Luận án Tăng cường quản lý nhà nước ngành nông nghiệp tỉnh Thanh Hóa trong bối cảnh hội nhập - Thái Nguyên 2022

Quản lý nhà nước về nông nghiệp là hoạt động điều hành vĩ mô bằng quyền lực pháp luật. Cơ quan công quyền thực hiện chức năng quy hoạch, tổ chức và kiểm tra toàn diện. Hệ thống quản lý định hình cơ cấu sản xuất nông sản phù hợp với từng vùng sinh thái. Nhà nước đầu tư hạ tầng nông thôn và chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật. Quản lý nhà nước giải quyết những khiếm khuyết của cơ chế thị trường tự do. Sự can thiệp hợp lý giúp bảo vệ tài nguyên đất đai và nguồn nước sinh thái. Công tác quản lý còn thúc đẩy phân bổ nguồn lực tài chính hiệu quả. Cơ chế quản lý tốt giúp tăng thu nhập cho cư dân nông thôn. Nền tảng pháp lý vững chắc là điểm tựa cho phát triển nông nghiệp lâu dài.

Hội nhập kinh tế quốc tế ngành nông nghiệp mở ra nhiều cơ hội giao thương rộng lớn. Nông sản địa phương có điều kiện tiếp cận các thị trường xuất khẩu cao cấp. Dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài và công nghệ mới gia tăng mạnh mẽ. Tuy nhiên, quá trình hội nhập cũng mang lại nhiều thách thức gay gắt. Hàng rào kỹ thuật và tiêu chuẩn kiểm dịch ngày càng khắt khe. Nông sản nội địa phải cạnh tranh trực tiếp với hàng nhập khẩu giá rẻ. Cơ quan quản lý nhà nước cần nâng cao năng lực phân tích thị trường quốc tế. Việc cập nhật các cam kết hiệp định thương mại tự do là yêu cầu bắt buộc. Nhà nước hỗ trợ doanh nghiệp thích ứng với các quy định xuất xứ hàng hóa.

Nhiều tỉnh thành trong nước đã áp dụng thành công các mô hình quản lý tiến bộ. Điển hình là việc chuyển đổi nhanh cơ cấu cây trồng và vật nuôi giá trị cao. Các địa phương đi đầu tập trung quy hoạch vùng sản xuất hàng hóa tập trung. Nhà nước phối hợp chặt chẽ với các viện nghiên cứu và hiệp hội ngành hàng. Chính sách thu hút doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp được triển khai đồng bộ. Cơ quan chức năng tăng cường đào tạo kỹ năng quản trị cho nông dân và hợp tác xã. Những bài học thực tiễn giúp tỉnh Thanh Hóa rút ra kinh nghiệm quý báu. Việc linh hoạt vận dụng bài học giúp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước tại địa phương.

Bộ máy quản lý nhà nước về nông nghiệp tỉnh Thanh Hóa được kiện toàn liên tục. Các phòng ban chuyên môn từ cấp tỉnh đến cấp xã hoạt động đồng bộ. Công tác xây dựng quy hoạch nông nghiệp bám sát tiềm năng của ba vùng sinh thái. Tỉnh đã phân vùng cụ thể cho phát triển lâm nghiệp, thủy sản và trồng trọt. Tuy nhiên, chất lượng đội ngũ cán bộ cơ sở còn chưa đồng đều. Khả năng dự báo thị trường của bộ máy quản lý còn nhiều hạn chế. Việc điều chỉnh quy hoạch đôi khi chưa kịp thời với biến động kinh tế. Cơ chế phối hợp giữa các sở ngành liên quan cần tăng cường tính liên kết hơn.

Quá trình tái cơ cấu ngành nông nghiệp Thanh Hóa đã đạt được những bước tiến vững chắc. Tỷ trọng chăn nuôi và thủy sản trong cơ cấu nông nghiệp tăng dần. Tỉnh đã hình thành các vùng chuyên canh lúa thâm canh năng suất cao. Vùng trồng cây ăn quả và rau màu an toàn mở rộng nhanh chóng. Lâm nghiệp phát triển theo hướng trồng rừng gỗ lớn có chứng chỉ bền vững. Khai thác thủy hải sản gắn liền với bảo vệ nguồn lợi ven biển. Cơ giới hóa nông nghiệp được áp dụng rộng rãi từ khâu làm đất đến thu hoạch. Nhờ tái cơ cấu, giá trị sản xuất trên một hecta đất canh tác tăng đáng kể. Hiệu quả kinh tế nông nghiệp từng bước được cải thiện rõ rệt.

