Luận án phát triển nông nghiệp tỉnh Hải Dương trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế

Tính cấp thiết đề tài Sau hơn 30 năm đổi mới, đến nay nông nghiệp đã khẳng định vai trò rất quan trọng của nó trong nền kinh tế nƣớc ta. Nông nghiệp không chỉ tạo ra sản phẩm thiết yếu cho con ngƣời; là cơ sở phát triển của các ngành công nghiệp, đặc biệt là công nghiệp chế biến lƣơng thực, thực phẩm, là nguồn cung cấp sản phẩm hàng hóa cho thị trƣờng trong nƣớc và ngoài nƣớc mà còn cung cấp các yếu tố đầu vào cho các khu vực khác của nền kinh tế nhƣ lao động và vốn. Đặc biệt nông nghiệp còn có tác dụng giữ gìn, bảo vệ môi trƣờng thông qua việc sử dụng và quản l các nguồn tài nguyên thiên nhiên nhƣ đất, nƣớc, rừng, thực vật, động vật, là một ngành sản xuất có khả năng tái tạo tự nhiên, đó là yếu tố cơ bản cho sự phát triển một nền nông nghiệp bền vững. Hải Dƣơng là một tỉnh thuộc vùng Đồng bằng sông Hồng, vùng nhiệt đới gió mùa với địa hình đƣợc chia làm 2 vùng rõ rệt (vùng đồi núi và vùng đồng bằng), đây là điều kiện hội tụ đầy đủ các yếu tố đầu vào cho nhiều ngành kinh tế, đặc biệt là ngành nông nghiệp nhƣ nguồn đất tốt, nguồn nƣớc dồi dào., nông nghiệp là ngành sản xuất chủ yếu và có vai trò quan trọng đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh, là một tỉnh có điều kiện thuận lợi và có trình độ thâm canh sản xuất nông nghiệp.

Song trƣớc bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4, biến đổi khí hậu… Nông nghiệp của tỉnh Hải Dƣơng cũng đang đứng trƣớc những khó khăn, thách thức lớn: sự gia tăng áp lực cạnh tranh trên thị trƣờng nội địa; tăng trƣởng nông nghiệp chủ yếu dựa trên thâm dụng tài nguyên thiên nhiên, điều này gây tác động xấu tới môi trƣờng, làm gia tăng mức độ ô nhiễm và suy thoái nguồn tài nguyên thiên nhiên; việc thu hút các doanh nghiệp đầu tƣ vào nông nghiệp còn nhiều trở ngại, đầu tƣ của các doanh nghiệp lớn và đầu tƣ FDI vào lĩnh vực sản xuất nông nghiệp còn ít; trình độ của các chủ hộ, chủ trang trại còn thấp, khoa học công nghệ trong nông nghiệp vừa thiếu, vừa lạc hậu, diện tích đất canh tác 1 bình quân đầu ngƣời rất thấp nhƣng đang có xu hƣớng tiếp tục giảm; quy mô sản xuất nông nghiệp nhỏ lẻ, manh mún; công nghệ sản xuất, bảo quản, chế biến lạc hậu; năng suất, chất lƣợng và khả năng cạnh tranh của sản phẩm nông nghiệp còn thấp; liên kết để phát triển nông nghiệp còn rất mờ nhạt, lỏng lẻo; dịch vụ và cơ sở hạ tầng hỗ trợ không theo kịp nhu cầu phát triển của nông nghiệp; công nghiệp chế biến phát triển chậm; các loại thị trƣờng đất đai, thị trƣờng lao động, thị trƣờng vốn, thị trƣờng công nghệ chƣa đồng bộ và chƣa vận hành một cách thuận lợi. Do vậy, cần có sự đổi mới về định hƣớng và mô hình tăng trƣởng nông nghiệp, nhằm đáp ứng yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế, hiệu quả và phát triển bền vững. Mặt khác, quá trình công nghiệp hoá, đô thị hoá diễn ra nhanh cũng đặt ra những vấn đề mới cho việc phát triển nông nghiệp Hải Dƣơng, đó là: - Đô thị hoá và công nghiệp hoá trong giai đoạn hiện nay là xu hƣớng tất yếu đã làm diện tích đất sản xuất nông nghiệp giảm đáng kể, cần thiết phải s p xếp, bố trí lại không gian phát triển vùng sản xuất nông nghiệp và phát triển ngành nghề phi nông nghiệp ở nông thôn nhằm thu hút, tạo việc làm ổn định cho ngƣời lao động sinh sống ở nông thôn. - Quá trình đô thị hoá và công nghiệp hoá cũng đang tạo ra những tác động tiêu cực cho sản xuất nông nghiệp và môi trƣờng, đặc biệt chất thải công nghiệp, chất thải sinh hoạt đô thị đang gây tác động trực tiếp lên nguồn nƣớc, đất đai ở khu vực nông thôn, an toàn vệ sinh thực phẩm của sản phẩm nông nghiệp đang bị đe doạ.

