xuất châu Á - Thái Bình Dương TGTX: Trợ giúp thường xuyên GDP: Tổng sản phẩm quốc nội TGXH: Trợ giúp xã hội HGĐ: Hộ gia đình TLHGN: Tỷ lệ hộ giảm nghèo HTX: Hợp tác xã TNND: Thu nhập người nông dân HSSV: Học sinh sinh viên TNNND: Thu nhập hộ nông dân ILO: Tổ chức lao động quốc tế WHO: Tổ chức y tế thế giới IPP: Chương trình Bảo hiểm cá nhân XĐGN: Xóa đói giảm nghèo KCB: Khám chữa bệnh UNDP: Chương trình phát triển liên hợp quốc KCN: Khu công nghiệp ƯĐXH: Ưu đãi xã hội KCX: Khu chế xuất iv DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1.1: Phân biệt giữa ASXH và hệ thống ASXH.2: So sánh BHYT thuộc BHXH và BHYT kinh doanh.3: Bảo hiểm hưu trí và bảo hiểm tuổi già cho nông dân Đức .4: Mức phải chi phí và tài trợ của bảo hiểm tai nạn nông nghiệp.5: Mô hình hệ thống an sinh xã hội của ESCAP.1: Tổng hợp số người tham gia BHYT tự nguyện .2: So sánh BHXH nông dân Nghệ An với BHXH tự nguyện quốc gia năm 2008.3: Tỷ lệ hộ gia đình nông thôn có nhà tiêu hợp vệ sinh theo khu vực (năm 2005) .4: Số lượng và cơ cấu hộ nông thôn phân theo vùng (năm 2006) .5: Chi tiêu bình quân cho cuộc sống của HGĐ nông dân trong năm.6: Tham gia BHXH 2003- 2005 của khu vực nông thôn.7: Số học sinh bỏ học ở bậc tiểu học ở Việt Nam giai đoạn 2003 – 2007.8: Tỷ lệ suy dinh dưỡng và tỷ suất chế trẻ em dưới 1 tuổi ở Việt Nam (năm 2004).9: Tổng hợp thu, chi của BHYT TN của Việt Nam giai đoạn 2000-2006 .10: Số lượng và tỷ lệ của NSNN chi cho các chương trình ASXH đối với khu vực nông thôn giai đoạn 2000 - 2007 (tỷ VNĐ).11: Giá đầu vào của một số mặt hàng thiết yếu cho sản xuất của người nông dân .12: Tỷ lệ hộ gia đình ngoài khu vực chính thức được hỗ trợ tài chính từ các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước .13: Thu nhập bình quân 1 nhân khẩu (năm 2007) .1: Khả năng đóng góp và nhu cầu hỗ trợ từ Nhà nước cho lao động ngoài khu vực chính thức khi tham gia BHXH.2: Ma trận SWOT (mặt mạnh, mặt yếu, cơ hội, thách thức) .3: Khả năng để người dân được hưởng lợi từ hệ thống an sinh xã hội đối với nông dân trong điều kiện kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay .4: Khả năng để người dân chủ động tham gia vào hệ thống ASXH nông dân .5: Phụ nữ tham gia hoạt động việc làm tự tạo trong nông nghiệp .6: Tăng đầu tư cho lao động và chuyển đổi ngành nghề ở khu vực nông thôn sẽ tạo điều kiện tăng thu nhập cho các hộ gia đình nông dân .7: Mục tiêu dn sinh xã hội đối với nông dân giai đoạn 2011 - 2015.8: Mục tiêu an sinh xã hội đối với nông dân giai đoạn 2015 - 2020.9: Mức hỗ trợ Nhà nước cho việc thực hiện BHYT toàn dân và mở rộng mạng lưới bao phủ của BHXH tự nguyện đến 40% lao động nông nghiệp.10: Dự báo chi NSNN cho việc mua thẻ BHYT phát cho các đối tượng thuộc diện tham gia bị động vào hệ thống BHYT và BHXH .11: Dự báo chi NSNN cho các đối tượng nông dân thuộc diện trợ giúp của hệ thống ASXH giai đoạn 2011-2020 .12: Ước tính tổng kinh phí thực hiện ASXH đối với người nông dân Việt Nam giai đoạn 2011 – 2020. 