Công tác thanh tra, kiểm tra chất lượng nông sản vẫn còn bộc lộ điểm yếu. Lực lượng cán bộ thanh tra chuyên ngành còn mỏng so với địa bàn rộng lớn. Việc giám sát kinh doanh phân bón và thuốc bảo vệ thực vật chưa triệt để. Tình trạng vi phạm an toàn thực phẩm tại các cơ sở nhỏ lẻ vẫn xảy ra. Chế tài xử phạt vi phạm hành chính chưa đủ sức răn đe. Trang thiết bị kiểm nghiệm nhanh tại chỗ còn thiếu và lạc hậu. Sự phối hợp giữa lực lượng quản lý thị trường và cán bộ nông nghiệp chưa đồng bộ. Cơ quan quản lý cần đổi mới phương thức thanh tra theo hướng hiện đại và đột xuất.

Nhiều mô hình nông nghiệp công nghệ cao Thanh Hóa đã được triển khai hiệu quả. Điển hình là việc trồng dưa lưới, rau thủy canh và hoa cao cấp trong nhà màng. Hệ thống tưới tiết kiệm tự động theo công nghệ Israel được phổ biến rộng rãi. Trong chăn nuôi, các trang trại lợn và bò sữa áp dụng công nghệ chuồng kín tự động hóa. Việc kiểm soát nhiệt độ và độ ẩm giúp giảm thiểu tối đa dịch bệnh phát sinh. Sản phẩm từ các khu nông nghiệp công nghệ cao có giá bán vượt trội trên thị trường. Doanh nghiệp và hợp tác xã đóng vai trò hạt nhân dẫn dắt các mô hình này. Tỉnh đang tiếp tục mở rộng quỹ đất phục vụ sản xuất công nghệ cao.

Chuyển đổi số trong nông nghiệp là động lực nâng cao năng lực quản lý nhà nước. Cơ quan quản lý triển khai số hóa dữ liệu đất đai, cây trồng và nguồn nước. Tỉnh xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu giám sát dịch bệnh trên cây trồng và vật nuôi. Người sản xuất ứng dụng phần mềm quản lý nhật ký canh tác điện tử trên điện thoại. Các sàn thương mại điện tử giúp nông dân kết nối trực tiếp với người tiêu dùng. Công nghệ mã QR giúp minh bạch hóa thông tin sản phẩm trên thị trường. Chuyển đổi số giúp rút ngắn thời gian xử lý thủ tục hành chính ngành nông nghiệp. Nền tảng số tạo bước đột phá trong kết nối cung cầu nông sản toàn tỉnh.

Tiêu chuẩn chất lượng là tấm vé thông hành đưa nông sản vươn xa. Cơ quan quản lý đẩy mạnh áp dụng tiêu chuẩn VietGAP GlobalGAP nông sản trên diện rộng. Cán bộ chuyên môn tích cực hướng dẫn nông dân tuân thủ quy trình canh tác nghiêm ngặt. Việc ghi chép hồ sơ canh tác và cách ly thuốc bảo vệ thực vật được kiểm soát chặt. Các vùng trồng rau, chè và cây ăn quả đạt chuẩn an toàn gia tăng liên tục. Sản phẩm đạt chứng nhận VietGAP dễ dàng tiêu thụ tại các hệ thống siêu thị lớn. Chứng nhận GlobalGAP mở ra cơ hội xuất khẩu sang thị trường châu Âu và Mỹ. Quản lý chất lượng theo tiêu chuẩn quốc tế nâng cao vị thế nông sản địa phương.

Mô hình liên kết chuỗi giá trị 4 nhà bao gồm Nhà nước, Nhà khoa học, Doanh nghiệp và Nhà nông. Nhà nước giữ vai trò kiến tạo cơ chế, quy hoạch và trọng tài pháp lý. Nhà khoa học cung cấp giống mới, quy trình kỹ thuật và công nghệ bảo quản sau thu hoạch. Doanh nghiệp cung ứng vật tư đầu vào và bao tiêu toàn bộ sản phẩm đầu ra. Nông dân thực hiện canh tác theo đúng quy trình kỹ thuật đã cam kết. Hợp đồng kinh tế giữa doanh nghiệp và hợp tác xã được bảo đảm chặt chẽ. Sự gắn kết hữu cơ này giúp giảm chi phí trung gian và tối ưu hóa lợi nhuận. Liên kết 4 nhà tạo nền tảng vững chắc cho sản xuất nông nghiệp quy mô lớn.