- Nhu cầu đảm bảo tiêu dùng nông sản, thực phẩm đối với dân cƣ đô thị nói riêng và cộng đồng dân cƣ nói chung ngày càng lớn, trong khi đó sản xuất nông nghiệp của Hải Dƣơng chƣa thực sự tạo ra nhiều sự đổi mới về công nghệ sản xuất và quản l , các vùng sản xuất nông nghiệp hàng hóa tập trung hình thành chƣa nhiều. Trong giai đoạn tới, khi Việt Nam hội nhập sâu hơn vào nền kinh tế thế giới, sẽ có hàng loạt những yêu cầu mới đặt ra đối với phát triển kinh tế nông nghiệp 2 tỉnh Hải Dƣơng nhƣ yêu cầu gia tăng năng lực cạnh tranh; nâng cao chất lƣợng sản phẩm, hiệu quả sản xuất, năng suất lao động… Để đáp ứng những yêu cầu này, Hải Dƣơng tất yếu phải phát triển ngành nông nghiệp theo hƣớng nâng cao giá trị gia tăng, nâng cao hiệu quả và sức cạnh tranh, phù hợp với những yêu cầu của nền kinh tế thị trƣờng hiện đại và hội nhập kinh tế quốc tế. Đứng trƣớc yêu cầu hội nhập ngày càng sâu vào nền kinh tế thế giới và khu vực với nhiều cơ hội và thách thức, Hải Dƣơng đang đẩy mạnh tái cơ cấu ngành nông nghiệp, tập trung khai thác tốt nhất các tiềm năng, lợi thế, đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ vào sản xuất, giảm tổn thất trong khâu sản xuất và sau thu hoạch; đổi mới quản l đất đai; tổ chức lại sản xuất nông nghiệp g n với phát triển công nghiệp chế biến và tiêu thụ sản phẩm; mở rộng thị trƣờng cho các sản phẩm và dịch vụ thân thiện với môi trƣờng; tuy nhiên, tốc độ tăng trƣởng của nông nghiệp vẫn thấp, thiếu sức cạnh tranh trên thị trƣờng. Những bật cập và yêu cầu nêu trên cho thấy cần phân tích, đánh giá một cách cụ thể, khoa học quá trình phát triển nông nghiệp, để từ đó tìm ra những giải pháp khả thi nhằm phát triển nông nghiệp Hải Dƣơng một cách hiệu quả trong bối cảnh hội nhập sâu hơn vào nền kinh tế thế giới và khu vực.

Đó là những l do để nghiên cứu sinh chọn đề tài “Phát triển nông nghiệp trên địa bàn tỉnh Hải Dương trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế” làm đề tài nghiên cứu luận án 2. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu 2. Mục tiêu nghiên cứu - Mục tiêu chung Nghiên cứu xác lập cơ sở l luận, cơ sở thực tiễn và các giải pháp nhằm phát triển nông nghiệp tỉnh Hải Dƣơng trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế - Mục tiêu cụ thể + Làm rõ cơ sở l luận và kinh nghiệm thực tiễn về phát triển nông nghiệp trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. 3 + Làm rõ thực trạng phát triển nông nghiệp trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, các yếu tố ảnh hƣởng đến phát triển nông nghiệp trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ở Hải Dƣơng.

