Luận án: Phát triển kinh tế nông thôn Ba Lan - Kinh nghiệm cho Việt Nam

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI BÙI VIỆT HƯNG PHÁT TRIỂN KINH TẾ NÔNG THÔN BA LAN TRONG NHỮNG THẬP NIÊN ĐẦU THẾ KỶ XXI VÀ BÀI HỌC KINH NGHIỆM CHO VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SỸ KINH TẾ Ngành: Kinh tế quốc tế Mã số: 9. 06 Người hướng dẫn khoa học: 1. Nguyễn An Hà 2. Đặng Minh Đức HÀ NỘI - 2020 luan an LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận án là trung thực, khách quan và chưa từng để bảo vệ ở bất kỳ học vị nào.

Tôi xin cam đoan rằng các thông tin trích dẫn trong luận án này đều được chỉ rõ nguồn gốc. Hà Nội, ngày tháng 8 năm 2020 Tác giả luận án Bùi Việt Hưng luan an LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành luận án này, tác giả đã nhận được sự quan tâm, giúp đỡ tạo điều kiện của Học viện Khoa học xã hội, Khoa Kinh tế quốc tế và các Thầy, Cô giáo đã nhiệt tình chỉ dạy, hướng dẫn Đặc biệt, tác giả xin gửi lời cảm ơn chân thành và sâu sắc nhất đến người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn An Hà và PGS. Đặng Minh Đức, Viện nghiên cứu Châu Âu, các anh, chị, em đồng nghiệp đã tận tình giúp đỡ, tạo điều kiện để tôi hoàn thành luận án Luận án là công trình nghiên cứu độc lập của tác giả nên không thể tránh được những thiếu sót, rất mong nhận được nhiều ý kiến đóng góp của các nhà khoa học, của các thầy giáo, cô giáo và các bạn đồng nghiệp để luận án được tốt hơn. Trân trọng cảm ơn! Tác giả Bùi Việt Hưng luan an MỤC LỤC DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT.

i DANH MỤC CÁC BẢNG .ii DANH MỤC CÁC HÌNH .iii MỞ ĐẦU. 1 CHƯƠNG 1:TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU. Những công trình nghiên cứu đã công bố liên quan đến luận án .Nghiên cứu lý luận về khu vực nông thôn và thành thị .Nghiên cứu lý luận về kinh tế nông thôn.Những nghiên cứu về phương thức phát triển kinh tế nông thôn. Nghiên cứu các trường hợp cụ thể về phát triển kinh tế nông thôn Ba Lan.

Nghiên cứu về phát triển nông nghiệp và kinh tế nông thôn của Việt Nam .Một số kết luận được rút ra liên quan đến luận án và khoảng trống cần phải tiếp tục nghiên cứu trong luận án.Các vấn đề đã thống nhất:. Những vấn đề liên quan đến đề tài luận án mà các công trình trên còn bỏ ngỏ cần tiếp tục nghiên cứu: .3 Câu hỏi nghiên cứu và khung phân tích phát triển kinh tế nông thôn .Các câu hỏi nghiên cứu .Khung phân tích của luận án. 23 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ NÔNG THÔN. Các lý thuyết về phát triển kinh tế nông thôn .1 Lý thuyết hai khu vực ( lý thuyết nhị nguyên).

Thuyết tăng trưởng nội sinh (hay thuyết tăng trưởng mới). Lý thuyết sinh kế bền vững. Lý thuyết về mô hình nông thôn mới. Phát triển kinh tế nông thôn.

Các khái niệm về khu vực nông thôn, kinh tế nông thôn và phát triển kinh tế nông thôn. Đặc điểm phát triển kinh tế nông thôn. Nội dung phát triển kinh tế nông thôn. Các nhân tố tác động đến phát triển kinh tế nông thôn.

Nhân tố tác động bên ngoài. Các nhân tố ảnh hưởng bên trong quốc gia. Tiêu chí đánh giá phát triển kinh tế nông thôn. Nhóm tiêu chí đánh giá sản xuất nông nghiệp trong khu vực nông thôn.