180 vi DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ Hình 1.1: Sự phát triển của xã hội và vấn đề an sinh xã hội qua các giai đoạn.2: Vòng đời và những rủi ro trong cuộc sống của con người.3: Sử dụng nguồn vốn để đối phó với những đột biến về sức khỏe của con người.4: Những hình thức và hệ thống quản lý sự tham gia vào hệ thống an sinh xã hội đối với nông dân trong điều kiện kinh tế thị trường .5: Nghèo là nguyên nhân sâu xa của đói. Mối quan hệ giữa nghèo đói, thất nghiệp, tách biệt xã hội và ASXH .1: Phân bổ người tàn tật là nông dân sống ở 8 vùng lãnh thổ Việt Nam (năm 2006).2: Số đối tượng được hưởng trợ cấp thường xuyên (2000-2008).3: Tình hình thiệt hại do bão lụt, hạn hán (2000 – 2007).4: Nguồn lực trợ giúp nạn nhân bị thiên tai giai đoạn 2000-2007.5: Tỷ lệ giảm hộ nghèo của Việt Nam theo chuẩn nghèo quốc tế.6: Số lượng và tỷ lệ các xã có trường học phổ thông trên cả nước (năm 2006).7: Số xã có trạm y tế và cơ sở khám chữa bệnh tư nhân trên cả nước (năm 2006).8: Số xã có công trình cấp nước sinh hoạt tập trung và thực hiện các hoạt động về vệ sinh môi trường trên cả nước năm 2006.9: Sự phát triển của hệ thống DVXHCB ở nông thôn Việt Nam (năm 2006) .10: Cơ cấu chuyển dịch lao động khu vực nông thôn từ nông, lâm nghiệp, thủy sản sang dịch vụ .12: Thu nhập và chi tiêu bình quân hàng tháng của người nông dân Việt Nam trong giai đoạn 1999 - 2007.13: Giá trị trung bình sản lượng nông lâm ngư nghiệp giai đoạn 1992 - 2005 .15: Tỷ lệ người nghèo được nhận thẻ BHYT bắt buộc giai đoạn 2001 - 2006.17: Thực trạng trợ cấp xã hội cộng đồng giai đoạn 2000 -2007 .18: Tỷ lệ hộ nghèo ở Việt Nam giai đoạn 1998 - 2007.19: Tỷ lệ hộ nghèo của người kinh và người dân tộc thiểu số trong tổng số hộ nghèo ở Việt Nam giai đoạn 1992 - 2005 .20: Tỷ lệ lượt điều trị ngoại trú được tiếp xúc với bác sĩ ở nông thôn năm 2002 .21: Kết quả cấp nước sạch cho khu vực nông thôn tính theo vùng (năm 2005) .22: Các hình thức tham gia vào hệ thống an sinh xã hội đối với nông dân ở Việt Nam .23: Sự lựa chọn cách sống khi về già của người lao động (%) .24: Các điều kiện để người nông dân tham gia vào hệ thống an sinh xã hội quốc gia nói chung và an sinh xã hội đối với nông dân nói riêng .25: Tỷ lệ lao động chưa qua đào tạo ở 8 vùng của Việt Nam năm 2004.26: Tỷ lệ thôn bản có bác sĩ.1: Mô hình an sinh xã hội đối với nông dân Việt Nam của tác giả .2: Cơ chế, chính sách về BHYT & BHXH tự nguyện nhằm vận động nông dân Việt Nam tích cực tham gia giai đoạn tới .3: Mô hình phương hướng xây dựng luật pháp, cơ chế, chính sách giúp người nông dân có thể hòa nhập tốt hơn vào hệ thống ASXH đối với nông dân ở Việt Nam trong thời gian tới.4: Mô hình tạo việc làm để tăng thu nhập từ đó khuyến khích người nông dân trong độ tuổi lao động tham gia tốt vào hệ thống an sinh xã hội đối với nông dân .5: Mô hình tăng thu nhập để những người ngoài độ tuổi lao động ở nông thôn có thể tham gia tốt vào hệ thống an sinh xã hội đối với nông dân .