+ Đề xuất các giải pháp chủ yếu để phát triển nông nghiệp trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ở Hải Dƣơng trong những năm tiếp theo. Nhiệm vụ nghiên cứu Để đạt đƣợc mục tiêu trên, luận án giải quyết các nhiệm vụ sau: - Hệ thống hóa cơ sở lý luận và kinh nghiệm thực tiễn về phát triển nông nghiệp g n với hội nhập kinh tế quốc tế. - Phân tích và đánh giá thực trạng về phát triển nông nghiệp của tỉnh Hải Dƣơng trong thời gian qua g n với bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, chỉ ra những thành công, hạn chế, những khó khăn thách thức và những vấn đề đặt ra đối với ngành nông nghiệp tỉnh Hải Dƣơng. - Đề xuất các giải pháp phát triển nông nghiệp trên địa bàn tỉnh Hải Dƣơng trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế đến năm 2025, tầm nhìn 2030.

Đối tƣợng nghiên cứu Đối tƣợng nghiên cứu của đề tài là phát triển nông nghiệp tỉnh Hải Dƣơng trong bối cảnh nhập kinh tế quốc tế. Phạm vi nghiên cứu * Phạm vi về nội dung Nghiên cứu về phát triển nông nghiệp là chủ đề rất rộng và phức tạp, luận án giới hạn tập trung nghiên cứu sự phát triển của ngành trồng trọt và chăn nuôi g n với hội nhập kinh tế quốc tế; vấn đề lựa chọn con đƣờng phát triển phù hợp của nông nghiệp Hải Dƣơng trong bối cảnh mới là vấn đề ƣu tiên trong phân tích của luận án. * Phạm vi về không gian Luận án sẽ triển khai nghiên cứu thực trạng phát triển nông nghiệp trên địa bàn tỉnh Hải Dƣơng. 4 * Phạm vi về thời gian Luận án sẽ nghiên cứu thực trạng phát triển nông nghiệp trên địa bàn tỉnh Hải Dƣơng trong giai đoạn từ 2011 đến 2016; đề xuất các giải pháp phát triển nông nghiệp đến 2025, tầm nhìn 2030.

Phƣơng pháp nghiên cứu (i) Thu thập tài liệu, thông tin thứ cấp: - Loại thông tin: Cơ sở l luận, cơ sở thực tiễn phát triển nông nghiệp; Đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội của tỉnh Hải Dƣơng; tình hình phát triển nông nghiệp của các huyện trong tỉnh và các điểm nghiên cứu. - Nguồn cung cấp: Các kết quả nghiên cứu gần đây có liên quan đƣợc tiến hành bởi các trung tâm, cơ quan, tổ chức nghiên cứu (các báo cáo, kỷ yếu, đề tài nghiên cứu khoa học, luận án, đề án, dự án). Các báo cáo, niên giám thống kê, kế hoạch, nghị quyết, các chính sách… của các địa phƣơng, các tài liệu, số liệu thống kê kinh tế, một số biểu bảng phân tích có liên quan, các tài liệu sẵn có tại các cơ quan Trung ƣơng và tại địa phƣơng; qua internet, báo đài, tạp chí… để làm cơ sở phân tích nội dung phát triển nông nghiệp trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ở Hải Dƣơng thời gian qua. - Cách thu thập: Liên hệ với các cá nhân, cơ quan, đơn vị, địa điểm cung cấp thông tin.

Kiểm tra sự xác thực của thông tin bằng quan sát trực tiếp, lựa chọn, s p xếp và ghi chép thông tin. (ii) Phương pháp phân tích SWOT: Phân tích đánh giá thực trạng của trồng trọt, chăn nuôi trên các khía cạnh: điểm tích cực; điểm hạn chế; cơ hội; thách thức từ đó đề xuất giải pháp phát triển nông nghiệp trên địa bàn tỉnh Hải Dƣơng trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. (iii) Tổng hợp, thống kê, so sánh: Sử dụng các chỉ tiêu để phân tích, đánh giá thực trạng phát triển trồng trọt, chăn nuôi qua các mốc thời gian nghiên cứu. So sánh giữa các mô hình tổ chức sản xuất, sản phẩm, công nghệ, lao động, thị trƣờng… để đƣa ra các đánh giá, kết luận.