Nhóm tiêu chí đánh giá các hoạt động phi nông nghiệp. 58 CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN KINH TẾ NÔNG THÔN BA LAN NHỮNG THẬP NIÊN ĐẦU THẾ KỶ XXI. Điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội khu vực nông thôn Ba Lan. Điều kiện tự nhiên.

Điều kiện kinh tế- xã hội. Phát triển kinh tế nông thôn Ba Lan trong những thập niên đầu thế kỷ XXI .1 Một số nét chính về kinh tế nông thôn Ba Lan. Các biện pháp phát triển kinh tế khu vực nông thôn Ba Lan. Đánh giá thành công và hạn chế về phát triển kinh tế nông thôn Ba Lan.

Phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển kinh tế nông thôn Ba Lan. Một số kết quả đạt được trong phát triển kinh tế nông thôn. Những hạn chế và nguyên nhân. Một số đánh giá về những sáng kiến, giải pháp mà Ba Lan đã thực hiện trong phát triển kinh tế nông thôn.

108 CHƯƠNG 4: BÀI HỌC KINH NGHIỆM VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH CHO VIỆT NAM. Tương đồng và khác biệt trong phát triển kinh tế nông thôn giữa Ba Lan và Việt Nam .Một số điểm tương đồng giữa hai nước. Một số điểm khác biệt. Bài học kinh nghiệm trong phát triển kinh tế nông thôn .Một số bài học thành công của Ba Lan mà Việt Nam có thể học hỏi.

Một số bài học chưa thành công, cần tránh. Hàm ý chính sách trong triển khai phát triển kinh tế nông thôn ở Việt Nam .1 Hoàn thiện khung khổ chính sách phát triển kinh tế nông thôn .2 Hội nhập khu vực và quốc tê đối với phát triển kinh tế nông thôn. 148 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. 151 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.