Thanh Hóa có nhiều tiềm năng mở rộng chuỗi giá trị nông sản xuất khẩu chủ lực. Các sản phẩm xuất khẩu tiêu biểu gồm dăm gỗ, cao su, tinh bột sắn, ngao Bến Én và thủy sản đông lạnh. Cơ quan quản lý nhà nước hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng mã số vùng trồng xuất khẩu. Nhà nước đẩy mạnh xúc tiến thương mại tại các hội chợ quốc tế lớn. Các nhà máy chế biến được khuyến khích đầu tư dây chuyền hiện đại theo tiêu chuẩn HACCP và ISO. Doanh nghiệp chủ động nâng cao năng lực cạnh tranh và tìm kiếm đối tác ngoại. Mở rộng xuất khẩu trực tiếp giúp nâng cao kim ngạch ngoại tệ cho toàn tỉnh. Thị trường nông sản xuất khẩu ngày càng đa dạng và bền vững hơn.

Xây dựng thương hiệu là chìa khóa gia tăng giá trị cạnh tranh cho nông sản. Tỉnh chú trọng phát triển chỉ dẫn địa lý và thương hiệu nông sản Thanh Hóa. Nhiều đặc sản nổi tiếng như bưởi Luận Văn, quế ngọc Thường Xuân, cam Xuân Thành đã được bảo hộ. Nhà nước hỗ trợ đăng ký nhãn hiệu tập thể và thiết kế bao bì tem nhãn chuyên nghiệp. Chương trình mỗi xã một sản phẩm OCOP đạt nhiều kết quả nổi bật trên toàn tỉnh. Sản phẩm OCOP được xếp hạng sao tạo dựng niềm tin vững chắc với người tiêu dùng. Công tác bảo vệ thương hiệu trước nạn hàng giả, hàng nhái được siết chặt. Nhận diện thương hiệu tốt giúp nông sản địa phương khẳng định uy tín vững vàng.

Tỉnh cần ban hành đồng bộ chính sách phát triển nông nghiệp nông thôn trong giai đoạn mới. Chính sách tích tụ, tập trung đất đai cần được thực hiện linh hoạt và minh bạch. Tỉnh tạo điều kiện cho doanh nghiệp thuê đất lâu dài để đầu tư trang trại lớn. Chính sách tín dụng nông nghiệp cần đơn giản hóa thủ tục thế chấp tài sản trên đất. Nhà nước hỗ trợ lãi suất vay vốn cho các dự án nông nghiệp công nghệ cao. Quỹ hỗ trợ phát triển nông nghiệp cần mở rộng đối tượng tiếp cận vốn. Chính sách bảo hiểm nông nghiệp cần được triển khai để bảo vệ người sản xuất trước thiên tai. Những cơ chế đổi mới sẽ kích thích dòng vốn tư nhân đổ mạnh vào nông thôn.

Chất lượng nguồn nhân lực quyết định hiệu lực của bộ máy quản lý nhà nước về nông nghiệp. Tỉnh cần chuẩn hóa đội ngũ cán bộ quản lý từ cấp tỉnh đến cơ sở xã phường. Công tác đào tạo tập trung nâng cao kiến thức kinh tế quốc tế và luật pháp thương mại. Cán bộ nông nghiệp cần thành thạo kỹ năng chuyển đổi số và phân tích dữ liệu thị trường. Tỉnh thực hiện luân chuyển và đánh giá cán bộ dựa trên kết quả công việc thực tế. Đãi ngộ thỏa đáng giúp thu hút chuyên gia giỏi và kỹ sư nông nghiệp chất lượng cao. Đội ngũ cán bộ tinh gọn và chuyên nghiệp sẽ hỗ trợ đắc lực cho nông dân và doanh nghiệp. Nâng cao năng lực cán bộ là khâu then chốt của cải cách hành chính.

Định hướng phát triển nông nghiệp bền vững của tỉnh gắn liền với bảo vệ môi trường sinh thái. Thanh Hóa đặt mục tiêu phát triển nền nông nghiệp xanh, tuần hoàn và ít phát thải carbon. Nhà nước khuyến khích tái sử dụng phụ phẩm nông nghiệp làm phân bón hữu cơ và thức ăn gia súc. Các vùng đất dốc tại miền núi được bảo vệ nghiêm ngặt để chống xói mòn rửa trôi. Ngành nông nghiệp chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu và hạn hán, xâm nhập mặn. Tỉnh chú trọng cân bằng giữa tăng trưởng kinh tế nông nghiệp và an sinh xã hội nông thôn. Đến năm 2030, nông nghiệp Thanh Hóa hướng tới mục tiêu hiện đại, sinh thái và văn minh.