163 luan an DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ASIF Agricultural Social Insurance Fund Quỹ bảo hiểm xã hội nông nghiệp CAP Common Agriculture Policy Chính sách nông nghiệp chung EAFRD European Agricultural Fund for Quỹ nông nghiệp châu Âu đối với Rural Development phát triển nông thôn EAGF European Agricultural Guarantee Quỹ bảo đảm nông nghiệp châu Fund Âu EC European Commision Uỷ ban Châu Âu EU Eurpean Union Liên minh châu Âu EFTA European Free Trade Association Khu vực mậu dịch tự do Châu Âu FAO Food and Agriculture Organization Tổ chức nông lương Liên hiệp quốc FTA Free Trade Agreement Hiệp định Thương mại tư do GDP Gross Domestic Product Tổng sản phẩm quốc nội NDS National Development Stratergy Chiến lược phát triển quốc gia NGO Non-Governmental Organization– Tổ chức phi chính phủ MARD Ministry of Agriculture and Rural Bộ nông nghiệp và Phát triển nông Development thôn LED Local Economic Development Phát triển kinh tế địa phương PR Predominantly rural Khu vực trung gian nông thôn RDP Regional Development Programme Chương trình phát triển khu vực OECD Organization for Economic Tổ chức Hợp tác và Phát triển Cooperation and Development Kinh tế SME Small and medium-sized enterprise Doanh nghiệp vừa và nhỏ SPS Sanitary and Phytosanitary Các biện pháp vệ sinh và kiểm dịch động vật của WTO WTO World Trade Organization Tổ chức Thương mại Thế giới luan an DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 3.1 Dân số Ba Lan theo khu vực giai đoạn 2010- 2018 61 Bảng 3.2 Thị trường lao động Ba Lan qua các năm 64 Bảng 3.3 Tỷ lệ việc làm phân theo trình độ học vấn 65 Bảng 3 4 Khu vực nông thôn Ba Lan năm 2018 72 Bảng 3.5 giá trị sản lượng nông nghiệp Ba Lan 76 Bảng 3.6 Số lao động tự chủ kinh doanh giai đoạn 2012- 2016 87 Bảng 3.7 Phân tích SWOT kinh tế nông thôn Ba Lan 98 Bảng 4.1 Số lượng các thôn xã Việt Nam 118 Bảng 4.2 Tăng trưởng ngành nông nghiệp Việt Nam 2005- 2016 119 Bảng 4.3 Một số hàng nông sản xuất khẩu Việt Nam năm 2016 120 Bảng 4.4 Số người lao động có khả năng lao động trong khu vực nông 125 thôn phân theo trình độ luan an DANH MỤC CÁC HÌNH Hình2.1 Mô hình lý thuyết phát triển nông thôn mới – The New Rural 27 Paradigm Hình 2. Khung phân tích phát triển kinh tế nông thôn 57 Hình 3.1 Quy mô các trang trại sản xuất nông nghiệp Ba Lan 79 Hình 3.2 Số lượng giấy phép cấp cho người nước ngoài mua bất động 81 sản ở Ba Lan Hình 3.3 Tỷ trọng xuất nhập khẩu hàng nông sản Ba Lan 82 Hình 3.4 Kim ngạch xuất khẩu các sản phẩm nông sản Ba Lan giai 82 đoạn 2004-2017 Hình 3.5 Ngân sách thực hiện các chương trình phát triển nông thôn từ 85 EU chuyển cho Ba Lan giai đoạn 2004-2015 Hình 3.6 Thực trạng khu vực nông thôn Ba Lan đối với việc phát triển 86 mô hình tự kinh doanh ( Self employment) Hình 3.7 Cơ cấu các trang trại sản xuất phi nông nghiệp Ba Lan năm 89 2014 Hình 3.8 Chỉ số đổi mới Ba Lan giai đoạn 2011- 2018 94 Hình 4.1 Năng suất lao động nông nghiệp của Việt Nam so với một số 120 các quốc gia luan an MỞ ĐẦU 1.Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu: Phát triển kinh tế nông thôn với mục tiêu cải thiện cuộc sống người dân khu vực nông thôn thông qua việc triển khai các chính sách, hoạt động nhằm đa dạng hóa kinh tế nông thôn, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn, khuyến khích sự tham gia của người dân, doanh nghiệp vào các hoạt động sản xuất phi nông nghiệp, gắn kết sản xuất với các vấn đề về an ninh lương thực, nâng cao chất lượng nguồn lực lao động nông thôn. luôn là những ưu tiên hàng đầu trong chính sách phát triển kinh tế - xã hội ở hầu hết các quốc gia trên thế giới. Sau khi trở thành thành viên của EU vào ngày 1/5/2004, Chính phủ Ba Lan đã thực hiện cải cách một cách sâu rộng và toàn diện, đáp ứng nghiêm ngặt các tiêu chuẩn gia nhập của EU trên tất cả các góc độ: Từ việc cải cách luật pháp, chính trị đến hoàn thiện khung thể chế kinh tế thị trường với mục tiêu tăng trưởng nhanh và bền vững, thu hẹp khoảng cách thu nhập đầu người với mức bình quân chung của EU, thúc đẩy cải cách các vấn đề xã hội.tiến hội nhập toàn diện vào khu vực Liên minh Châu Âu.

Trong bối cảnh như vậy, nông thôn Ba Lan cũng đã từng bước đáp ứng các tiêu chuẩn chung của EU theo hướng cạnh tranh, hiện đại và phát triển bền vững. Những kết quả đạt được trong việc triển khai chính sách phát triển kinh tế nông thôn của Ba Lan trong thời gian qua đã tạo ra những chuyển đổi kinh tế, xã hội khu vực nông thôn hết sức ấn tượng: Quy mô trang trại nông nghiệp được điều chỉnh theo hướng tích tụ; cơ sở hạ tầng nông thôn cải thiện rõ rệt, thu nhập của người nông dân đã tăng nhanh và tiệm cận với thu nhập người dân đô thị; tỷ lệ lao động qua đào tạo đại học khu vực nông thôn được cải thiện, thất nghiệp khu vực nông thôn giảm đáng kể. Các vấn đề xã hội như hệ thống an sinh, chăm sóc sức khỏe, bảo vệ môi trường khu vực nông thôn…đã hướng tới phát triển bền vững.